skala ASEX
Skala ASEX (Arizona Sexual Experience Scale) to standaryzowane narzędzie kliniczne służące do oceny funkcji seksualnych i dysfunkcji seksualnych u pacjentów. Składa się z pięciu pytań oceniających kluczowe aspekty funkcjonowania seksualnego: popęd seksualny, podniecenie, lubrykację u kobiet/erekcję u mężczyzn, zdolność do osiągnięcia orgazmu oraz satysfakcję z orgazmu.
Każdy element skali ASEX jest oceniany w 6-stopniowej skali Likerta (od 1 do 6), gdzie wyższe wyniki wskazują na większe zaburzenia funkcji seksualnych. Łączny wynik może wahać się od 5 do 30 punktów. Wynik całkowity ≥19 punktów, wynik ≥5 punktów w jakimkolwiek pojedynczym pytaniu lub wynik ≥4 punktów w trzech lub więcej pytaniach sugeruje dysfunkcję seksualną.
Skala ASEX jest szczególnie przydatna w monitorowaniu zaburzeń seksualnych związanych z leczeniem, zwłaszcza w psychiatrii, gdzie dysfunkcje seksualne mogą być efektem ubocznym farmakoterapii, szczególnie leków przeciwdepresyjnych. Jest to narzędzie o potwierdzonej rzetelności i trafności, łatwe w zastosowaniu zarówno w badaniach naukowych, jak i w codziennej praktyce klinicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Agomelatine Adamed 25 mg
Agomelatyna, psychoanaleptyk z grupy innych leków przeciwdepresyjnych (kod ATC: N06AX22), charakteryzuje się unikatowym mechanizmem działania jako agonista receptorów melatonergicznych MT1 i MT2 oraz antagonista receptorów 5-HT2C, bez wpływu na wychwyt monoamin czy powinowactwa do receptorów adrenergicznych, histaminergicznych, cholinergicznych, dopaminergicznych i benzodiazepinowych. Wpływa na rytm okołodobowy, przywracając jego prawidłowy przebieg, co jest istotne w leczeniu depresji z zaburzeniami snu. Agomelatyna selektywnie zwiększa uwalnianie noradrenaliny i dopaminy w korze czołowej, nie zmieniając stężeń serotoniny, co odróżnia ją od SSRI i SNRI. W badaniach klinicznych na 7900 pacjentach z dużymi epizodami depresyjnymi wykazano skuteczność agomelatyny w dawkach 25-50 mg, szczególnie u pacjentów z cięższą depresją (HAM-D ≥25), z potwierdzoną długoterminową skutecznością w zapobieganiu nawrotom (22% nawrotów vs. 47% placebo w 6-miesięcznym okresie). Agomelatyna poprawia parametry snu (wydłużenie snu wolnofalowego, brak negatywnego wpływu na fazę REM, skrócenie czasu zasypiania) oraz nie zaburza funkcji poznawczych i seksualnych, co stanowi przewagę nad innymi lekami przeciwdepresyjnymi.
