Działania niepożądane leku Olanzaran

Olanzaran, zawierający substancję czynną olanzapinę, charakteryzuje się określonym profilem bezpieczeństwa, który powinien być brany pod uwagę podczas prowadzenia terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tego produktu leczniczego, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz znaczenia klinicznego.¹

Profil bezpieczeństwa u dorosłych

W populacji pacjentów dorosłych przyjmujących olanzapinę najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi (występującymi u co najmniej 1% pacjentów) są: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, wzrost stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów. Ponadto często raportowano cukromocz, wzmożone łaknienie, zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm, leukopenię, neutropenię, dyskinezy, niedociśnienie ortostatyczne oraz działania przeciwcholinergiczne.²

W badaniach laboratoryjnych często obserwowano przemijające bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, wysoką aktywność gamma-glutamylotransferazy, podwyższone stężenie kwasu moczowego oraz zwiększoną aktywność fosfokinazy kreatyninowej. Dodatkowo raportowano występowanie wysypki, astenii, zmęczenia, gorączki, bólu stawów i obrzęków.³

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane olanzapiny zidentyfikowane podczas badań klinicznych oraz w ramach zgłoszeń spontanicznych po wprowadzeniu produktu do obrotu. Działania niepożądane sklasyfikowano według układów i narządów oraz częstości występowania.⁴

Wpływ na masę ciała

Zwiększenie masy ciała stanowi istotne klinicznie działanie niepożądane olanzapiny, obserwowane we wszystkich kategoriach wyjściowego indeksu masy ciała (BMI). Skala tego zjawiska zależy od czasu trwania terapii:⁵

• Podczas krótkotrwałego leczenia (mediana czasu leczenia 47 dni):
  • Wzrost o ≥7% masy wyjściowej – występuje bardzo często (22,2%)
  • Wzrost o ≥15% masy wyjściowej – występuje często (4,2%)
  • Wzrost o ≥25% masy wyjściowej – występuje rzadko (0,8%)
• Podczas długotrwałego leczenia (co najmniej 48 tygodni):
  • Wzrost o ≥7% masy wyjściowej – występuje bardzo często (64,4%)
  • Wzrost o ≥15% masy wyjściowej – występuje bardzo często (31,7%)
  • Wzrost o ≥25% masy wyjściowej – występuje bardzo często (12,3%)

Powyższe dane wskazują na progresywny charakter przyrostu masy ciała podczas przedłużonej terapii olanzapiną.⁶

Zaburzenia parametrów lipidowych

Obserwowano średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów), przy czym efekt ten był bardziej znaczący u pacjentów bez wyjściowych zaburzeń lipidowych. Odnotowano następujące zmiany:⁷

• Cholesterol całkowity: zwiększenie z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/l) do dużych wartości (≥6,2 mmol/l) obserwowano często. Zmiana stężenia z wartości granicznych (≥5,17 – <6,2 mmol/l) do dużych wartości (≥6,2 mmol/l) występowała bardzo często.⁸
• Glukoza: zwiększenie z prawidłowych wartości mierzonych na czczo (<5,56 mmol/l) do dużych wartości (≥7 mmol/l) obserwowano często. Zmiana stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥5,56 – <7 mmol/l) do dużych wartości (≥7 mmol/l) występowała bardzo często.⁹
• Triglicerydy: zwiększenie z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/l) do dużych wartości (≥2,26 mmol/l) obserwowano często. Zmiana stężenia triglicerydów z wartości granicznych (≥1,69 – <2,26 mmol/l) do dużych wartości (≥2,26 mmol/l) występowała bardzo często.¹⁰

Zaburzenia pozapiramidowe

W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną była liczbowo większa niż w grupie placebo, jednak różnica ta nie osiągnęła istotności statystycznej. Co istotne, parkinsonizm, akatyzja i dystonia występowały rzadziej u pacjentów przyjmujących olanzapinę w porównaniu z grupą otrzymującą stopniowo zwiększane dawki haloperydolu.¹¹

Ze względu na brak dokładnych informacji dotyczących wcześniejszego występowania ostrych i późnych ruchowych zaburzeń pozapiramidowych u pacjentów, obecnie nie można jednoznacznie stwierdzić, że olanzapina wywołuje mniej późnych dyskinez lub innych późnych zaburzeń pozapiramidowych.¹²

Objawy odstawienia

W przypadku nagłego odstawienia olanzapiny opisywano występowanie takich ostrych objawów jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności i wymioty.¹³

