Właściwości farmakodynamiczne
Olanzaran 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina, sklasyfikowana w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwpsychotyczny z podgrupy diazepin, oksazepin i tiazepin (kod ATC: N05A H03), wykazuje złożony profil farmakodynamiczny wpływający na jej skuteczność kliniczną w leczeniu zaburzeń psychicznych. Charakteryzuje się szerokim spektrum działania jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój, co wynika z jej oddziaływania na liczne układy receptorowe.¹

Powinowactwo receptorowe

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się znaczącym powinowactwem (Ki; <100 nM) do różnorodnych receptorów, w tym:²

• Receptory serotoninowe: 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• Receptory dopaminowe: D1, D2, D3, D4, D5
• Receptory cholinergiczne muskarynowe: M1-M5
• Receptory adrenergiczne: α1
• Receptory histaminowe: H1

Potwierdzeniem tego profilu receptorowego są badania behawioralne na zwierzętach, które wykazały antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z obserwowanym profilem wiązania do receptorów.³

Selektywność działania

Istotną cechą olanzapiny jest jej większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 w porównaniu z receptorami dopaminowymi D2, co zostało potwierdzone zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Ta charakterystyka farmakologiczna może mieć kluczowe znaczenie dla zmniejszonego ryzyka występowania objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi.⁴

Badania elektrofizjologiczne dostarczyły dodatkowych informacji na temat mechanizmu działania olanzapiny, wykazując, że selektywnie redukuje ona pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych w układzie mezolimbicznym (A10), mając jednocześnie niewielki wpływ na szlaki w prążkowiu (A9) zaangażowane w funkcje motoryczne. Ta selektywność tłumaczy, dlaczego olanzapina wykazuje działanie przeciwpsychotyczne przy stosunkowo niskim ryzyku wywoływania zaburzeń ruchowych.⁵

Badania aktywności przeciwpsychotycznej

W testach behawioralnych olanzapina osłabiała warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te wymagane do wywołania katalepsji, która jest wskaźnikiem działań niepożądanych związanych z aktywnością motoryczną. Co interesujące, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększa również odpowiedź w testach mierzących działanie przeciwlękowe.⁶

Badania obrazowe receptorów

Zaawansowane badania obrazowe dostarczyły istotnych informacji o działaniu olanzapiny na poziomie receptorowym u ludzi:

• Pozytonowa tomografia emisyjna (PET): U zdrowych ochotników po pojedynczej dawce doustnej (10 mg) olanzapina powodowała większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2.⁷
• Tomografia emisyjna pojedynczych fotonów (SPECT): Badania u pacjentów ze schizofrenią wykazały, że pacjenci odpowiadający na leczenie olanzapiną mają mniejsze wysycenie receptorów D2 w prążkowiu niż pacjenci odpowiadający na leczenie innymi lekami przeciwpsychotycznymi lub rysperydonem. Poziom wysycenia tych receptorów był natomiast porównywalny do obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.⁸

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w schizofrenii

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch z dwóch badań kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań z aktywnym komparatorem, przeprowadzonych z udziałem ponad 2900 pacjentów ze schizofrenią wykazujących zarówno objawy pozytywne, jak i negatywne, olanzapina powodowała statystycznie istotnie większą poprawę w zakresie obu typów objawów.⁹

Warto podkreślić, że olanzapina wykazuje również skuteczność w łagodzeniu objawów depresyjnych towarzyszących schizofrenii. W międzynarodowym badaniu porównawczym z podwójnie ślepą próbą, obejmującym 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych z objawami depresyjnymi o różnym nasileniu (średnia początkowa punktacja 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg), prospektywna analiza wykazała statystycznie istotną poprawę nastroju na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów).¹⁰

Skuteczność w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych

Olanzapina wykazuje znaczącą skuteczność w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w zaburzeniach dwubiegunowych, co potwierdzają następujące wyniki badań klinicznych:

• Po trzech tygodniach leczenia, olanzapina wykazywała większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem semisodu (diwalproeks) w redukcji objawów manii.¹¹
• Skuteczność olanzapiny była porównywalna z haloperydolem, mierzona odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹²
• W terapii skojarzonej, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg do leczenia litem lub walproinianem (po co najmniej 2 tygodniach monoterapii tymi lekami) prowadziło do większej redukcji objawów manii po 6 tygodniach w porównaniu z monoterapią litem lub walproinianem.¹³

Zapobieganie nawrotom w zaburzeniach dwubiegunowych

Olanzapina wykazuje istotną skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej, co potwierdzają długoterminowe badania kliniczne:

• W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z remisją po leczeniu olanzapiną w epizodzie maniakalnym, randomizowanych następnie do grupy otrzymującej olanzapinę lub placebo, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej (główny punkt końcowy) oraz w zapobieganiu nawrotom zarówno manii, jak i depresji.¹⁴
• W innym 12-miesięcznym badaniu porównującym monoterapię olanzapiną z monoterapią litem u pacjentów z remisją po wcześniejszym leczeniu skojarzonym olanzapiną i litem, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej (30,0% dla olanzapiny vs 38,3% dla litu; P=0,055).¹⁵
• W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub epizodem mieszanym, którzy osiągnęli stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z litem lub walproinianem, nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi kontynuacji terapii skojarzonej nad monoterapią litem lub walproinianem w opóźnianiu nawrotów zaburzeń dwubiegunowych według kryteriów objawowych.¹⁶

Skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) pochodzą z ograniczonych, krótkoterminowych badań klinicznych:

• W leczeniu schizofrenii – badania 6-tygodniowe
• W leczeniu manii związanej z zaburzeniem dwubiegunowym typu I – badania 3-tygodniowe

Łącznie w badaniach tych uczestniczyło mniej niż 200 pacjentów w wieku nastoletnim. Stosowano zmienną dawkę olanzapiny, rozpoczynając od 2,5 mg i dochodząc do 20 mg na dobę. Chociaż wykazano skuteczność terapeutyczną, w trakcie leczenia zaobserwowano, że młodzież osiągała znacząco większy przyrost masy ciała w porównaniu z pacjentami dorosłymi.¹⁷

Ponadto, wielkość zmian w parametrach metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów oraz prolaktyny, była większa u młodzieży niż u dorosłych pacjentów. Należy zaznaczyć, że brakuje kontrolowanych badań dotyczących utrzymania działania terapeutycznego oraz długoterminowego bezpieczeństwa stosowania olanzapiny w tej grupie wiekowej.¹⁸