promieniowanie UVA/UVB

Promieniowanie UVA i UVB to dwa główne typy promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi. Różnią się one długością fali oraz wpływem na organizm człowieka, szczególnie na skórę.

Promieniowanie UVA (315-400 nm) stanowi około 95% promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi. Przenika ono głębiej do skóry właściwej, powodując przedwczesne starzenie się skóry, zmarszczki i przyczynia się do rozwoju nowotworów skóry. UVA przenika przez chmury, szyby okienne i działa przez cały rok z podobną intensywnością.

Promieniowanie UVB (280-315 nm) jest bardziej energetyczne i działa głównie na powierzchniowe warstwy naskórka. Jest ono odpowiedzialne za oparzenia słoneczne, syntezę witaminy D3 w skórze oraz odgrywa istotną rolę w rozwoju nowotworów skóry, szczególnie raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego. Intensywność UVB zmienia się w zależności od pory roku, dnia i szerokości geograficznej.

W praktyce klinicznej ważna jest odpowiednia fotoprotekcja przed oboma typami promieniowania. Nowoczesne filtry przeciwsłoneczne powinny zapewniać szerokie spektrum ochrony przed UVA i UVB. Wskaźnik SPF odnosi się głównie do ochrony przed UVB, natomiast oznaczenie „broad spectrum” lub symbol UVA w kółku wskazuje na ochronę także przed promieniowaniem UVA.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pirfenidon Zentiva 267 mg

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa pirfenidonu wykazały, że lek nie stanowi istotnego zagrożenia dla ludzi. W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu u myszy, szczurów i psów zaobserwowano odwracalne zwiększenie masy wątroby oraz centralnozrazikowy przerost wątroby. W badaniach kancerogenności u szczurów i myszy stwierdzono zwiększoną częstość guzów wątroby oraz u samic szczurów guzów macicy przy dawce 1500 mg/kg/dobę (37-krotnie wyższej niż dawka u ludzi 2 403 mg/dobę), jednak mechanizmy te są specyficzne dla zwierząt i nie obserwowane u ludzi. Badania reprodukcyjne nie wykazały teratogenności ani negatywnego wpływu na płodność przy standardowych dawkach, choć wysokie dawki (≥450 mg/kg/dobę) powodowały zaburzenia cyklu rozrodczego i wydłużenie ciąży u szczurów. Pirfenidon i jego metabolity przenikają przez łożysko i do mleka, co należy uwzględnić w kontekście stosowania u kobiet w ciąży i karmiących.
centralnozrazikowy przerost wątroby, cykl rozrodczy, działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, hormon płciowy, łożysko, mikrosomalne enzymy wątrobowe, pęknięcie chromosomu, pirfenidon, płyn owodniowy, promieniowanie UV, promieniowanie UVA/UVB, test fotoklastogenny, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna, wada wrodzona
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Singulair 5 5 mg

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa montelukastu wykazały, że lek charakteryzuje się szerokim marginesem bezpieczeństwa. W badaniach toksyczności ogólnej zaobserwowano przemijające zmiany biochemiczne (aminotransferaza alaninowa, glukoza, fosfor, triglicerydy) przy dawkach przekraczających ponad 17-krotne narażenie kliniczne. U małp działania niepożądane pojawiły się przy dawce 150 mg/kg mc./dobę, co odpowiada ekspozycji ponad 232-krotnie większej niż kliniczna. Toksyczność ostra po jednorazowym podaniu do 5000 mg/kg mc. (25 000-krotność dawki klinicznej) nie powodowała zgonów. Wpływ na reprodukcję był nieistotny przy dawkach ponad 24-krotnie większych niż kliniczne, choć u samic szczurów (200 mg/kg mc./dobę, >69-krotne narażenie) odnotowano nieznaczne zmniejszenie masy ciała potomstwa, a u królików zwiększoną częstość niepełnego kostnienia. Montelukast przenika przez barierę łożyskową i do mleka, co ma znaczenie kliniczne w kontekście stosowania u kobiet w ciąży i karmiących.
aminotransferaza alaninowa, badania toksykologiczne, badanie farmakokinetyczne, badanie genotoksyczności, bariera łożyskowa, dawka kliniczna, działanie fototoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, montelukast sodowy, narażenie ogólnoustrojowe, niepełne kostnienie, promieniowanie UVA/UVB, toksyczność ostra i przewlekła, zaburzenie równowagi elektrolitowej
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pirfenidone Sandoz 267 mg

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa pirfenidonu wykazały brak istotnych zagrożeń dla człowieka, mimo obserwacji specyficznych zmian w wątrobie u zwierząt laboratoryjnych, takich jak zwiększenie masy wątroby i centralnozrazikowy przerost, które były odwracalne po zaprzestaniu leczenia. Badania rakotwórczości ujawniły zwiększoną częstość guzów wątroby u gryzoni, co wiązało się z indukcją mikrosomalnych enzymów wątrobowych, mechanizmem nieobserwowanym u ludzi. U samic szczurów przy bardzo wysokiej dawce 1 500 mg/kg/dobę (37-krotnie przekraczającej dawkę terapeutyczną 2 403 mg/dobę) stwierdzono wzrost częstości guzów macicy, powiązany z zaburzeniami hormonalnymi charakterystycznymi dla szczurów, co nie ma znaczenia klinicznego dla pacjentów. Badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność i rozwój potomstwa, a teratogenność nie została potwierdzona przy dawkach do 1 000 mg/kg/dobę u szczurów i 300 mg/kg/dobę u królików. Farmakokinetyka wskazuje na przenikanie pirfenidonu przez barierę łożyskową i do mleka, co może mieć znaczenie kliniczne w ciąży i laktacji.
badanie genotoksyczności, badanie przedkliniczne, bariera łożyskowa, centralnozrazikowy przerost wątroby, cykl rozrodczy, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, ekspozycja płodu, guz wątroby, mikrosomalne enzymy wątrobowe, okres laktacji, pirfenidon, potencjał fototoksyczny, potencjał genotoksyczny, promieniowanie UVA/UVB, przeżywalność płodu, test fotoklastogenny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczny wpływ na reprodukcję, zaburzenie równowagi hormonów płciowych
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pirfenidone Aurovitas 267 mg

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa pirfenidonu wykazały, że wielokrotne podawanie substancji powoduje odwracalne zwiększenie masy wątroby oraz przerost centralnozrazikowy u myszy, szczurów i psów. W badaniach rakotwórczości u gryzoni zaobserwowano wzrost częstości guzów wątroby, co wiązało się z indukcją mikrosomalnych enzymów wątrobowych, mechanizmem nieobserwowanym u ludzi. U samic szczurów przy dawce 1500 mg/kg/dobę (37-krotność dawki terapeutycznej 2403 mg/dobę) stwierdzono wzrost częstości guzów macicy, powiązany z zaburzeniami hormonalnymi zależnymi od dopaminy, mechanizmem specyficznym dla szczurów i nieistotnym klinicznie dla ludzi. Badania reprodukcyjne wykazały brak negatywnego wpływu na płodność i rozwój pourodzeniowy potomstwa u szczurów oraz brak teratogenności przy dawkach do 1000 mg/kg/dobę u szczurów i 300 mg/kg/dobę u królików. Pirfenidon i jego metabolity przenikają przez barierę łożyskową i do mleka, co może prowadzić do kumulacji w płynie owodniowym i mleku matki.
badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, bariera łożyskowa, działanie mutagenne, działanie teratogenne, filtr przeciwsłoneczny, fototoksyczność, guz macicy, guz wątroby, komórki płuc chomika chińskiego, laktacja, mikrosomalne enzymy wątrobowe, pirfenidon, płyn owodniowy, promieniowanie UVA/UVB, przeżywalność płodu, test fotoklastogenny, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podania, zaburzenie równowagi hormonów płciowych
Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Epidemiologia

Nowotwory skóry typu non-melanoma (NMSC), obejmujące głównie raki podstawnokomórkowe (BCC, 70-80% przypadków) oraz raki kolczystokomórkowe (SCC, 20-25%), stanowią najczęstszy nowotwór złośliwy u osób rasy białej. Zapadalność na NMSC rośnie globalnie, z 7,7 mln przypadków w 2017 roku i standaryzowanym wiekowo współczynnikiem zapadalności (ASIR) wzrastającym z 54,08/100 000 w 1990 do 79,10/100 000 w 2019 roku (EAPC 1,78). Najwyższe wskaźniki obserwuje się w Australii (>1000/100 000 osobolat), a w Europie roczny wzrost zapadalności na BCC i SCC wynosi od 1,4% do 11,6%. Czynniki ryzyka to przede wszystkim ekspozycja na promieniowanie UV (UVA/UVB), jasna karnacja, wiek powyżej 50 lat, immunosupresja oraz wcześniejsze NMSC. Lokalizacja zmian to głównie obszary eksponowane na słońce (głowa, szyja), a guzy SCC >2 cm wiążą się z dwukrotnie wyższym ryzykiem nawrotu i trzykrotnie wyższym ryzykiem przerzutów. Mimo niskiego wskaźnika przerzutów, NMSC powoduje około 56 054 zgonów rocznie na świecie, z przeżywalnością przerzutowego SCC na poziomie 10-20%.
blizna, czerniak, czynnik prognostyczny, ekspozycja na promieniowanie UV, filtr przeciwsłoneczny, immunosupresja, kończyna, mutacja DNA, owrzodzenie, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA/UVB, przerzutowy SCC, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, roczna zmiana procentowa, ryzyko przerzutów, SPF, stres oksydacyjny, supresja odporności przeciwnowotworowej, tułów, twarz, wskaźnik DALY, zapalenie skóry
Leksykon chorób i schorzeń
Plamy starcze (plamy wątrobowe) – Zapobieganie i profilaktyka

Plamy starcze (solar lentigines) to hiperpigmentacje skóry powstające na skutek kumulacji uszkodzeń wywołanych promieniowaniem UV, lokalizujące się głównie na obszarach eksponowanych na słońce, takich jak twarz, dłonie, ramiona i barki. Mimo nazwy, nie mają związku z funkcją wątroby. Profilaktyka opiera się na ochronie przeciwsłonecznej z użyciem kremów z filtrem o szerokim spektrum UVA/UVB i SPF ≥30, aplikowanych 15-30 minut przed ekspozycją i ponawianych co 2 godziny, a także na unikaniu ekspozycji w godzinach 10:00-14:00 oraz stosowaniu odzieży ochronnej, w tym z oznaczeniem UPF 40-50. Dodatkowo zaleca się stosowanie antyoksydantów (witamina C, E) w celu ochrony przed uszkodzeniami oksydacyjnymi oraz całkowite unikanie solariów. Po zabiegach usuwania plam starczych konieczne jest rygorystyczne stosowanie ochrony przeciwsłonecznej i unikanie słońca przez pierwsze tygodnie, aby zapobiec nawrotom i pogłębieniu zmian.
antyoksydant, czerniak, eksfoliacja skóry, ekspozycja na słońce, filtr UV, jasna karnacja, plama starcza, predyspozycja genetyczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA/UVB, przebarwienie skórne, rak skóry, solar lentigines, solarium, SPF 30, starzenie się skóry, UPF, uszkodzenie oksydacyjne, witamina C, witamina E, wolny rodnik, zmiana pigmentacyjna
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pirfenidon Medical Valley 267 mg

Przedkliniczne badania pirfenidonu wykazały brak istotnego zagrożenia dla człowieka przy stosowaniu terapeutycznym, mimo obserwacji zwiększenia masy wątroby i centralnozrazikowego przerostu u myszy, szczurów i psów, które były odwracalne po zakończeniu terapii. W badaniach rakotwórczości u szczurów i myszy zaobserwowano wzrost częstości guzów wątroby, co wiązało się z indukcją mikrosomalnych enzymów wątrobowych, jednak u ludzi takie działanie nie występuje. U samic szczurów dawka 1500 mg/kg/dobę (37-krotnie wyższa niż dawka ludzka 2403 mg/dobę) powodowała wzrost częstości guzów macicy, co jest mechanizmem specyficznym dla szczurów i związanym z zaburzeniem równowagi hormonalnej zależnej od dopaminy. Badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność, rozwój pourodzeniowy ani teratogenność przy dawkach do 1000 mg/kg/dobę u szczurów i 300 mg/kg/dobę u królików.
bariera łożyskowa, centralnozrazikowy przerost wątroby, cykl rozrodczy, działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, hormony płciowe, mikrosomalne enzymy wątrobowe, pirfenidon, podrażnienie skóry, potencjał genotoksyczny, promieniowanie UV, promieniowanie UVA/UVB, przeżywalność płodu, test fotoklastogenny, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Montelukast Sandoz 4 mg

Badania przedkliniczne montelukastu wykazały, że lek charakteryzuje się wysokim profilem bezpieczeństwa. W badaniach toksykologicznych na zwierzętach zaobserwowano przemijające zmiany biochemiczne, takie jak wzrost aktywności AlAT, stężenia glukozy, fosforu i triglicerydów, a także objawy toksyczności, w tym zwiększone wydzielanie śliny, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, luźne stolce oraz zaburzenia równowagi elektrolitowej. Działania te występowały jedynie przy dawkach wielokrotnie przekraczających dawki kliniczne (ekspozycja ponad 17-krotnie wyższa u zwierząt oraz ponad 232-krotnie u małp). Margines bezpieczeństwa potwierdzono również w badaniach toksyczności ostrej, gdzie nie odnotowano zgonów po podaniu dawek do 5000 mg/kg masy ciała, co odpowiada 25 000-krotności zalecanej dawki dobowej dla dorosłego człowieka o masie 50 kg.
aminotransferaza alaninowa, badanie in vitro, badanie in vivo, bariera łożyskowa, dysfunkcja przewodu pokarmowego, działanie fototoksyczne, działanie mutagenne, ekspozycja ogólnoustrojowa, homeostaza elektrolitowa, kancerogeneza, margines bezpieczeństwa leku, montelukast, niepełne kostnienie, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, promieniowanie UVA/UVB, teratogenność, toksyczność ogólna, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia żołądkowo-jelitowe