Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Olanzaranu

Podczas terapii przeciwpsychotycznej z zastosowaniem olanzapiny należy pamiętać, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może być widoczna dopiero po kilku dniach lub tygodniach leczenia. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta, aby odpowiednio reagować na ewentualne objawy niepożądane.¹

Przeciwwskazania w określonych grupach pacjentów

Olanzapina nie jest zalecana w leczeniu pewnych grup pacjentów z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, w tym zagrażających życiu. Dotyczy to przede wszystkim:²

• Pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem – w tej grupie obserwowano dwukrotnie wyższą śmiertelność w porównaniu do placebo (3,5% vs 1,5%), niezależnie od dawkowania (średnia dawka dobowa 4,4 mg). Czynniki ryzyka zwiększające śmiertelność w tej populacji obejmują: wiek powyżej 65 lat, utrudnienie połykania, uspokojenie polekowe, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez) oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin.⁵

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (ZZN)

ZZN jest stanem potencjalnego zagrożenia życia związanym ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. Podczas leczenia olanzapiną zgłaszano rzadkie przypadki tego zespołu. Klinicznie objawia się on:⁶

• bardzo wysoką gorączką
• sztywnością mięśni
• zaburzeniami świadomości
• objawami niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Ponadto, może wystąpić zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, należy natychmiast odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁷

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas terapii olanzapiną niezbyt często zgłaszano występowanie hiperglikemii i/lub rozwój lub nasilenie cukrzycy, sporadycznie z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach poprzedzało je zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁸

Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym pomiar stężenia glukozy we krwi:

1. na początku terapii
2. po 12 tygodniach leczenia
3. następnie co roku

Pacjentów leczonych olanzapiną należy obserwować pod kątem występowania objawów hiperglikemii (takich jak: nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie, osłabienie). Szczególną uwagę należy poświęcić pacjentom z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju.⁹

Regularnie należy także monitorować masę ciała pacjenta:

• na początku terapii
• po 4, 8 i 12 tygodniach
• następnie co kwartał¹⁰

Zmiany stężenia lipidów

U pacjentów leczonych olanzapiną w kontrolowanych badaniach klinicznych obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. Zmiany te wymagają odpowiedniego postępowania klinicznego, zwłaszcza u pacjentów z dyslipidemią oraz u osób z czynnikami ryzyka rozwoju zaburzeń lipidowych.¹¹

U wszystkich pacjentów leczonych olanzapiną konieczne jest regularne monitorowanie stężenia lipidów zgodnie z obowiązującymi wytycznymi:

• na początku terapii
• po 12 tygodniach leczenia
• następnie co 5 lat¹²

Działanie przeciwcholinergiczne

Choć olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, to doświadczenia kliniczne ujawniają niską częstość związanych z nią objawów. Jednak z uwagi na ograniczone doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując lek:¹³

• pacjentom z przerostem gruczołu krokowego
• pacjentom z niedrożnością porażenną jelit
• pacjentom z podobnymi schorzeniami

Czynność wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwowano przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych – AlAT i AspAT, szczególnie w początkowym etapie leczenia. Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności i wykonywanie badań kontrolnych u pacjentów:¹⁴

• ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi wskazującymi na zaburzenia czynności wątroby
• z uprzednio stwierdzonymi schorzeniami związanymi z ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobowo-komórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy niezwłocznie przerwać leczenie olanzapiną.¹⁵

Neutropenia

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z grupy ryzyka wystąpienia neutropenii, tj. u osób:¹⁶

• z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym chorobą współistniejącą, radioterapią lub chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów jednocześnie leczonych olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁷

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% do <0,1%), w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny, zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak:¹⁸

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności
• wymioty

Z tego powodu zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki w przypadku konieczności zakończenia leczenia.

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc o znaczeniu klinicznym (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] u pacjentów z wyjściowym odstępem QTcF <500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną, bez istotnych różnic w częstości występowania zdarzeń niepożądanych ze strony serca w porównaniu z placebo.¹⁹

Należy jednak zachować ostrożność przepisując olanzapinę w skojarzeniu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QTc, szczególnie u pacjentów:²⁰

• w podeszłym wieku
• z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• z zastoinową niewydolnością serca
• z przerostem mięśnia sercowego
• z hipokaliemią
• z hipomagnezemią

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas leczenia olanzapiną zgłaszano niezbyt często (≥0,1% do <1%) przejściowe występowanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, chociaż bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy nie został ustalony. Jednak, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (np. unieruchomienie), należy je zidentyfikować przed rozpoczęciem leczenia olanzapiną i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²¹

Ogólna czynność OUN

Olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego należy zachować ostrożność przy jej stosowaniu w połączeniu z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ze względu na antagonizm olanzapiny wobec dopaminy in vitro, możliwe jest jej działanie antagonistyczne w stosunku do bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²²

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować z ostrożnością u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub narażonych na czynniki mogące obniżać próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano przypadki napadów drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości takich przypadków stwierdzano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²³

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej dyskinezy związane z leczeniem występowały ze statystycznie istotnie mniejszą częstością u pacjentów leczonych olanzapiną. Jednakże ryzyko wystąpienia późnych dyskinez wzrasta wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku pojawienia się ich objawów należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.²⁴ Warto podkreślić, że po odstawieniu leku objawy dyskinetyczne mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero pojawić się.

Niedociśnienie ortostatyczne

W trakcie badań klinicznych u pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną obserwowano niezbyt częste przypadki niedociśnienia ortostatycznego. Zaleca się regularne pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65 roku życia.²⁵

Nagła śmierć sercowa

Po wprowadzeniu olanzapiny do lecznictwa odnotowano przypadki nagłej śmierci sercowej wśród pacjentów przyjmujących ten lek. W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym wykazano, że ryzyko nagłej śmierci sercowej u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie wyższe w porównaniu do pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to było porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania przeprowadzone u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne reakcje niepożądane, w tym:

• zwiększenie masy ciała
• zmiany parametrów metabolicznych
• wzrost stężenia prolaktyny²⁷

Laktoza

Olanzaran w postaci tabletek zawiera laktozę bezwodną i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁸