Leki w grupie
„środki kontrastowe”
Środki kontrastowe to substancje stosowane w diagnostyce obrazowej w celu poprawy widoczności struktur i narządów wewnętrznych. Zwiększają one różnice w gęstości radiologicznej między badanymi tkankami a otaczającymi strukturami, co umożliwia dokładniejszą wizualizację patologii. Mechanizm działania środków kontrastowych opiera się na ich zdolności do absorpcji lub odbijania fal wykorzystywanych w danej metodzie obrazowania (promieniowanie rentgenowskie, pole magnetyczne, ultradźwięki).
W zależności od metody obrazowania wyróżniamy kilka głównych rodzajów środków kontrastowych. W badaniach rentgenowskich i tomografii komputerowej (TK) stosuje się najczęściej jodowe środki kontrastowe oraz środki zawierające siarczan baru. W badaniach rezonansu magnetycznego (MR) wykorzystuje się preparaty zawierające gadolin lub inne pierwiastki paramagnetyczne. W ultrasonografii używa się mikropęcherzyków gazu otoczonych powłoką lipidową.
Jodowe środki kontrastowe dzielą się na jonowe i niejonowe. Do jonowych należą m.in. amidotrizoat (Urografin), jotalamian (Conray). Niejonowe to m.in. jomeprol (Iomeron), jopromid (Ultravist), jodiksanol (Visipaque), jopamidol (Iopamiro) czy joheksol (Omnipaque). Niejonowe środki kontrastowe są lepiej tolerowane przez pacjentów i powodują mniej działań niepożądanych.
Środki kontrastowe zawierające gadolin stosowane w MR to m.in. gadoterydol (ProHance), gadobutrol (Gadovist), kwas gadoterowy (Dotarem) czy gadodiamid (Omniscan). Natomiast ultrasonograficzne środki kontrastowe to m.in. sześciofluorek siarki (SonoVue) czy perflutreny (Definity, Optison).
Główną zaletą stosowania środków kontrastowych jest znacząca poprawa jakości diagnostycznej badań obrazowych. Umożliwiają one uwidocznienie zmian patologicznych, które byłyby trudne lub niemożliwe do wykrycia w badaniu bez kontrastu. Pozwalają na ocenę ukrwienia tkanek, funkcji narządów oraz charakteru zmian nowotworowych, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej diagnozy i planowania leczenia.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem środków kontrastowych obejmują przede wszystkim ryzyko reakcji nadwrażliwości, które mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych (pokrzywka, nudności) po ciężkie, zagrażające życiu (wstrząs anafilaktyczny). Jodowe środki kontrastowe mogą też powodować nefropatię pokontrastową, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Środki zawierające gadolin mogą u osób z niewydolnością nerek prowadzić do nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF). Przed badaniem z użyciem środka kontrastowego należy przeprowadzić dokładny wywiad alergologiczny oraz ocenić funkcję nerek pacjenta.
Środki kontrastowe możemy podzielić również ze względu na drogę podania na dożylne, doustne, doodbytnicze oraz podawane do jam ciała (np. artrografia, histerosalpingografia). Istotny jest też podział na pozytywowe (zwiększające gęstość radiologiczną, np. jodowe) i negatywowe (zmniejszające gęstość, np. powietrze, dwutlenek węgla) oraz na wysokoosmolalne, niskoosmolalne i izoosmolalne, co ma znaczenie dla profilu bezpieczeństwa, szczególnie u pacjentów z grupy ryzyka.
Lista leków w tej grupie
-
Optiray 350 – Roztwór do wstrzykiwań i infuzji – 741 mg/ml (350 mg jodu/ml)
Produkt leczniczy jest roztworem do wstrzykiwań i infuzji zawierającym jowersol odpowiadający 350 mg/ml jodu elementarnego. Jest stosowany jako niejonowy środek kontrastowy w diagnostyce obrazowej, między innymi w angiografii układu sercowo-naczyniowego, tomografii komputerowej głowy i ciała oraz w urografii. Preparat umożliwia dokładne uwidocznienie naczyń i narządów podczas badań. Zastosowanie tego środka poprawia precyzję diagnozy w różnych technikach obrazowania medycznego.
Wskazania do stosowania- angiografia naczyń obwodowych
- angiografia naczyń wieńcowych
- angiografia nerek
- angiografia organów wewnętrznych
- angiografia układu sercowo-naczyniowego
- aortografia
- cyfrowa angiografia subtrakcyjna
- flebografia
- tomografia komputerowa ciała
- tomografia komputerowa głowy
- urografia wydzielnicza
- wentrykulografia lewostronna
Substancja czynna -
Gastrografin – Roztwór doustny i doodbytniczy – (660 mg + 100 mg)/ml
Produkt leczniczy to roztwór doustny i doodbytniczy zawierający 10 g sodu amidotryzoinianu oraz 66 g megluminy amidotryzoinianu na 100 ml. Stosuje się go jako środek diagnostyczny w radiologicznych badaniach przewodu pokarmowego, zwłaszcza gdy użycie siarczanu baru jest niewskazane. Wskazania obejmują podejrzenie perforacji, zwężenia, niedrożności jelit oraz obrazowanie ciał obcych czy przetok. Może również pomóc w diagnostyce w badaniach tomografii komputerowej narządów jamy brzusznej.
Wskazania do stosowania- leczenie niepowikłanej niedrożności smółkowej
- obrazowanie ciał obcych przed endoskopią
- obrazowanie guzów przed endoskopią
- obrazowanie przetok w obrębie przewodu pokarmowego
- ostre rozdęcie okrężnicy
- podejrzenie niedrożności jelita cienkiego
- podejrzenie niedrożności pooperacyjnej
- podejrzenie nieszczelności zespolenia przewodu pokarmowego
- podejrzenie ostrego krwawienia
- podejrzenie perforacji przewodu pokarmowego
- podejrzenie zwężenia jelita cienkiego
- radiologiczne badanie przewodu pokarmowego
- stan po resekcji jelit
- stan po resekcji żołądka
- tomografia komputerowa narządów jamy brzusznej
- zagrażająca perforacja przewodu pokarmowego
Substancja czynnaKategoria leku -
Visipaque – Roztwór do wstrzykiwań – 652 mg/ml (320 mg jodu/ml)
Produkt leczniczy zawiera jodiksanol, niejonowy, dimeryczny środek kontrastowy zawierający jod, rozpuszczalny w wodzie, stosowany w formie roztworu do wstrzykiwań. Jego osmolalność jest niższa niż osmolalność krwi, a preparat jest izotoniczny względem płynów ustrojowych dzięki dodatkom elektrolitów. Lek używany jest wyłącznie do celów diagnostycznych, w tym w badaniach obrazowych takich jak kardioangiografia, angiografia mózgowa, arteriografia obwodowa, urografia oraz tomografia komputerowa z kontrastem. Dzięki swoim właściwościom ułatwia precyzyjne zobrazowanie układu naczyniowego oraz innych struktur ciała podczas procedur diagnostycznych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Optiray 320 – Roztwór do wstrzykiwań i infuzji – 678 mg/ml (320 mg jodu/ml)
Produkt leczniczy jest roztworem do wstrzykiwań i infuzji zawierającym 320 mg/ml jodu w postaci jowersolu. Jest to niejonowy środek kontrastowy wykorzystywany głównie do diagnostyki obrazowej, w tym angiografii naczyń mózgowych, wieńcowych, obwodowych oraz narządów wewnętrznych i nerek. Stosuje się go również w tomografii komputerowej głowy i innych narządów, a także w różnych procedurach diagnostycznych, takich jak aortografia czy flebografia. Lek pomaga w uzyskaniu wyraźnych obrazów struktur naczyniowych i narządów, co ułatwia rozpoznanie i ocenę stanu zdrowia pacjenta.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
HEVASCOL – Roztwór do wstrzykiwań – 480 mg I/ml
Produkt leczniczy jest roztworem do wstrzykiwań zawierającym 1280 mg etiodowanego oleju na ml, co odpowiada 480 mg jodu. Stosuje się go w radiologii diagnostycznej do wizualizacji naczyń, węzłów chłonnych oraz przetok, a także podczas histerosalpingografii u kobiet badanych pod kątem niepłodności. W radiologii interwencyjnej używany jest do lokalizacji i ukierunkowania podczas chemoembolizacji raka wątrobowokomórkowego. Preparat jest przezroczystym oleistym płynem w kolorze od blado żółtego do pomarańczowego.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Omnipaque – Roztwór do wstrzykiwań – 647 mg/ml (300 mg jodu/ml)
Produkt leczniczy zawiera joheksol, niejonowy, monomeryczny, trójjodowy, rozpuszczalny w wodzie środek kontrastowy o stężeniu 647 mg/ml, co odpowiada 300 mg jodu na ml. Preparat jest przeznaczony do diagnostyki obrazowej u dorosłych i dzieci, wykorzystywany m.in. w kardioangiografii, arteriografii, urografii, tomografii komputerowej oraz badaniach przewodu pokarmowego. Może być podawany również podpajęczynówkowo w mielografii oraz stosowany w artrografii czy mammografii ze wzmocnieniem kontrastowym. Dzięki właściwościom izotonicznym i rozpuszczalności w wodzie umożliwia uzyskanie wyraźnych obrazów diagnostycznych podczas różnych procedur medycznych.
