Leki w grupie
„leki uspokajające”

Leki uspokajające (sedativa, trankwilizatory) to grupa preparatów farmakologicznych działających tłumiąco na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejszających napięcie psychiczne i fizyczne oraz łagodzących stany niepokoju, lęku i rozdrażnienia. Ich głównym mechanizmem działania jest najczęściej nasilenie transmisji GABA-ergicznej w mózgu, co prowadzi do spowolnienia aktywności neuronalnej.

Do najważniejszych podgrup leków uspokajających należą benzodiazepiny, barbiturany oraz leki uspokajające pochodzenia roślinnego. Benzodiazepiny są obecnie najczęściej stosowaną grupą leków uspokajających i obejmują takie substancje czynne jak: diazepam (Relanium), alprazolam (Xanax, Zomiren), lorazepam (Lorafen), klonazepam (Clonazepamum TZF), bromazepam (Lexotan) czy oksazepam (Oxazepam TZF). Barbiturany (np. fenobarbital – Luminalum) są obecnie rzadziej stosowane ze względu na wąski indeks terapeutyczny i większe ryzyko uzależnienia.

Leki uspokajające pochodzenia roślinnego zawierają wyciągi z takich roślin jak melisa, waleriana (kozłek lekarski), lawenda czy chmiel. Dostępne są w formie preparatów OTC pod nazwami handlowymi: Nervosol, Valerin, Nervomix, Persen, Neospasmina. Charakteryzują się łagodniejszym działaniem i mniejszym ryzykiem działań niepożądanych niż syntetyczne odpowiedniki.

Do nowszych leków o działaniu uspokajającym można zaliczyć również niektóre leki przeciwdepresyjne (zwłaszcza z grupy SSRI) oraz leki przeciwpsychotyczne nowej generacji stosowane w małych dawkach (np. kwetiapina).

Główną zaletą stosowania leków uspokajających jest ich szybkie działanie łagodzące objawy lęku, napięcia i niepokoju. Benzodiazepiny wykazują dodatkowo działanie przeciwdrgawkowe, miorelaksacyjne i nasenne. Preparaty roślinne cechują się dobrym profilem bezpieczeństwa i możliwością długotrwałego stosowania bez istotnego ryzyka uzależnienia.

Największym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem leków uspokajających, szczególnie benzodiazepin i barbituranów, jest ryzyko rozwoju tolerancji i uzależnienia fizycznego oraz psychicznego. Nagłe odstawienie po długotrwałym stosowaniu może wywołać zespół odstawienny, niekiedy zagrażający życiu. Inne istotne działania niepożądane to: sedacja, zaburzenia pamięci, zaburzenia koordynacji ruchowej, interakcje z alkoholem i innymi lekami hamującymi OUN, a w przypadku przedawkowania – depresja oddechowa. Niektóre benzodiazepiny mogą powodować paradoksalne reakcje pobudzenia, szczególnie u dzieci i osób starszych.

Ze względu na potencjał uzależniający, leki uspokajające (zwłaszcza benzodiazepiny) powinny być stosowane w najniższej skutecznej dawce, przez możliwie krótki okres i pod ścisłą kontrolą lekarza. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, pacjentów z chorobami wątroby i nerek oraz osób z wywiadem uzależnień.

Lista leków w tej grupie

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl