Działania niepożądane
Endoxan 50 mg

Cyklofosfamid (Endoxan) jest cytotoksycznym lekiem z grupy oksazafosforyn, szeroko stosowanym w onkologii i immunologii, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych obejmujących niemal wszystkie układy i narządy. Najpoważniejsze powikłania to mielosupresja manifestująca się leukopenią, neutropenią (często z gorączką neutropeniczną), trombocytopenią i niedokrwistością, co zwiększa ryzyko ciężkich infekcji i krwawień. Metabolity leku mogą powodować toksyczne uszkodzenie dróg moczowych, w tym krwotoczne zapalenie pęcherza, a także kardiomiopatię prowadzącą do niewydolności serca i zaburzeń rytmu. Cyklofosfamid ma potencjał rakotwórczy, zwiększając ryzyko nowotworów wtórnych, zwłaszcza pęcherza moczowego i ostrych białaczek. Dodatkowo obserwuje się uszkodzenia płuc (np. zapalenie śródmiąższowe, ARDS), wątroby (zespół zamknięcia żył wątrobowych) oraz gonad, co może skutkować trwałą niepłodnością. Lek jest teratogenny i może powodować wady wrodzone oraz śmierć wewnątrzmaciczną płodu.

Pobierz ChPL PDF Endoxan – Tabletki drażowane – 50 mg
  1. Działania niepożądane leku Endoxan (cyklofosfamid)
    1. Klasyfikacja częstości działań niepożądanych
    2. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
    3. Mielotoksyczność
    4. Uropatia związana z cyklofosfamidem
    5. Kardiotoksyczność
    6. Karcinogenność i nowotwory wtórne
    7. Toksyczność płucna
    8. Hepatotoksyczność
    9. Zaburzenia rozrodczości
    10. Toksyczność dla płodu
  2. Tabela działań niepożądanych cyklofosfamidu
  3. Zasady zgłaszania działań niepożądanych
  4. Strategia minimalizacji ryzyka
    1. Mielotoksyczność – profilaktyka
    2. Urotoksyczność – profilaktyka
    3. Kardiotoksyczność – profilaktyka
    4. Uszkodzenie płodności – profilaktyka
    5. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. chłoniak nieziarniczy
  2. ciężka anemia aplastyczna
  3. drobnokomórkowy rak płuc
  4. kostniakomięsak
  5. mięsak Ewinga
  6. mięśniakomięsak prążkowany
  7. neuroblastoma
  8. ostra białaczka limfoblastyczna
  9. ostra białaczka szpikowa
  10. przewlekła białaczka limfoblastyczna
  11. przewlekła białaczka szpikowa
  12. rak jajnika
  13. rak piersi
  14. szpiczak mnogi
  15. ziarnica złośliwa
  16. ziarniniak Wegenera
Substancja czynna
  1. cyklofosfamid
Kategoria leku
  1. leki cytostatyczne
  2. leki immunosupresyjne
  3. leki przeciwnowotworowe

Działania niepożądane leku Endoxan (cyklofosfamid)

Endoxan (cyklofosfamid) jest lekiem cytotoksycznym z grupy oksazafosforyn, szeroko stosowanym w onkologii i immunologii. Ze względu na mechanizm działania i profil farmakologiczny, stosowanie cyklofosfamidu wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych, które mogą dotyczyć praktycznie wszystkich układów i narządów organizmu. Znajomość tych działań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa prowadzonej terapii.1

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych cyklofosfamidu została sklasyfikowana według standardowego schematu:

  • Bardzo często: ≥ 1/10 (więcej niż 1 przypadek na 10 pacjentów)
  • Często: ≥ 1/100 do <1/10 (od 1 przypadku na 100 do mniej niż 1 na 10 pacjentów)
  • Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do <1/100 (od 1 przypadku na 1000 do mniej niż 1 na 100 pacjentów)
  • Rzadko: ≥ 1/10 000 do <1/1 000 (od 1 przypadku na 10 000 do mniej niż 1 na 1000 pacjentów)
  • Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 przypadek na 10 000 pacjentów)
  • Częstość nieznana: działania niepożądane zgłoszone w okresie po wprowadzeniu cyklofosfamidu do obrotu, których częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