Hiperprolaktynemia

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni stężenie prolaktyny w osoczu przekraczało górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których początkowe stężenie prolaktyny było prawidłowe. U większości tych pacjentów wzrost stężenia był na ogół łagodny i pozostawał na poziomie poniżej dwukrotności górnej granicy normy.¹⁴

Długotrwałe leczenie i jego wpływ na parametry metaboliczne

Podczas długotrwałego leczenia (co najmniej 48 tygodni) obserwowano postępujący wzrost odsetka pacjentów, u których wystąpiły niepożądane zmiany o znaczeniu klinicznym w zakresie:¹⁵

• wzrostu masy ciała
• stężenia glukozy we krwi
• cholesterolu całkowitego/LDL/HDL
• triglicerydów

U pacjentów dorosłych, którzy zakończyli leczenie w ciągu 9-12 miesięcy, szybkość wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi zmniejszała się w przybliżeniu po 6 miesiącach.¹⁶

Szczególne populacje pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

W badaniach klinicznych obejmujących pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia, leczeniu olanzapiną towarzyszyła zwiększona częstość zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu do placebo.¹⁷

Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi w tej grupie pacjentów były:

• nieprawidłowy chód
• upadki

Często obserwowano:

• zapalenie płuc
• podwyższoną temperaturę ciała
• letarg
• rumień
• halucynacje wzrokowe
• nietrzymanie moczu

Pacjenci z chorobą Parkinsona

W badaniach klinicznych u pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (agoniści dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, które występowały częściej niż w grupie placebo.¹⁸

Pacjenci z chorobą dwubiegunową

W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii w przebiegu choroby dwubiegunowej, skojarzone stosowanie walproinianu z olanzapiną wywołało neutropenię u 4,1% osób. Podwyższone stężenie walproinianu w osoczu mogło być czynnikiem wpływającym na wystąpienie tego powikłania.¹⁹

Podczas stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem zaobserwowano częstsze (≥10%) występowanie:

• drżenia
• suchości błony śluzowej jamy ustnej
• wzmożonego łaknienia
• zwiększenia masy ciała

Często stwierdzano także zaburzenia mowy. W trakcie leczenia skojarzonego z litem lub diwalproeksem podczas ostrej fazy terapii (do 6 tygodni) u 17,4% pacjentów zaobserwowano zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała.²⁰

Długotrwałe (do 12 miesięcy) stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom u pacjentów z zaburzeniami dwubiegunowymi wiązało się ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.²¹

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Chociaż nie przeprowadzono badań bezpośrednio porównujących populację młodzieży i dorosłych, dane z badań z udziałem młodzieży wykazały pewne różnice w profilu bezpieczeństwa w porównaniu do populacji dorosłej.²²

U młodzieży (13-17 lat) obserwowano częstsze niż u dorosłych występowanie następujących działań niepożądanych:

• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania (bardzo często):
  • zwiększenie masy ciała
  • zwiększenie stężenia triglicerydów
  • zwiększenie apetytu
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania (często):
  • zwiększenie stężenia cholesterolu
• Zaburzenia układu nerwowego (bardzo często):
  • uspokojenie polekowe (w tym: nadmierna potrzeba snu, letarg, senność)
• Zaburzenia żołądka i jelit (często):
  • suchość błon śluzowych jamy ustnej
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (bardzo często):
  • zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT)
• Badania laboratoryjne (bardzo często):
  • zmniejszenie stężenia bilirubiny całkowitej
  • wzrost GGT
  • zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu

Przyrost masy ciała u młodzieży był szczególnie wyraźny i występował we wszystkich kategoriach wyjściowego BMI:²³

• przy krótkotrwałym leczeniu (mediana 22 dni):
  • wzrost o ≥7% masy wyjściowej – bardzo często (40,6%)
  • wzrost o ≥15% masy wyjściowej – często (7,1%)
  • wzrost o ≥25% masy wyjściowej – często (2,5%)
• przy długotrwałym leczeniu (co najmniej 24 tygodnie):
  • wzrost o ≥7% masy wyjściowej – u 89,4% pacjentów
  • wzrost o ≥15% masy wyjściowej – u 55,3% pacjentów
  • wzrost o ≥25% masy wyjściowej – u 29,1% pacjentów

U nastolatków obserwowano również istotne klinicznie zmiany w zakresie parametrów lipidowych. Zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu odnotowano u 47,4% młodocianych pacjentów.²⁴

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁵

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, fax: + 48 22 49-21-309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁶