białka transportujące OATP1B1 i BCRP
Białka transportujące OATP1B1 (Organic Anion Transporting Polypeptide 1B1) i BCRP (Breast Cancer Resistance Protein) odgrywają kluczową rolę w farmakokinetyce wielu leków oraz w transporcie substancji endogennych w organizmie. OATP1B1, kodowany przez gen SLCO1B1, jest białkiem błonowym występującym głównie w wątrobie, gdzie uczestniczy w wychwytywaniu z krwi do hepatocytów związków organicznych, w tym leków, kwasów żółciowych i bilirubiny.
BCRP (znany również jako ABCG2) należy do rodziny transporterów ABC (ATP-binding cassette) i funkcjonuje jako pompa odpływowa, usuwająca substancje z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Jest obecny w wielu tkankach, w tym w jelitach, wątrobie, łożysku i barierze krew-mózg, gdzie pełni funkcję ochronną przed ksenobiotykami oraz wpływa na biodostępność leków.
Polimorfizmy genów kodujących OATP1B1 i BCRP mogą prowadzić do zmienionej aktywności tych białek, co przekłada się na indywidualne różnice w metabolizmie leków i ryzyko interakcji lekowych. Przykładowo, wariant c.521T>C (rs4149056) w genie SLCO1B1 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem miopatii indukowanej statynami, podczas gdy polimorfizm c.421C>A (rs2231142) w genie ABCG2 wpływa na farmakokinetykę leków przeciwnowotworowych.
Inhibitory tych transporterów mogą powodować istotne klinicznie interakcje lekowe. Leki takie jak cyklosporyna, rifampicyna czy gemfibrozil hamują OATP1B1, podczas gdy inhibitory kinazy tyrozynowej czy niektóre flawonoidy mogą blokować BCRP. Znajomość substratów, inhibitorów i induktorów tych transporterów jest kluczowa przy projektowaniu schematów leczenia, szczególnie u pacjentów z polipragmazją.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Crosuvo Plus 5 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Crosuvo Plus, zawierający rozuwastatynę i ezetymib, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami, które mogą znacząco wpływać na ich stężenia w osoczu oraz ryzyko działań niepożądanych. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z cyklosporyną, co powoduje 7,1-krotny wzrost AUC rozuwastatyny oraz 3,4- do 12-krotne zwiększenie ekspozycji na ezetymib. Gemfibrozyl i inne fibraty zwiększają ryzyko miopatii, a przy dawce rozuwastatyny 40 mg ich stosowanie jest przeciwwskazane. Inhibitory proteazy, takie jak atazanawir/rytonawir, mogą podnieść AUC rozuwastatyny nawet trzykrotnie, co wymaga dostosowania dawki do maksymalnie 10 mg. Ponadto, leki zobojętniające sok żołądkowy zmniejszają stężenie rozuwastatyny o około 50%, a kolestyramina obniża AUC ezetymibu o 55%, co może osłabić efekt hipolipemizujący. W przypadku stosowania antagonistów witaminy K (np. warfaryny) konieczne jest monitorowanie INR ze względu na ryzyko jego wzrostu.
antagonista witaminy K, białka transportujące OATP1B1 i BCRP, choroba pęcherzyka żółciowego, cyklosporyna, cymetydyna, darolutamid, digoksyna, enzym cytochromu P450, erytromycyna, etynyloestradiol, fenofibrat, fluindion, flukonazol, gemfibrozyl, glekaprewir/pibrentaswir, glipizyd, inhibitor białek transportujących, inhibitor proteazy, izoenzym cytochromu P450, kamica żółciowa, ketokonazol, kolestyramina, kwas fusydowy, kwas nikotynowy, lek zobojętniający sok żołądkowy, midazolam, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, miopatia, niacyna, rabdomioliza, regorafenib, rozuwastatyna i ezetymib, sofosbuwir welpataswir woksylaprewir, tikagrelor, tolbutamid, warfaryna, wodorotlenek glinu i magnezu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Suvardio Plus 40 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Suvardio Plus, zawierający rozuwastatynę 40 mg oraz ezetymib 10 mg, jest wskazany wyłącznie dla dorosłych pacjentów, u których wcześniej uzyskano kontrolę hipercholesterolemii za pomocą oddzielnych preparatów w tych samych dawkach. Nie jest zalecany do inicjowania terapii hipolipemizującej. Standardowa dawka to 1 tabletka raz dziennie, przyjmowana doustnie, niezależnie od posiłku. U pacjentów powyżej 70. roku życia, z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min), pochodzenia azjatyckiego oraz z czynnikami predysponującymi do miopatii, zaleca się rozpoczęcie terapii rozuwastatyną w dawce 5 mg, ustalonej wcześniej za pomocą pojedynczych substancji. Suvardio Plus jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby (7-9 lub >9 punktów w skali Childa-Pugha) oraz aktywną chorobą wątroby. W trakcie terapii należy stosować dietę hipolipemizującą oraz zachować odstęp czasowy przy jednoczesnym stosowaniu leków wiążących kwasy żółciowe (≥2 godziny przed lub ≥4 godziny po podaniu).
aktywna choroba wątroby, białka transportujące OATP1B1 i BCRP, białko transportowe, cyklosporyna, dieta obniżająca stężenie lipidów, ekspozycja układowa, ezetymib, hipercholesterolemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lek wiążący kwasy żółciowe, lopinawir i typranawir, miopatia, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, polimorfizm genetyczny, rabdomioliza, rozuwastatyna, rytonawir z atazanawirem, skala Childa-Pugha, substrat białka transportowego, terapia hipolipemizująca - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Aporoza 40 mg
Lek Aporoza (rozuwastatyna) dostępny jest w dawkach 5 mg, 10 mg, 20 mg i 40 mg w formie tabletek powlekanych. Dawkowanie wymaga indywidualizacji w zależności od celu terapeutycznego, odpowiedzi na leczenie oraz czynników ryzyka. Standardowa dawka początkowa w hipercholesterolemii u dorosłych wynosi 5-10 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do maksymalnie 40 mg u pacjentów z ciężką hipercholesterolemią i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, pod ścisłym nadzorem specjalisty. W profilaktyce zdarzeń sercowo-naczyniowych rekomendowana dawka to 20 mg/dobę. U dzieci i młodzieży z heterozygotyczną rodzinną hipercholesterolemią dawki początkowe wahają się od 5 do 10 mg (wiek 6-9 lat) oraz 5 do 20 mg (wiek 10-17 lat), natomiast u homozygotycznej formy dawka maksymalna to 20 mg/dobę. U pacjentów powyżej 70 lat zaleca się dawkę początkową 5 mg, bez konieczności modyfikacji ze względu na wiek. W przypadku umiarkowanych zaburzeń czynności nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min) dawka początkowa to 5 mg, a stosowanie dawki 40 mg jest przeciwwskazane. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek oraz aktywną chorobą wątroby.
Aporoza, atazanawir, białka transportujące OATP1B1 i BCRP, białko transportujące, choroby sercowo-naczyniowe, ciężka hipercholesterolemia, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, dieta obniżająca cholesterol, heterozygotyczna rodzinna hipercholesterolemia, hipercholesterolemia, homozygotyczna rodzinna hipercholesterolemia, inhibitor proteazy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens kreatyniny, lopinawir, miopatia, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, polimorfizm genetyczny, profilaktyka sercowo-naczyniowa, rabdomioliza, rodzinna hipercholesterolemia, rozuwastatyna, rytonawir, skala Child-Pugh, typranawir