merkaptoetanosulfonian sodu
Merkaptoetanosulfonian sodu (mesna) to związek chemiczny stosowany w medycynie jako środek ochronny (uroprotector), głównie w terapii przeciwnowotworowej. Jego podstawowym zadaniem jest zapobieganie krwotocznym zapaleniom pęcherza moczowego, które mogą wystąpić jako działanie niepożądane po podaniu leków cytostatycznych z grupy oksazafosforyn, takich jak cyklofosfamid czy ifosfamid.
Mechanizm działania mesny polega na wiązaniu toksycznych metabolitów cytostatyków – akroleiny i 4-hydroksycyklofosfamidu, które są odpowiedzialne za uszkodzenie nabłonka dróg moczowych. Dzięki grupie tiolowej (-SH) mesna tworzy z nimi nieaktywne, nietoksyczne związki, które są następnie wydalane z moczem. Co istotne, mesna działa wybiórczo w układzie moczowym, nie wpływając na przeciwnowotworowe działanie cytostatyków w pozostałych tkankach.
W praktyce klinicznej merkaptoetanosulfonian sodu podaje się dożylnie, zazwyczaj w dawce odpowiadającej 20% dawki cytostatyku, w trzech dawkach podzielonych: przed podaniem leku cytostatycznego oraz 4 i 8 godzin po jego podaniu. Dostępne są również formy doustne, stosowane w schematach przedłużonej ochrony. Lek jest generalnie dobrze tolerowany, a działania niepożądane występują rzadko i obejmują głównie łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz reakcje nadwrażliwości.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Endoxan 1000 mg
Przedawkowanie cyklofosfamidu, cytostatyku alkilującego, może prowadzić do wielonarządowej toksyczności, w tym mielosupresji z pancytopenią, uszkodzenia nabłonka pęcherza moczowego (krwotoczne zapalenie pęcherza), kardiotoksyczności manifestującej się niewydolnością serca, choroby wenookluzyjnej wątroby oraz zapalenia błony śluzowej jamy ustnej. Wymaga to ścisłego monitorowania parametrów morfologii krwi, funkcji nerek, wątroby oraz kardiologicznego (ECG, markery uszkodzenia mięśnia sercowego). Nie istnieje specyficzne antidotum dla cyklofosfamidu, dlatego leczenie jest objawowe i podtrzymujące, obejmujące profilaktykę infekcji, transfuzje, podawanie czynników wzrostu (np. G-CSF) oraz leczenie powikłań toksycznych.
antybiotykoterapia profilaktyczna, choroba wenookluzyjna wątroby, cyklofosfamid, cytostatyk alkilujący, czynnik wzrostu, EKG, G-CSF, hemodializa, kardiotoksyczność, krwiomocz, krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego, merkaptoetanosulfonian sodu, mesna, mielosupresja, morfologia krwi, morfologia krwi obwodowej, nawodnienie dożylne, niewydolność serca, niewydolność wątroby, pancytopenia, parametry krzepnięcia, przewód pokarmowy, szpik kostny, transfuzja, układ krwiotwórczy, układ moczowy, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Endoxan 50 mg
Cyklofosfamid (Endoxan) jest cytotoksycznym lekiem z grupy oksazafosforyn, szeroko stosowanym w onkologii i immunologii, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych obejmujących niemal wszystkie układy i narządy. Najpoważniejsze powikłania to mielosupresja manifestująca się leukopenią, neutropenią (często z gorączką neutropeniczną), trombocytopenią i niedokrwistością, co zwiększa ryzyko ciężkich infekcji i krwawień. Metabolity leku mogą powodować toksyczne uszkodzenie dróg moczowych, w tym krwotoczne zapalenie pęcherza, a także kardiomiopatię prowadzącą do niewydolności serca i zaburzeń rytmu. Cyklofosfamid ma potencjał rakotwórczy, zwiększając ryzyko nowotworów wtórnych, zwłaszcza pęcherza moczowego i ostrych białaczek. Dodatkowo obserwuje się uszkodzenia płuc (np. zapalenie śródmiąższowe, ARDS), wątroby (zespół zamknięcia żył wątrobowych) oraz gonad, co może skutkować trwałą niepłodnością. Lek jest teratogenny i może powodować wady wrodzone oraz śmierć wewnątrzmaciczną płodu.
agranulocytoza, azoospermia, cyklofosfamid, encefalopatia wątrobowa, gorączka neutropeniczna, hiponatremia, immunosupresja, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie pęcherza, lek cytotoksyczny, leukopenia, limfopenia, martwica naskórka, merkaptoetanosulfonian sodu, moczówka prosta, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, oksazafosforyna, ostra białaczka, polineuropatia, trombocytopenia, uszkodzenie gonad, wada wrodzona płodu, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepica żylna, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie naczyń, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie płuc śródmiąższowe, zapalenie wątroby, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego