Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Methotrexat-Ebewe 10 mg/ml

Wpływ metotreksatu na płodność, ciążę i laktację

Preparat Methotrexat-Ebewe (10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) zawiera jako substancję czynną metotreksat, który wywiera istotny wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz laktację. Lek ten wymaga szczególnej uwagi w grupie pacjentek w wieku rozrodczym oraz u mężczyzn planujących powiększenie rodziny. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które specjalista powinien przekazać pacjentom podczas planowania terapii metotreksatem.¹

Stosowanie antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym

W przypadku kobiet w wieku rozrodczym niezwykle istotne jest, aby nie dopuścić do zajścia w ciążę podczas terapii metotreksatem. Pacjentka powinna stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia oraz przez minimum 6 miesięcy po jego zakończeniu. Przed rozpoczęciem terapii metotreksatem należy przeprowadzić z pacjentką szczegółową rozmowę, uświadamiając ją o ryzyku poważnych wad rozwojowych płodu związanych z ekspozycją na metotreksat.²

Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć ciążę, wykonując test ciążowy. W trakcie terapii testy ciążowe powinny być powtarzane, jeśli istnieją ku temu przesłanki kliniczne, np. po okresie niestosowania antykoncepcji. Każda pacjentka w wieku rozrodczym powinna otrzymać od lekarza fachowe porady dotyczące skutecznych metod zapobiegania ciąży oraz planowania rodziny.³

Antykoncepcja u mężczyzn leczonych metotreksatem

Choć nie ma jednoznacznych dowodów na obecność metotreksatu w nasieniu, badania na zwierzętach potwierdziły jego potencjał genotoksyczny, co teoretycznie może wpływać na jakość plemników. Dotychczasowe ograniczone dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko wad rozwojowych lub poronień u partnerek mężczyzn przyjmujących małe dawki metotreksatu (poniżej 30 mg/tydzień). Jednakże w przypadku stosowania wyższych dawek brak jest wystarczających danych pozwalających na miarodajną ocenę ryzyka.⁴

Jako środek ostrożności zaleca się, aby aktywni seksualnie mężczyźni lub ich partnerki stosowali niezawodne metody antykoncepcji w trakcie leczenia metotreksatem oraz przez co najmniej 3 miesiące po jego zakończeniu. W okresie terapii oraz przez 3 miesiące po jej zakończeniu mężczyzna nie powinien być dawcą nasienia.⁵

Stosowanie metotreksatu w okresie ciąży

Metotreksat jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży we wskazaniach nieonkologicznych. W przypadku zajścia w ciążę w trakcie leczenia metotreksatem lub w okresie do 6 miesięcy po jego zakończeniu, kobieta powinna otrzymać szczegółową poradę medyczną dotyczącą potencjalnych zagrożeń dla rozwijającego się płodu. Konieczne jest wykonywanie regularnych badań ultrasonograficznych w celu monitorowania prawidłowości rozwoju płodu.⁶

Badania przeprowadzone na zwierzętach udokumentowały szkodliwy wpływ metotreksatu na procesy reprodukcyjne, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Metotreksat wykazuje u ludzi silne działanie teratogenne – odnotowano przypadki śmierci płodu, poronień oraz wad wrodzonych (dotyczących m.in. twarzoczaszki, układu krążenia, ośrodkowego układu nerwowego oraz kończyn).⁷

Dane epidemiologiczne potwierdzają znacznie podwyższone ryzyko powikłań ciąży przy ekspozycji na metotreksat:

Należy zaznaczyć, że w przypadku dawek metotreksatu przekraczających 30 mg/tydzień, szczególnie we wskazaniach onkologicznych, przewiduje się jeszcze wyższy wskaźnik poronień i wad wrodzonych, chociaż brak jest wystarczającej ilości danych umożliwiających precyzyjne określenie tego ryzyka.⁸

Odnotowano przypadki prawidłowych ciąż, gdy stosowanie metotreksatu zostało przerwane przed zapłodnieniem. W przypadku konieczności zastosowania metotreksatu we wskazaniach onkologicznych, należy unikać jego podawania szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. W każdym indywidualnym przypadku należy dokładnie przeanalizować stosunek potencjalnych korzyści z leczenia do możliwego ryzyka dla płodu.⁹

Jeżeli lek jest stosowany w okresie ciąży lub jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas przyjmowania metotreksatu, lekarz ma obowiązek poinformować ją o potencjalnym ryzyku dla rozwijającego się płodu.¹⁰

Metotreksat a karmienie piersią

Metotreksat przenika do mleka kobiecego, dlatego karmienie piersią podczas terapii jest bezwzględnie przeciwwskazane. Jeśli zastosowanie leku jest konieczne u kobiety karmiącej, należy przerwać laktację przed rozpoczęciem leczenia.¹¹

Wpływ metotreksatu na płodność

Metotreksat oddziałuje zarówno na spermatogenezę, jak i oogenezę, co może prowadzić do zmniejszenia płodności u osób przyjmujących ten lek. U mężczyzn opisywano oligospermię, natomiast u kobiet zaburzenia miesiączkowania oraz brak miesiączki. W większości przypadków te niepożądane działania ustępują po zakończeniu leczenia.¹²

Kobietom planującym ciążę, u których rozważane jest zastosowanie metotreksatu we wskazaniach onkologicznych, zaleca się, o ile jest to możliwe, konsultację w poradni genetycznej jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Z kolei mężczyznom powinno się zaproponować możliwość przechowania nasienia pobranego przed rozpoczęciem terapii, ponieważ metotreksat stosowany w wyższych dawkach może wykazywać działanie genotoksyczne.¹³