agomelatyna, ciśnienie tętnicze, duloksetyna, duże zaburzenie depresyjne, duży epizod depresyjny, escytalopram, faza REM, faza snu, fluoksetyna, funkcja seksualna, kora czołowa, lek przeciwdepresyjny, neuroprzekaźnik, noradrenalina, objawy odstawienia, paroksetyna, receptor melatonergiczny, receptor serotoninowy, rytm dobowy, rytm okołodobowy, sen wolnofalowy, sertralina, skala ASEX, skala HAM-D, SNRI, SSRI, wenlafaksyna, wychwyt monoamin, wyuczona bezradność, zaburzenie funkcji poznawczej, zaburzenie rytmu snu, zespół odstawienia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Banavin 15 mg
Wortioksetyna, substancja czynna leku Banavin, jest psychoanaleptykiem o wielokierunkowym mechanizmie działania, obejmującym antagonizm receptorów 5-HT3, 5-HT7 i 5-HT1D, częściowy agonizm 5-HT1B, agonizm 5-HT1A oraz hamowanie transportera serotoniny (5-HT). W badaniach PET wykazano, że dawki 5, 10 i 20 mg/dobę powodują odpowiednio około 50%, 65% i ponad 80% zajęcia transportera 5-HT w jądrach szwu. Klinicznie potwierdzono skuteczność wortioksetyny w leczeniu dużego zaburzenia depresyjnego (MDD) u dorosłych, w tym osób starszych, z istotną poprawą w skali MADRS (średnia różnica względem placebo: -2,3 do -4,6 punktów przy dawkach 5-20 mg/dobę, p≤0,007) oraz wyższym odsetkiem odpowiedzi i remisji. W badaniu porównawczym z agomelatyną wykazano przewagę wortioksetyny w zakresie efektu przeciwdepresyjnego i poprawy funkcji klinicznych (CGI-I). Ponadto, w badaniu zapobiegania nawrotom, lek istotnie wydłużał czas do nawrotu MDD (p=0,004, HR=2,0). W populacji osób starszych (≥65 lat) potwierdzono skuteczność w dawce 5 mg/dobę z różnicą 4,7 punktu w MADRS względem placebo.
agonista receptora, antagonista receptora, częściowy agonista receptora, duże zaburzenie depresyjne, dysfunkcja seksualna, działanie anksjolityczne, działanie niepożądane, działanie przeciwdepresyjne, epizod depresyjny, funkcja poznawcza, inhibitor transportera serotoniny, kwestionariusz PDQ, modulacja neuroprzekaźnictwa, nasilone objawy lękowe, nawrót choroby, neuroprzekaźnictwo, odpowiedź na leczenie, pozytonowa tomografia emisyjna, remisja depresji, skala ASEX, skala C-SSRS, skala depresji Hamiltona, skala depresji Montgomery-Åsberg, skala oceny depresji u dzieci, Skala Ogólnego Wrażenia Klinicznego, test DSST, test UPSA, układ serotoninergiczny, zachowanie samobójcze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Agomelatyna Egis 25 mg
Agomelatyna, psychoanaleptyk z kodem ATC N06AX22, wykazuje unikalny mechanizm działania jako agonista receptorów melatonergicznych MT1 i MT2 oraz antagonista receptorów serotoninowych 5-HT2C, co prowadzi do zwiększonego uwalniania noradrenaliny i dopaminy w korze czołowej bez wpływu na serotoninę. Lek normalizuje rytmy okołodobowe, co jest istotne w patofizjologii depresji, przyspieszając fazę snu i działanie endogennej melatoniny. W badaniach klinicznych na 7900 pacjentach z dużymi epizodami depresyjnymi agomelatyna w dawkach 25-50 mg/dobę wykazała istotną skuteczność w 6 z 10 badań, szczególnie u pacjentów z cięższą depresją (HAM-D ≥25). Długoterminowo, w badaniu zapobiegania nawrotom, agomelatyna znacząco wydłużyła czas do nawrotu depresji (p=0,0001), redukując częstość nawrotów do 22% w porównaniu z 47% w grupie placebo.
agomelatyna, agonista receptorów melatonergicznych, antagonista receptorów serotoninowych, ciężka depresja, duloksetyna, duże zaburzenie depresyjne, duży epizod depresyjny, dysfagia, escytalopram, faza REM, fluoksetyna, kora czołowa, objawy odstawienia, paroksetyna, przewlekły umiarkowany stres, rytm dobowy, sen wolnofalowy, sertralina, skala ASEX, skala DESS, skala HAM-D, skala SEXFX, SNRI, SSRI, wenlafaksyna, zespół odstawienia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Banavin 5 mg
Banavin (wortioksetyna) to lek przeciwdepresyjny z grupy psychoanaleptyków (ATC: N06AX26), dostępny w dawkach 5, 10, 15 i 20 mg. Mechanizm działania obejmuje modulację receptorów serotoninergicznych (antagonista 5-HT3, 5-HT7, 5-HT1D; częściowy agonista 5-HT1B; agonista 5-HT1A) oraz hamowanie transportera serotoniny (5-HT). Badania PET wykazały zajęcie transportera 5-HT w jądrach szwu na poziomie około 50% przy dawce 5 mg/dobę, 65% przy 10 mg/dobę i ponad 80% przy 20 mg/dobę. Skuteczność w leczeniu dużego zaburzenia depresyjnego (MDD) potwierdzono w 12 badaniach kontrolowanych placebo, gdzie dawki 5-20 mg/dobę wykazały istotną poprawę w skali MADRS (średnia różnica względem placebo: -2,3 do -4,6 punktów, p≤0,007) oraz w innych skalach klinicznych (HAM-D24, CGI-I). Wortioksetyna wykazała przewagę nad agomelatyną w badaniu porównawczym oraz skuteczność w zapobieganiu nawrotom MDD (p=0,004, HR=2,0). U pacjentów ≥65 lat dawka 5 mg/dobę dawała istotną poprawę w skali MADRS (różnica 4,7 punktu, p<0,05).
antagonista receptorowy, depresja z objawami lękowymi, duża depresja, duże zaburzenie depresyjne, EMA, funkcja poznawcza, kwestionariusz PDQ, lek przeciwdepresyjny, MDD, pozytonowa tomografia emisyjna, receptory serotoninergiczne, skala ASEX, skala depresji Hamiltona, skala depresji Montgomery-Åsberg, skala oceny depresji u dzieci, Skala Ogólnego Wrażenia Klinicznego, SSRI, test DSST, test UPSA, transporter serotoniny, wortioksetyna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Lamegom 25 mg
Lamegom, zawierający 25 mg agomelatyny, jest lekiem przeciwdepresyjnym o unikalnym mechanizmie działania, będącym agonistą receptorów melatonergicznych MT1 i MT2 oraz antagonistą receptorów 5-HT2C. Agomelatyna nie wpływa na wychwyt monoamin ani nie wykazuje powinowactwa do receptorów adrenergicznych, histaminergicznych, cholinergicznych, dopaminergicznych czy benzodiazepinowych. W badaniach klinicznych wykazano, że agomelatyna poprawia rytm okołodobowy, wydłuża sen wolnofalowy, skraca czas zasypiania oraz nie zaburza funkcji poznawczych ani czuwania w ciągu dnia. W dawce 25 mg wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa, nie powodując zaburzeń funkcji seksualnych, nie wpływając negatywnie na ciśnienie krwi i częstość akcji serca oraz nie wykazując potencjału uzależniającego. Ponadto, nagłe odstawienie leku nie powoduje zespołu odstawienia, co potwierdzają badania z wykorzystaniem listy DESS.
Skuteczność agomelatyny w dawce 25-50 mg została potwierdzona w 6 z 10 kontrolowanych badań placebo u dorosłych z dużym epizodem depresyjnym, ocenianych za pomocą skali HAM-D-17. Lek wykazywał przewagę nad placebo także u pacjentów z cięższą depresją (HAM-D ≥25) oraz w badaniach porównawczych z lekami z grup SSRI i SNRI (sertralina, escytalopram, fluoksetyna, wenlafaksyna, duloksetyna). W badaniu zapobiegania nawrotom, agomelatyna w dawce 25-50 mg raz na dobę istotnie wydłużała czas do nawrotu depresji (p=0,0001), z częstością nawrotów 22% vs 47% w grupie placebo. U pacjentów w podeszłym wieku (≥65 lat) wykazano istotną poprawę w skali HAM-D (różnica 2,67 pkt), natomiast u osób ≥75 lat efekt nie był istotny. W trakcie zmiany terapii z SSRI/SNRI na agomelatynę, stopniowe zmniejszanie dawki poprzedniego leku przez 2 tygodnie zmniejszało częstość objawów odstawienia (56,1%) w porównaniu do nagłego odstawienia (79,8%).
agomelatyna, ciężki epizod depresyjny, ciśnienie krwi, dopamina, duloksetyna, duże zaburzenie depresyjne, duży epizod depresyjny, działanie przeciwdepresyjne, escytalopram, faza REM, fluoksetyna, funkcja seksualna, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, lek przeciwdepresyjny, nawrót depresji, noradrenalina, objaw odstawienia, paroksetyna, potencjał uzależniający, receptor melatonergiczny, rytm okołodobowy, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sen wolnofalowy, serotonina, sertralina, skala ASEX, skala HAM-D-17, wenlafaksyna, wychwyt monoamin, zapobieganie nawrotom, zespół odstawienia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Agomelatine NeuroPharma 25 mg
Agomelatyna, psychoanaleptyk z grupy innych leków przeciwdepresyjnych (kod ATC: N06AX22), działa jako agonista receptorów melatonergicznych MT1 i MT2 oraz antagonista receptorów serotoninergicznych 5-HT2C, bez wpływu na wychwyt monoamin czy powinowactwa do receptorów adrenergicznych, histaminergicznych, cholinergicznych, dopaminergicznych i benzodiazepinowych. W badaniach klinicznych obejmujących 7900 pacjentów wykazano skuteczność agomelatyny w dawkach 25-50 mg w leczeniu dużych epizodów depresyjnych, potwierdzoną znaczącą poprawą w skali HAMD-17 po 6-8 tygodniach terapii. Lek wykazuje korzystny wpływ na rytmy okołodobowe, poprawiając fazę snu i obniżając temperaturę ciała, co jest istotne u pacjentów z depresją. W badaniu zapobiegania nawrotom, agomelatyna w dawce 25-50 mg/dobę istotnie wydłużała czas do nawrotu depresji (p=0,0001), zmniejszając częstość nawrotów do 22% w porównaniu z 47% w grupie placebo.
agomelatyna, agonista receptorów melatonergicznych, antagonista receptorów serotoninergicznych, badanie kontrolowane placebo, ciężki epizod depresyjny, duloksetyna, duży epizod depresyjny, escytalopram, faza REM, fluoksetyna, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, lek przeciwdepresyjny, paroksetyna, receptor melatonergiczny, receptor melatoninowy, receptor serotoninergiczny, rytm okołodobowy, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sen wolnofalowy, sertralina, skala ASEX, skala DESS, skala SEXFX, wenlafaksyna, wychwyt monoamin, zespół odstawienia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Banavin 5 mg
Wortioksetyna (Banavin) jest lekiem przeciwdepresyjnym dostępnym w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg oraz 20 mg, z profilem działań niepożądanych obejmującym głównie nudności, które występują u około 27% dorosłych i 42% pacjentów w wieku ≥65 lat przy dawce 20 mg. U osób starszych obserwuje się także zwiększoną częstość zaparć (15% vs. 4% u młodszych). W populacji pediatrycznej częstsze są bóle brzucha oraz zwiększone ryzyko myśli samobójczych, szczególnie u nastolatków. Zaburzenia seksualne oceniane skalą ASEX nie różniły się istotnie od placebo przy dawkach 5-15 mg, natomiast dawka 20 mg wiązała się z nasileniem TESD. Po odstawieniu leku mogą pojawić się objawy odstawienne, takie jak zawroty głowy, ból głowy, parestezje, bezsenność, nudności, lęk i drżenie, zwykle w ciągu pierwszego tygodnia.
bezsenność, biegunka, ból głowy, bruksizm, dyskineza, hiperprolaktynemia, hiponatremia, jaskra z wąskim kątem, lek przeciwdepresyjny, myśli samobójcze, nudności, objaw odstawienia, obrzęk naczynioruchowy, pacjent w podeszłym wieku, parestezja, pokrzywka, profil bezpieczeństwa, reakcja anafilaktyczna, rozszerzenie źrenic, skala ASEX, SSRI, tabletka powlekana, TCA, układ pokarmowy, wortioksetyna, wymioty, zaburzenie czucia, zaburzenie seksualne, zaburzenie snu, zaparcie, zawrót głowy, zespół serotoninowy, złamanie kości