2

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie cyklofosfamidu wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych, zagrażających życiu powikłań. Najpoważniejsze zagrożenia dotyczą następujących obszarów:

Mielotoksyczność

Zahamowanie czynności szpiku kostnego jest jednym z najczęstszych i najpoważniejszych działań niepożądanych cyklofosfamidu, manifestującym się jako leukopenia, neutropenia (często z gorączką neutropeniczną), trombocytopenia i niedokrwistość. Te zaburzenia hematologiczne mogą prowadzić do ciężkich infekcji, krwawień i niedotlenienia tkanek, stanowiąc bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta.3

Uropatia związana z cyklofosfamidem

Metabolity cyklofosfamidu mogą powodować toksyczne uszkodzenie dróg moczowych, manifestujące się jako zapalenie pęcherza moczowego, krwinkomocz i często krwotoczne zapalenie pęcherza. W skrajnych przypadkach może dojść do rozwinięcia się wrzodziejącego zapalenia pęcherza, zwłóknienia i stwardnienia ścian pęcherza oraz zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów dróg moczowych w przyszłości.4

Kardiotoksyczność

Cyklofosfamid może wywołać kardiomiopatię, prowadzącą do niewydolności serca, zaburzeń rytmu, a nawet zawału mięśnia sercowego czy zatrzymania krążenia. Kardiotoksyczność ma najczęściej ostry charakter, ale może prowadzić do trwałego uszkodzenia mięśnia sercowego, objawiającego się zmniejszeniem frakcji wyrzutowej lewej komory.5

Karcinogenność i nowotwory wtórne

Cyklofosfamid charakteryzuje się potencjałem rakotwórczym. Narażenie na ten lek zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów wtórnych, szczególnie nowotworów pęcherza moczowego, ostrych białaczek, chłoniaków, mięsaków i innych. Efekt karcinogenny może się ujawnić nawet po wielu latach od zakończenia terapii.6

Toksyczność płucna

Uszkodzenie płuc może przyjmować postać zapalenia płuc śródmiąższowego, przewlekłego zwłóknienia płuc, toksycznego obrzęku płuc, a w skrajnych przypadkach niewydolności oddechowej i zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS).7

Hepatotoksyczność

Uszkodzenie wątroby manifestujące się jako zapalenie wątroby, zespół zamknięcia żył wątrobowych (choroba żylno-okluzyjna wątroby) i w rzadkich przypadkach może prowadzić do niewydolności wątroby.8

Zaburzenia rozrodczości

Cyklofosfamid może powodować uszkodzenie gonad, prowadzące do zaburzeń płodności u obu płci. U mężczyzn może wystąpić oligospermia lub azoospermia, a u kobiet zaburzenia miesiączkowania, przedwczesne wygaśnięcie czynności jajników i niepłodność. Te efekty mogą być nieodwracalne, co ma szczególne znaczenie przy leczeniu pacjentów w wieku rozrodczym.9

Toksyczność dla płodu

Cyklofosfamid ma działanie teratogenne i może powodować wady wrodzone płodu, śmierć wewnątrzmaciczną i opóźnienie wzrostu płodu. Istnieje również ryzyko działania rakotwórczego u potomstwa.10

Tabela działań niepożądanych cyklofosfamidu

Poniższa tabela zawiera szczegółowy wykaz działań niepożądanych zgłaszanych podczas stosowania cyklofosfamidu (Endoxan), z uwzględnieniem ich częstości występowania oraz klasyfikacji według układów i narządów:11

Układ/narząd Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Bardzo rzadko (<1/10 000) Częstość nieznana
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze Zakażenia Zapalenie płuc Sepsa, Wstrząs septyczny
Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone Nowotwory wtórne Nowotwór pęcherza, Zmiany mielodysplastyczne Nowotwór dróg moczowych, Ostra białaczka Zespół rozpadu guza, Chłoniak, Mięsak, Rak nerkokomórkowy, Rak miedniczki nerkowej, Rak tarczycy
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Zahamowanie czynności szpiku kostnego, Leukopenia, Neutropenia, Gorączka neutropeniczna, Trombocytopenia, Niedokrwistość Zespół hemolityczno-mocznicowy, Zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, Agranulocytoza, Limfopenia, Zmniejszenie stężenia hemoglobiny
Zaburzenia układu immunologicznego Immunosupresja Reakcje rzekomoanafilaktyczne Reakcje nadwrażliwości Wstrząs anafilaktyczny
Zaburzenia endokrynologiczne Zaburzenia owulacji, Zmniejszone stężenie żeńskich hormonów płciowych Nieodwracalne zaburzenia owulacji SIADH (Zespół nieadekwatnej sekrecji hormonu antydiuretycznego)
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Anoreksja Odwodnienie Zatrzymanie płynów, Hiponatremia, Zmiany stężenia glukozy we krwi (zwiększenie lub zmniejszenie)
Zaburzenia psychiczne Stan splątania
Zaburzenia układu nerwowego Zawroty głowy Drgawki, Parestezja Zaburzenia smaku Encefalopatia wątrobowa, Zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, Mielopatia, Utrata czucia, Osłabienie czucia, Drżenie mięśniowe, Zaburzenia węchu (parosmia), Encefalopatia, Neuropatia obwodowa, Polineuropatia, Nerwobóle
Zaburzenia oka Niewyraźne widzenie Zaburzenia wzroku Zapalenie spojówek i obrzęk oka łącznie z nadwrażliwością, Wzmożone łzawienie
Zaburzenia ucha i błędnika Głuchota, Szum w uszach
Zaburzenia serca Kardiomiopatia, Niemiarowość, Migotanie przedsionków, Częstoskurcz, Niewydolność serca Tachykardia, Niemiarowość komorowa, Niemiarowość nadkomorowa, Migotanie komór, Dusznica bolesna, Zawał serca, Zatrzymanie serca, Zapalenie mięśnia sercowego, Zapalenie osierdzia, Wstrząs kardiogenny, Wysięk z osierdzia, Krwawienie do mięśnia sercowego, Niewydolność lewej komory, Rzadkoskurcz Palpitacje, Wydłużenie odcinka QT w elektrokardiogramie, Zmniejszenie frakcji wyrzutowej
Zaburzenia naczyniowe Krwawienie Choroba zakrzepowo-zatorowa Zmiany w ciśnieniu krwi Zatorowość płucna, Zakrzepica żylna, Zapalenie naczyń, Ischemia obwodowa, Zaczerwienienie twarzy
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Skurcz oskrzeli, Duszność, Kaszel Zapalenie płuc śródmiąższowe, Zapalenie płuc Przewlekłe śródmiąższowe zwłóknienie płuc, Toksyczny obrzęk płuc, Wysięk opłucnowy, Niewydolność oddechowa, Ciężki ostry zespół oddechowy (ARDS), Niespecyficzne zaburzenia płuc Niedotlenienie narządów i tkanek, Nadciśnienie płucne, Niedrożność jamy nosowej, Uczucie dyskomfortu w nosie, Ból jamy ustnej i gardła, Wyciek z nosa, Kichanie, Choroba wenookluzyjna płuc, Zarostowe zapalenie oskrzelików, Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności, Wymioty Biegunka, Zapalenie jamy ustnej Zaparcie, Ból brzucha Puchlina brzuszna, Owrzodzenie Krwotoczne zapalenie okrężnicy, Ostre zapalenie trzustki, Uczucie dyskomfortu w brzuchu, Zapalenie ślinianek przyusznych, Krwotoki z żołądka i jelit, Zapalenie okrężnicy, Zapalenie jelit, Zapalenie kątnicy
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Zaburzenia czynności wątroby Zapalenie wątroby Zespół zamknięcia żył wątrobowych (lub choroba żylno-okluzyjna wątroby lub zakrzepowo-zarostowa choroba naczyń żylnych wątroby), Powiększenie wątroby, Żółtaczka Uczynnienie wirusa zapalenia wątroby, Cholestatyczne zapalenie wątroby, Hepatotoksyczność z niewydolnością wątroby, Zwiększone stężenie bilirubiny we krwi, Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Łysienie Łysina, Wysypka Zapalenie skóry, Stan zapalny skóry Zespół Stevensa-Johnsona, Martwica naskórka, Ciężka reakcja skórna, Odbarwienie dłoni, paznokci i spodu stóp, Świąd zapalny, Rumień w miejscu naświetlania, Polekowe zapalenie skóry wywołane wcześniejszym naświetlaniem, Rumień wielopostaciowy, Zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, Pokrzywka, Rumień, Obrzęk twarzy, Nadmierne pocenie
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej Rozpad mięśni prążkowanych, Kurcz, Skleroderma, Skurcze mięśni, Bóle mięśni, Bóle stawów
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Zapalenie pęcherza, Krwinkomocz Krwotoczne zapalenie pęcherza, Krew w moczu Krwawienie z cewki moczowej, Obrzęk ściany pęcherza moczowego, Zapalenie śródmiąższowe, zwłóknienie i stwardnienie pęcherza moczowego, Niewydolność nerek Zaburzona czynność nerek, Martwica kanalików nerkowych, Zaburzenia czynności kanalików nerkowych, Nefropatia toksyczna, Krwotoczne zapalenie moczowodów, Wrzodziejące zapalenie pęcherza moczowego, Zwężenie pęcherza moczowego, Nerkopochodna moczówka prosta, Atypowe komórki nabłonka pęcherza moczowego, Zwiększone stężenie azotu mocznikowego we krwi
Ciąża, połóg i okres okołoporodowy Poród przedwczesny
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi Zaburzenia spermatogenezy, Zaburzenia owulacji, Brak miesiączki Trwale: Oligospermia, Azoospermia, Brak miesiączki, Bezpłodność, Skąpe miesiączki, Zanik jąder
Wady wrodzone, choroby rodzinne i genetyczne Śmierć wewnątrzmaciczna, Wady wrodzone płodu, Opóźnienie wzrostu płodu, Toksyczność dla płodu, Działanie rakotwórcze u potomstwa
Działania ogólne i stany w miejscu podania Gorączka Dreszcze, Stany astenii, Zmęczenie, Osłabienie, Złe samopoczucie Zapalenie błony śluzowej Ból w klatce piersiowej, Ból głowy, Ból Reakcje w miejscu wstrzyknięcia, np. zapalenie żyły, Niewydolność wielonarządowa
Badania diagnostyczne Zmiany w EKG, Zmniejszona frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF), Zwiększone stężenie dehydrogenazy mleczanowej, Zwiększone stężenie białka C-reaktywnego, Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AsPAT, AlAT, gamma-GT, Fosfataza alkaliczna, Bilirubina), Zwiększanie masy ciała, Spadek ciśnienia krwi, Zwiększenie stężenia kreatyniny, Zmniejszone stężenie estrogenów we krwi, Zwiększone stężenie gonadotropiny we krwi

Zasady zgłaszania działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.12

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:13

  • Al. Jerozolimskie 181C
  • PL 02-222 Warszawa
  • Tel.: + 48 22 49 21 301
  • Faks: + 48 22 49 21 309
  • e-mail: [email protected]

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.14

Strategia minimalizacji ryzyka

W celu zmniejszenia ryzyka związanego z działaniami niepożądanymi cyklofosfamidu należy wdrożyć następujące strategie:

Mielotoksyczność – profilaktyka

Regularne monitorowanie parametrów morfologii krwi przed i w trakcie leczenia. Wskazane jest uwzględnienie interwałów czasowych dla maksymalnej i minimalnej supresji po podaniu cyklofosfamidu. W razie potrzeby należy rozważyć wspomaganie czynnikami wzrostu lub transfuzje krwi.15

Urotoksyczność – profilaktyka

Zapewnienie odpowiedniego nawodnienia pacjenta przed, w trakcie i po podaniu cyklofosfamidu. Podawanie MESNA (2-merkaptoetanosulfonian sodu) jako środka cytoprotektywnego. Regularne badania moczu w celu wczesnego wykrycia uszkodzeń dróg moczowych.16

Kardiotoksyczność – profilaktyka

Ocena stanu układu sercowo-naczyniowego przed rozpoczęciem leczenia. Monitorowanie czynności serca w trakcie terapii, ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych lub wcześniejszą ekspozycją na kardiotoksyczne leki lub radioterapię klatki piersiowej.17

Uszkodzenie płodności – profilaktyka

Przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować pacjentów w wieku rozrodczym o ryzyku utraty płodności. Należy rozważyć możliwość kriokonserwacji spermy u mężczyzn oraz oocytów lub tkanki jajnika u kobiet przed rozpoczęciem terapii.18

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl