prążkowie
Prążkowie (łac. corpus striatum) to struktura anatomiczna w obrębie podstawnych jąder mózgu, składająca się z jądra ogoniastego i skorupy. Nazwa pochodzi od charakterystycznego prążkowanego wyglądu, wynikającego z obecności włókien istoty białej przebiegających przez istotę szarą.
Prążkowie stanowi kluczowy element układu pozapiramidowego, odpowiedzialnego za kontrolę motoryki. Uczestniczy w regulacji ruchów dowolnych, napięcia mięśniowego oraz koordynacji motorycznej. Jego uszkodzenie może prowadzić do zaburzeń ruchu, takich jak choroba Parkinsona, pląsawica Huntingtona czy dystonie.
Funkcjonalnie prążkowie jest częścią pętli korowo-podkorowych, współpracując z korą mózgową, wzgórzem i innymi strukturami. Odgrywa ważną rolę w procesach uczenia motorycznego, pamięci proceduralnej oraz w systemach nagrody. W diagnostyce obrazowej zmiany w prążkowiu można uwidocznić za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rolpryna SR 8 mg
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych D2/D3, stosowany w chorobie Parkinsona, dostępny jest w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Rolpryna SR) w dawkach 2 mg, 4 mg oraz 8 mg. Mechanizm działania polega na bezpośredniej stymulacji receptorów dopaminowych w prążkowiu, co kompensuje niedobór dopaminy charakterystyczny dla tej choroby, a także na hamowaniu wydzielania prolaktyny poprzez wpływ na podwzgórze i przysadkę mózgową. W badaniu 36-tygodniowym u pacjentów we wczesnej fazie choroby Parkinsona wykazano, że ropinirol o przedłużonym uwalnianiu jest nie mniej skuteczny niż forma o natychmiastowym uwalnianiu, z różnicą w skali UPDRS wynoszącą -0,7 punktu (95% CI: [-1,5, 0,10], p=0,0842). Zmiana formy leku nie wpłynęła istotnie na profil działań niepożądanych, a konieczność dostosowania dawki wystąpiła u mniej niż 3% pacjentów, wyłącznie w kierunku zwiększenia dawki o jeden poziom.
agonista receptorów dopaminowych, choroba Parkinsona, część ruchowa UPDRS, dyskinezy, hiperprolaktynemia, lewodopa, niedobór dopaminy, odstęp QT, okres wyłączenia, prążkowie, prolaktyna, przysadka mózgowa, receptor D2/D3, Rolpryna SR, ropinirol o natychmiastowym uwalnianiu, ropinirol o przedłużonym uwalnianiu, skala UPDRS, wydłużenie odstępu QT - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clopizam 50 mg
Klozapina, substancja czynna leku Clopizam, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy pochodnych diazepiny, oksazepiny i tiazepiny (kod ATC: N05AH02). Charakteryzuje się unikalnym profilem receptorowym, wykazując słabe blokowanie receptorów dopaminowych D1, D2, D3 i D5, przy silnym powinowactwie do receptorów D4. Ponadto wykazuje wieloreceptorowe działanie: alfa-adrenolityczne, przeciwcholinergiczne, przeciwhistaminowe oraz antyserotoninergiczne, co przekłada się na jej skuteczność w leczeniu schizofrenii opornej na inne neuroleptyki. Klinicznie klozapina wykazuje szybkie działanie uspokajające i przeciwpsychotyczne, łagodząc zarówno objawy pozytywne, jak i negatywne schizofrenii. W badaniu otwartym na 319 pacjentach z lekooporną schizofrenią, 37% pacjentów odnotowało istotną poprawę już w pierwszym tygodniu, a 44% przed końcem 12-miesięcznej terapii, definiowaną jako zmniejszenie wyniku Brief Psychiatric Rating Score o około 20%. Ponadto obserwowano poprawę funkcji poznawczych.
agranulocytoza, akatyzja, choroba Parkinsona, clopizam, działanie alfa-adrenolityczne, działanie antyserotoninergiczne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwhistaminowe, ginekomastia, granulocytopenia, katalepsja, klozapina, Krótka Skala Oceny Psychiatrycznej, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, objawy negatywne schizofrenii, objawy parkinsonowskie, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, ostra dystonia, pochodne diazepiny, prążkowie, prolaktyna, receptor dopaminowy, receptor muskarynowy, schizofrenia lekooporna, układ dopaminergiczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rolpryna SR 2 mg
Rolpryna SR, zawierająca ropinirol w dawkach 2 mg, 4 mg oraz 8 mg w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jest nieergolinowym, selektywnym agonistą receptorów dopaminowych D2/D3 stosowanym w terapii choroby Parkinsona. Mechanizm działania opiera się na stymulacji receptorów dopaminowych w prążkowiu, co kompensuje niedobór dopaminy charakterystyczny dla tego schorzenia, a także na hamowaniu wydzielania prolaktyny poprzez wpływ na podwzgórze i przysadkę mózgową. Skuteczność kliniczna została potwierdzona w dwóch kluczowych badaniach: 36-tygodniowym badaniu krzyżowym u pacjentów we wczesnej fazie choroby, gdzie tabletki o przedłużonym uwalnianiu wykazały nie gorszą skuteczność niż tabletki o natychmiastowym uwalnianiu (różnica w części ruchowej UPDRS: -0,7 punktu, 95% CI: [-1,5, 0,10], p=0,0842), oraz 24-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów z niedostatecznie kontrolowanymi objawami na lewodopę, gdzie ropinirol istotnie skrócił czas trwania okresu „off-time” o 1,7 godziny (95% CI: [-2,34, -1,09], p<0,0001) i wydłużył czas "on-time" bez dokuczliwych dyskinez o 1,5 godziny (95% CI: [0,85, 2,13], p<0,0001).
agonista dopaminy, agonista nieergolinowy, choroba Parkinsona, dyskineza, lewodopa, odstęp QT, off-time, okres włączenia, okres wyłączenia, on-time, podwzgórze, prążkowie, prolaktyna, przysadka mózgowa, receptor D2/D3, receptor dopaminowy, ropinirol, tabletka o natychmiastowym uwalnianiu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, Ujednolicona Skala Oceny Choroby Parkinsona, UPDRS, wczesna faza choroby Parkinsona - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – ApoRopin 2 mg
Ropinirol, agonista receptorów dopaminy D2/D3, jest stosowany w terapii choroby Parkinsona, działając poprzez stymulację receptorów dopaminergicznych w prążkowiu, co kompensuje niedobór endogennej dopaminy wynikający z degeneracji neuronów istoty czarnej. Lek wykazuje również hamujące działanie na wydzielanie prolaktyny w podwzgórzu i przysadce mózgowej. Skuteczność ropinirolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu potwierdzono w 36-tygodniowym badaniu krzyżowym u 161 pacjentów z wczesną fazą choroby Parkinsona, gdzie wykazał on nie gorszą skuteczność niż tabletki o natychmiastowym uwalnianiu (różnica w UPDRS motor scale: -0,7 punktu, 95% CI: [-1,51, 0,10], p=0,0842). Zmiana formy leku nie wpłynęła istotnie na profil działań niepożądanych, a konieczność dostosowania dawki wystąpiła u mniej niż 3% pacjentów, wyłącznie w kierunku zwiększenia dawki.
agonista dopaminy, choroba Parkinsona, dyskineza, lek dopaminergiczny, lewodopa, niedobór dopaminy, nieergolinowy agonista receptorów dopaminy, odstęp QT, off-time, on-time, podwzgórze i przysadka mózgowa, prążkowie, prolaktyna, przekaźnictwo dopaminergiczne, receptor D2/D3, repolaryzacja serca, ropinirol, tabletka o natychmiastowym uwalnianiu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, UPDRS - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aropilo SR 4 mg
Ropinirol, zawarty w leku Aropilo SR, jest nieergolinowym agonistą receptorów dopaminowych D2/D3, działającym poprzez selektywne pobudzanie receptorów dopaminowych w prążkowiu, co kompensuje niedobór dopaminy charakterystyczny dla choroby Parkinsona. W badaniu 36-tygodniowym u 161 pacjentów we wczesnej fazie choroby wykazano, że tabletki o przedłużonym uwalnianiu ropinirolu są nie mniej skuteczne niż tabletki o natychmiastowym uwalnianiu, z różnicą w części ruchowej UPDRS wynoszącą -0,7 punktu (95% CI: [-1,51; 0,10], p=0,0842). W 24-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów z niedostatecznie kontrolowaną lewodopą, ropinirol w formie SR istotnie skrócił czas trwania okresu „wyłączenia” o średnio 1,7 godziny (95% CI: [-2,34; -1,09], p<0,0001) oraz wydłużył czas "włączenia" o 1,7 godziny (95% CI: [1,06; 2,33], p<0,0001), bez zwiększenia czasu trwania dyskinez dokuczliwych.
agonista dopaminy, agonista receptorów dopaminowych, badanie cross-over, chlorowodorek ropinirolu, choroba Parkinsona, część ruchowa UPDRS, dopamina, dyskineza, laktoza jednowodna, lewodopa, metoda podwójnie ślepej próby, odstęp QT, off-time, on-time, prążkowie, prolaktyna, przysadka mózgowa, receptor dopaminowy, repolaryzacja serca, ropinirol, skala UPDRS, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, wczesna faza choroby Parkinsona, wydłużenie QT - Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Etiologia i przyczyny
Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym spowodowanym mutacjami w genie GCDH na chromosomie 19p13.2, prowadzącym do deficytu dehydrogenazy glutarylo-CoA. Enzym ten katalizuje oksydacyjną dekarboksylację glutarylo-CoA do krotonylo-CoA w katabolizmie L-lizyny, L-hydroksylizyny i L-tryptofanu. Deficyt GCDH skutkuje akumulacją neurotoksycznych metabolitów, takich jak kwas glutarowy i kwas 3-hydroksyglutarowy, których stężenia w mózgu mogą przekraczać stężenia w osoczu nawet 10- do 1000-krotnie. Fenotyp choroby jest zmienny i nie koreluje bezpośrednio z typem mutacji, co potwierdza heterogeniczność kliniczną nawet w obrębie jednej rodziny. Najczęstsze mutacje, takie jak p.Arg402Trp w Europie, wykazują zróżnicowanie geograficzne i populacyjne, co ma znaczenie dla diagnostyki molekularnej i poradnictwa genetycznego.
aktywność resztkowa enzymu, aminokwasy rozgałęzione, ciała ketonowe, cykl Krebsa, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza 2-oksoglutaranowa, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dysfunkcja mitochondrialna, dystonia, dziedziczenie autosomalne recesywne, encefalopatia, gen GCDH, glukoneogeneza, hipoglikemia, katabolizm aminokwasów, kwas 3-hydroksyglutarowy, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, łańcuch oddechowy, nosiciel genu, prążkowie, reaktywne formy tlenu, receptor glutaminianowy, uszkodzenie ekscytotoksyczne, zaburzenia ruchowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aropilo 0,25 mg
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych D2/D3 z grupy leków dopaminergicznych (kod ATC N04BC04), wykazuje działanie poprzez stymulację receptorów dopaminowych w prążkowiu, co zmniejsza niedobór dopaminy charakterystyczny dla choroby Parkinsona. Ponadto hamuje wydzielanie prolaktyny przez wpływ na podwzgórze i przysadkę mózgową. Badania farmakodynamiczne u zdrowych ochotników wykazały, że dawki ropinirolu do 4 mg/dobę powodują maksymalne wydłużenie odstępu QT o 3,46 ms (górna granica 95% CI <7,5 ms), co nie wskazuje na istotne ryzyko kardiologiczne, choć brak jest danych dla dawek powyżej 4 mg/dobę (do 24 mg/dobę). Lek Aropilo jest wskazany wyłącznie u pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego idiopatycznym zespołem niespokojnych nóg (RLS), charakteryzującym się bezsennością lub nasilonymi dolegliwościami kończyn.
agonista dopaminy, bezsenność, choroba Parkinsona, ciągłość snu, lek dopaminergiczny, nieergolinowy agonista receptorów dopaminowych, odstęp QT, okresowe ruchy nóg, placebo, podwzgórze, polisomnografia, prążkowie, prolaktyna, przysadka mózgowa, receptor dopaminowy, repolaryzacja serca, ropinirol, senność dzienna, skala IRLS, zaburzenie snu, zespół niespokojnych nóg - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Symamis 200 mg
Amisulpryd, substancja czynna leku Symamis, jest przeciwpsychotykiem z grupy benzamid o unikatowym profilu farmakodynamicznym, charakteryzującym się wysoką selektywnością wobec receptorów dopaminergicznych D2 i D3, bez powinowactwa do receptorów D1, D4, D5 oraz receptorów serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminergicznych H1, cholinergicznych i sigma. Mechanizm działania amisulprydu jest dawkozależny: w dużych dawkach blokuje postsynaptyczne receptory D2 w układzie limbicznym, co przekłada się na skuteczność w redukcji objawów pozytywnych schizofrenii przy niższym ryzyku działań niepożądanych pozapiramidowych, natomiast w małych dawkach blokuje presynaptyczne autoreceptory D2 i D3, zwiększając uwalnianie dopaminy i poprawiając objawy negatywne schizofrenii.
amisulpryd, benzamid, działanie niepożądane, hipoaktywność dopaminergiczna, katalepsja, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość receptorów dopaminergicznych, neuroleptyk atypowy, objaw negatywny schizofrenii, objaw pozytywny schizofrenii, ośrodkowy układ nerwowy, postsynaptyczny receptor D2, prążkowie, presynaptyczny receptor D2 i D3, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminergiczny D2 i D3, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninowy, receptor sigma, receptor α-adrenergiczny, selektywne powinowactwo, transmisja dopaminergiczna, układ limbiczny, układ pozapiramidowy, zaburzenie psychotyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Symamis 400 mg
Symamis, zawierający amisulpryd w dawkach 50 mg, 100 mg, 200 mg lub 400 mg, należy do grupy leków przeciwpsychotycznych z podgrupy benzamidów (kod ATC: N05AL05). Amisulpryd wykazuje wysoką selektywność receptorową, wiążąc się wybiórczo z receptorami dopaminergicznymi D2 i D3, bez powinowactwa do receptorów D1, D4, D5 oraz receptorów serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminergicznych H1, cholinergicznych i sigma. Taki profil receptorowy przekłada się na korzystniejszy profil działań niepożądanych, ograniczając ryzyko sedacji, przyrostu masy ciała, hipotensji ortostatycznej oraz objawów antycholinergicznych, które są często obserwowane przy stosowaniu innych neuroleptyków.
amisulpryd, benzamid, hipotensja ortostatyczna, katalepsja, lek przeciwpsychotyczny, neuroleptyk atypowy, objaw antycholinergiczny, objaw negatywny schizofrenii, objaw pozapiramidowy, objaw pozytywny schizofrenii, prążkowie, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminergiczny D2 D3, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninowy, receptor sigma, receptor α-adrenergiczny, selektywność receptorowa, układ limbiczny