Właściwości farmakodynamiczne leku Diprophos

Diprophos to preparat zawierający betametazon w postaci dwóch estrów: betametazonu dipropionianu (6,43 mg/ml, co odpowiada 5 mg betametazonu) oraz betametazonu sodu fosforanu (2,63 mg/ml, co odpowiada 2 mg betametazonu). Preparat dostępny jest w formie zawiesiny do wstrzykiwań i należy do grupy kortykosteroidów do stosowania ogólnoustrojowego (kod ATC: H02AB01).¹

Charakterystyka podstawowa betametazonu

Betametazon jest syntetycznym kortykosteroidem, dokładniej 9α-fluoro-16β-metyloprednizolonem. Wykazuje silne działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i przeciwuczuleniowe, bez istotnej klinicznie aktywności charakterystycznej dla mineralokortykosteroidów.²

Mechanizm działania molekularnego

Mechanizm działania komórkowego kortykosteroidów polega na przenikaniu przez błony komórkowe i wiązaniu w cytoplazmie przez swoiste białka receptorowe. Powstały kompleks steroidu z receptorem przemieszcza się do jądra komórkowego, gdzie wiąże się z kwasem dezoksyrybonukleinowym (chromatyną). To połączenie stymuluje transkrypcję kwasu rybonukleinowego informacyjnego (mRNA) oraz syntezę białek enzymatycznych, których działanie manifestuje się po ogólnym podaniu kortykosteroidów.³

Wpływ na procesy zapalne i immunologiczne

Działania przeciwzapalne, immunosupresyjne i przeciwuczuleniowe glikokortykosteroidów stanowią podstawę ich zastosowania terapeutycznego. Te właściwości wynikają z następujących mechanizmów farmakologicznych:

• Ograniczenie ilości aktywnych komórek odpornościowych w obrębie ogniska zapalnego
• Zmniejszenie rozszerzenia naczyń krwionośnych
• Stabilizacja błon lizosomów
• Hamowanie fagocytozy
• Zahamowanie tworzenia prostaglandyn oraz substancji pokrewnych

Istotne jest, że działanie przeciwzapalne betametazonu jest około 25 razy silniejsze niż działanie hydrokortyzonu i od 8 do 10 razy silniejsze niż działanie prednizolonu. W praktyce klinicznej 4 mg betametazonu odpowiadają efektowi terapeutycznemu 100 mg hydrokortyzonu.⁴

Wpływ na metabolizm

Wpływ na metabolizm węglowodanów i białek

Glikokortykosteroidy, w tym betametazon, pobudzają hydrolizę białek. Proces ten powoduje uwalnianie aminokwasów, które przedostają się do krwi, a następnie do wątroby. W wątrobie, w procesie glukoneogenezy, aminokwasy te są przekształcane w glukozę i glikogen. Jednocześnie dochodzi do zmniejszenia wchłaniania glukozy przez tkanki obwodowe, co prowadzi do zwiększenia stężenia glukozy we krwi i może powodować obecność glukozy w moczu, szczególnie u pacjentów z predyspozycją do cukrzycy.⁵

Wpływ na metabolizm lipidów

Kortykosteroidy, w tym betametazon, pobudzają metabolizm tłuszczów. Charakterystycznym efektem ich długotrwałego stosowania jest powodowanie redystrybucji tkanki tłuszczowej organizmu, przejawiające się odkładaniem tkanki tłuszczowej w specyficznych lokalizacjach anatomicznych – głównie w obrębie tułowia, szyi i głowy.⁶

Kinetyka działania farmakologicznego

Ważną cechą działania betametazonu i innych kortykosteroidów jest fakt, że pełne działanie farmakologiczne pojawia się później niż maksymalne stężenie w surowicy krwi. Wskazuje to, że efekt terapeutyczny tych leków związany jest przede wszystkim z aktywacją lub hamowaniem syntezy enzymów wewnątrzkomórkowych, a nie z bezpośrednim działaniem farmakologicznym. Jest to istotne przy planowaniu schematów dawkowania leku.⁷