Przeciwwskazania stosowania leku Methotrexat-Ebewe. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metotreksat jest lekiem o silnym działaniu immunosupresyjnym i cytotoksycznym, stosowanym w leczeniu wielu schorzeń onkologicznych i nieonkologicznych. Ze względu na swój mechanizm działania oraz potencjalne działania niepożądane, istnieje szereg ściśle określonych przeciwwskazań do jego stosowania, które należy bezwzględnie przestrzegać przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatu Methotrexat-Ebewe jest stwierdzona nadwrażliwość na substancję czynną (metotreksat) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w produkcie. Należy pamiętać, że produkt zawiera około 3,74 mg sodu w 1 ml roztworu, co może być istotne u pacjentów na diecie niskosodowej.²

Zaburzenia czynności wątroby

Metotreksat jest przeciwwskazany u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Dotyczy to zarówno uszkodzenia wątroby spowodowanego nadużywaniem alkoholu, jak i innych przewlekłych chorób wątroby. Metabolizm metotreksatu odbywa się głównie w wątrobie, dlatego jej uszkodzenie może prowadzić do kumulacji leku w organizmie i nasilenia jego toksyczności.³

Zaburzenia czynności nerek

Przeciwwskazania dotyczące funkcji nerek są uzależnione od planowanej dawki metotreksatu:

• Dla małych dawek metotreksatu (<100 mg/m² powierzchni ciała) przeciwwskazaniem są ciężkie zaburzenia czynności nerek definiowane jako klirens kreatyniny <30 ml/min.⁴
• Dla średnich i dużych dawek metotreksatu (>100 mg/m² powierzchni ciała) przeciwwskazaniem są już umiarkowane zaburzenia czynności nerek definiowane jako klirens kreatyniny <60 ml/min.⁵

Zaburzenia hematologiczne

Ze względu na hamujący wpływ metotreksatu na szpik kostny, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z zaburzeniami czynności układu krwiotwórczego. Dotyczy to szczególnie pacjentów, u których zaburzenia te wystąpiły po wcześniejszej radioterapii lub chemioterapii. Stosowanie metotreksatu w tej grupie chorych mogłoby prowadzić do ciężkiej mielosupresji i zagrażających życiu powikłań.⁶

Infekcje i zaburzenia odporności

Metotreksat jest przeciwwskazany u pacjentów z:

• Ciężkimi i/lub czynnymi ostrymi zakażeniami – ze względu na immunosupresyjne działanie leku, które mogłoby prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta i niemożności kontrolowania infekcji⁷
• Zaburzeniami czynności układu odpornościowego – pacjenci z upośledzoną odpornością są szczególnie narażeni na rozwój ciężkich, zagrażających życiu infekcji oportunistycznych podczas terapii metotreksatem⁸

Inne przeciwwskazania

Metotreksat nie powinien być stosowany również w następujących przypadkach:

• Nadużywanie alkoholu – alkohol może nasilać hepatotoksyczność metotreksatu, prowadząc do uszkodzenia wątroby⁹
• Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej oraz choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy – metotreksat może nasilać te dolegliwości oraz zwiększać ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego¹⁰

Przeciwwskazania związane z ciążą i karmieniem piersią

Ze względu na teratogenne działanie metotreksatu oraz jego przenikanie do mleka matki:

• Lek jest przeciwwskazany podczas karmienia piersią¹¹
• W przypadku wskazań nieonkologicznych metotreksat jest przeciwwskazany w ciąży¹²

Należy podkreślić, że w przypadku ciąży u pacjentek onkologicznych, decyzja o stosowaniu metotreksatu powinna być podejmowana indywidualnie, uwzględniając stosunek korzyści dla matki do potencjalnego ryzyka dla płodu. W takich sytuacjach zaleca się konsultację wielospecjalistyczną z udziałem onkologa, ginekologa-położnika i neonatologa.

Postać leku a przeciwwskazania

Methotrexat-Ebewe jest dostępny w postaci żółtawego, klarownego roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 10 mg/ml, w fiolkach zawierających 10 mg (fiolka 1 ml) lub 50 mg metotreksatu (fiolka 5 ml). Postać parenteralna wymaga szczególnej ostrożności przy podawaniu oraz ścisłego przestrzegania wszystkich przeciwwskazań, ze względu na szybkie osiągnięcie wysokiego stężenia leku w organizmie pacjenta.¹³