Wskazania do stosowania- arteriografia
- artrografia
- badanie przewodu pokarmowego
- flebografia
- herniografia
- histerosalpingografia
- kardioangiografia
- mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym
- mielografia lędźwiowa
- mielografia piersiowa
- mielografia szyjna
- sialografia
- tomografia komputerowa
- tomografia komputerowa zbiorników podstawy mózgu
- urografia
- wsteczna endoskopowa cholangiopankreatografia
- wsteczna endoskopowa pankreatografia
Substancja czynna -
Optiray 300 – Roztwór do wstrzykiwań i infuzji – 636 mg/ml (300 mg I/ml)
Jest to niejonowy środek kontrastowy zawierający joversol, który dostarcza 300 mg jodu na ml roztworu. Produkt występuje w postaci przezroczystego, bezbarwnego lub bladożółtego roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Stosuje się go wyłącznie w diagnostyce medycznej, w tym w angiografii naczyń mózgowych i obwodowych, flebografii oraz tomografii komputerowej głowy i innych narządów. Jest odpowiedni również do użycia u dzieci podczas badań obrazowych naczyń i urografii.
-
Ultravist 370 – Roztwór do wstrzykiwań – 768,86 mg/ml
Produkt leczniczy stanowi roztwór do wstrzykiwań zawierający jopromid, będący źródłem jodu w stężeniach 300 mg/ml lub 370 mg/ml. Substancja ta jest wykorzystywana jako środek kontrastowy w diagnostyce obrazowej, w tym w tomografii komputerowej, angiografii, urografii oraz badaniach jam ciała. Preparat stosuje się u dorosłych w celu poprawy wizualizacji struktur anatomicznych, między innymi w mammografii ze wzmocnieniem kontrastowym. Ponadto, wyższe stężenie jest rekomendowane do zastosowań w angiokardiografii.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Ultravist 300 – Roztwór do wstrzykiwań – 623,4 mg/ml
Jest to roztwór do wstrzykiwań zawierający jopromid jako substancję czynną, dostarczający odpowiednio 300 lub 370 mg jodu na ml. Substancja pomocnicza obejmuje niewielką ilość sodu. Preparat stosowany jest jako środek kontrastowy podczas różnych badań diagnostycznych, takich jak tomografia komputerowa, arteriografia, wenografia, czy mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym u dorosłych kobiet. Umożliwia także ocenę i wykrywanie zmian w piersi oraz jest alternatywą dla rezonansu magnetycznego, gdy jest on przeciwwskazany lub niedostępny.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Iomeron 400 – Roztwór do wstrzykiwań – 400 mg jodu/ml
Jest to roztwór do wstrzykiwań zawierający jomeprol, który dostarcza różne dawki jodu. Stosowany jest wyłącznie w diagnostyce obrazowej, w tym do tomografii komputerowej, angiografii oraz urografii. Produkt służy do uwidaczniania naczyń krwionośnych i struktur anatomicznych podczas różnych badań radiologicznych. Wybór stężenia substancji zależy od rodzaju i celu badania diagnostycznego.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Visipaque – Roztwór do wstrzykiwań – 550 mg/ml (270 mg jodu/ml)
Produkt leczniczy zawiera jodiksanol, niejonowy, dimeryczny, sześciojodowy środek kontrastowy o stężeniu 550 mg/ml (270 mg I/ml). Jest przezroczystym roztworem do wstrzykiwań, izotonicznym względem płynów ustrojowych dzięki dodatkom elektrolitów. Stosuje się go wyłącznie w diagnostyce obrazowej, takich jak angiografia, kardioangiografia, urografia oraz tomografia komputerowa ze wzmocnieniem kontrastowym. Preparat ułatwia uzyskanie wyraźnych obrazów naczyń krwionośnych i innych struktur anatomicznych podczas badań.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku