wstępne pogorszenie

Wstępne pogorszenie (ang. paradoxical reaction, initial deterioration) to zjawisko kliniczne, w którym po rozpoczęciu leczenia obserwuje się czasowe nasilenie objawów choroby zamiast spodziewanej poprawy. Fenomen ten jest najczęściej opisywany w kontekście terapii przeciwdrobnoustrojowej, szczególnie w leczeniu gruźlicy, kiedy to w pierwszych tygodniach antybiotykoterapii może dojść do nasilenia objawów klinicznych i radiologicznych.

Mechanizm wstępnego pogorszenia wiąże się z gwałtownym rozpadem drobnoustrojów pod wpływem leków, co prowadzi do uwolnienia dużej ilości antygenów i mediatorów zapalnych, nasilając odpowiedź immunologiczną organizmu. W przypadku gruźlicy zjawisko to nazywane jest reakcją paradoksalną lub zespołem rekonstytucji immunologicznej (IRIS), szczególnie u pacjentów zakażonych HIV rozpoczynających terapię antyretrowirusową.

Rozpoznanie wstępnego pogorszenia wymaga wykluczenia innych przyczyn nasilenia objawów, takich jak oporność na leki, niewłaściwy schemat terapeutyczny, nieprzestrzeganie zaleceń przez pacjenta czy współistniejące zakażenia. W większości przypadków nie wymaga przerwania leczenia, a jedynie obserwacji klinicznej i ewentualnego wdrożenia leczenia objawowego, w tym kortykosteroidów w ciężkich przypadkach.

Powiązane wpisy

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl