reduktaza dihydrofolianowa
Reduktaza dihydrofolianowa (DHFR) to kluczowy enzym zaangażowany w metabolizm folianów, katalizujący redukcję dihydrofolianu (DHF) do tetrahydrofolianu (THF) przy udziale kofaktora NADPH. Jest to proces niezbędny do biosyntezy puryn, tymidylanu i niektórych aminokwasów.
Enzym ten pełni krytyczną rolę w replikacji DNA i podziałach komórkowych, co czyni go ważnym celem terapeutycznym. Inhibitory DHFR, takie jak metotreksat, trimetoprym czy pirymetamina, są stosowane jako leki przeciwnowotworowe, antybakteryjne i przeciwmalaryczne, blokując syntezę DNA w komórkach o szybkim metabolizmie.
Defekty genetyczne w genie kodującym DHFR mogą prowadzić do zaburzeń metabolicznych, a polimorfizmy tego genu mogą wpływać na skuteczność terapii lekami antyfolianowymi. W praktyce klinicznej monitorowanie aktywności DHFR może być istotne przy przewidywaniu odpowiedzi na leczenie oraz wykrywaniu oporności na niektóre leki.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Methotrexat-Ebewe 2,5 mg
Metotreksat wykazuje szybkie wchłanianie po podaniu doustnym, osiągając średnie stężenie 170 ng/ml przy dawce 5 mg, natomiast po podaniu domięśniowym maksymalne stężenie w surowicy pojawia się po 30-60 minutach. Objętość dystrybucji wynosi od 0,18 l/kg (początkowa) do 0,4-0,8 l/kg (stan stacjonarny), z około 50% wiązaniem z białkami osocza. Transport do komórek odbywa się przez aktywny transport konkurujący z folinianami oraz bierną dyfuzję przy stężeniach powyżej 100 µmol/l. Metotreksat nie osiąga terapeutycznych stężeń w płynie mózgowo-rdzeniowym po podaniu doustnym lub pozajelitowym, co wymaga podania dokanałowego w celu uzyskania wysokich stężeń. Lek kumuluje się w płynach wysiękowych, co opóźnia jego eliminację.
4-diamino-N-metylopterowy, 7-hydroksymetotreksat, bierna dyfuzja, DAMPA, karbopeptydaza, kwas 2, łuszczyca, metotreksat, okres półtrwania, oksydaza aldehydowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn wysiękowy, podanie dokanałowe, podanie domięśniowe, podanie doustne, podanie dożylne, podanie pozajelitowe, poliglutamylacja, poliglutamylometotreksat, reduktaza dihydrofolianowa, reumatoidalne zapalenie stawów, syntetaza poliglutamylowa, transport aktywny, wiązanie z białkami, właściwości farmakokinetyczne - Leksykon substancji czynnych
Kwas foliowy – Interakcje
Kwas foliowy, witamina z grupy B, odgrywa kluczową rolę w metabolizmie komórkowym, a jego interakcje z lekami mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie ważne są interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi (fenobarbital, fenytoina, karbamazepina, prymidon, fosfenytoina), gdzie kwas foliowy może zwiększać metabolizm tych leków, prowadząc do obniżenia ich stężenia i ryzyka nasilenia napadów padaczkowych, co wymaga monitorowania poziomów leków i ewentualnej korekty dawek. Antagoniści kwasu foliowego, tacy jak metotreksat, pirymetamina, trimetoprym czy sulfonamidy, blokują reduktazę dihydrofolianową, zmniejszając skuteczność suplementacji kwasu foliowego; w terapii metotreksatem stosuje się kwas folinowy (leukoworynę) zamiast kwasu foliowego. Doustne środki antykoncepcyjne zawierające estrogeny oraz leki przeciwgruźlicze (np. ryfampicyna) mogą zwiększać metabolizm kwasu foliowego, obniżając jego biodostępność i wymagając rozważenia zwiększenia dawki suplementacji. Leki zobojętniające sok żołądkowy z glinem lub magnezem oraz żywice jonowymienne (kolestyramina) zmniejszają wchłanianie kwasu foliowego, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnej przerwy między ich podaniem a suplementacją kwasu foliowego.
aminopteryna, anemia megaloblastyczna, antagonista kwasu foliowego, chloramfenikol, doustny środek antykoncepcyjny, erytrocyt, etanol, fenobarbital, fenytoina, fluoropirymidyna, fluorouracyl, homocysteina, karbamazepina, kolestyramina, kwas fitynowy, kwas folinowy, kwas foliowy, kwas szczawiowy, lek przeciwgruźliczy, lek zobojętniający sok żołądkowy, leki przeciwpadaczkowe, metotreksat, napad drgawkowy, neuropatia obwodowa, pirymetamina, pochodne hydantoiny, przewód pokarmowy, reduktaza dihydrofolianowa, ryfampicyna, sulfasalazyna, sulfonamid, szpik kostny, trimetoprym, wada cewy nerwowej, żywica jonowymienna - Leksykon substancji czynnych
Proguanil – Właściwości farmakodynamiczne
Proguanil, będący biguanidem, stosowany jest w terapii malarii, najczęściej w preparatach złożonych, takich jak Falcimar, gdzie występuje w dawce 100 mg jako chlorowodorek proguanilu, w połączeniu z 250 mg atowakwonu. Mechanizm działania proguanilu opiera się na hamowaniu reduktazy dihydrofolianowej przez jego metabolit cykloguanil, co zaburza syntezę deoksytymidyny i replikację kwasów nukleinowych Plasmodium falciparum. Dodatkowo, proguanil wykazuje działanie przeciwmalaryczne niezależne od metabolizmu do cykloguanilu, wzmacniając efekt atowakwonu poprzez osłabienie potencjału błonowego mitochondriów pasożyta. Wartości IC50 dla cykloguanilu wynoszą 4-20 ng/ml, co wskazuje na wysoką skuteczność przeciwko różnym szczepom P. falciparum, podczas gdy proguanil i inny metabolit, 4-chlorofenylobiguanid, wykazują aktywność przy znacznie wyższych stężeniach (600-3000 ng/ml).
4-chlorofenylobiguanid, atowakwon, biguanid, chlorowodorek proguanilu, cykloguanil, działanie schizontobójcze, kompleks cytochromu bc1, kwas nukleinowy, lek przeciwmalaryczny, malaria, oporność krzyżowa, Plasmodium falciparum, potencjał błonowy mitochondriów, reduktaza dihydrofolianowa, synteza deoksytymidyny, szczep oporny, szlak metaboliczny pirymidyn, transport elektronów w mitochondriach - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Methotrexat-Ebewe 10 mg
Metotreksat (Methotrexat-Ebewe) dostępny w tabletkach o dawkach 2,5 mg, 5 mg i 10 mg charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając po dawce 5 mg średnie stężenie w surowicy około 170 ng/ml. Po podaniu domięśniowym maksymalne stężenie osiągane jest w ciągu 30-60 minut, a po dożylnym objętość dystrybucji wynosi początkowo około 0,18 l/kg, zwiększając się do 0,4-0,8 l/kg w stanie stacjonarnym. Metotreksat wiąże się z białkami surowicy w 50%, a jego transport do komórek odbywa się zarówno przez transport aktywny (konkurencja z folinianami), jak i bierną dyfuzję przy stężeniach powyżej 100 µmol. Lek wykazuje ograniczone przenikanie do OUN, osiągając terapeutyczne stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym jedynie po podaniu dokanałowym. Istotna jest kumulacja metotreksatu w płynach wysiękowych, co może opóźniać eliminację i wymaga uwzględnienia w planowaniu terapii u pacjentów z wysiękami.
4-diamino-N-metylopterowy, 7-hydroksymetotreksat, bierna dyfuzja, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas 2, łuszczyca, metabolizm leku, metotreksat, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydaza aldehydowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyny wysiękowe, podanie dokanałowe, podanie dożylne, podanie pozajelitowe, poliglutamylacja, przenikanie do OUN, reduktaza dihydrofolianowa, reumatoidalne zapalenie stawów, syntetaza poliglutamylowa, transport aktywny, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Methotrexat-Ebewe 10 mg/ml
Metotreksat podany parenteralnie charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem, a maksymalne stężenia w osoczu po podaniu domięśniowym osiągane są w ciągu 30-60 minut. Po dożylnym podaniu obserwuje się dwufazowy proces dystrybucji z początkową objętością dystrybucji około 0,18 l/kg (18% masy ciała) oraz objętością w stanie stacjonarnym wynoszącą 0,4-0,8 l/kg (40-80% masy ciała). Metotreksat wiąże się z białkami osocza w około 50%, co wpływa na jego biodostępność. Transport leku do komórek odbywa się głównie przez aktywny transport konkurujący z folianami, natomiast przy stężeniach powyżej 100 µmol/l dominuje transport bierny. Metotreksat nie przenika w ilościach terapeutycznych przez barierę krew-płyn mózgowo-rdzeniowy po podaniu doustnym lub parenteralnym, a wysokie stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym uzyskuje się jedynie po podaniu dokanałowym. U pacjentów z płynem wysiękowym opłucnej lub puchliną brzuszną eliminacja leku może być znacznie opóźniona ze względu na jego wiązanie i wolne usuwanie z tych przestrzeni.
bariera krew-mózg, DAMPA, działanie cytotoksyczne, hydroksymetotreksat, karbopeptydaza, krążenie wątrobowo-jelitowe, łuszczyca, metotreksat, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydaza aldehydowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie dokanałowe, podanie domięśniowe, podanie dożylne, podanie parenteralne, poliglutamylacja, poliglutamylometotreksat, puchlina brzuszna, reduktaza dihydrofolianowa, syntetaza poliglutamylowa, synteza DNA, terapia przeciwnowotworowa, transport przezbłonowy, wiązanie z białkami, wychwyt komórkowy, wysięk opłucnowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Methotrexat-Ebewe 100 mg/ml
Methotrexat, substancja czynna leku Methotrexat-Ebewe (koncentrat do infuzji 100 mg/ml), jest antymetabolitem kwasu foliowego o działaniu cytotoksycznym, hamującym reduktazę dihydrofolianową w fazie S cyklu komórkowego. Mechanizm ten uniemożliwia syntezę tetrahydrofolianu, niezbędnego do syntezy DNA i podziału komórek, co prowadzi do zahamowania proliferacji komórek o szybkim tempie podziału, takich jak komórki nowotworowe, szpik kostny, komórki płodu, błona śluzowa przewodu pokarmowego oraz pęcherza moczowego. Selektywność działania wynika z różnic w intensywności proliferacji między tkankami nowotworowymi a prawidłowymi, co umożliwia skuteczne leczenie nowotworów przy ograniczeniu toksyczności. Ponadto, metotreksat jest stosowany w ciężkich postaciach łuszczycy, gdzie hamuje patologicznie przyspieszoną proliferację keratynocytów.
analog kwasu foliowego, antymetabolit, błona śluzowa jamy ustnej, cytostatyk, dieta niskosodowa, faza S cyklu komórkowego, komórka nowotworowa, lek przeciwnowotworowy, łuszczyca, metotreksat, pęcherz moczowy, podział komórkowy, proliferacja komórkowa, proliferacja naskórka, przewód pokarmowy, reduktaza dihydrofolianowa, synteza DNA, szpik kostny, terapia przeciwnowotworowa, tkanka nowotworowa, układ krwiotwórczy, układ moczowy, związek cytotoksyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Folik 0,4 mg
Kwas foliowy, podawany doustnie w dawce 0,4 mg (Folik), charakteryzuje się wysoką biodostępnością wynoszącą 70-80%, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 2-3 godzinach. Po absorpcji w dwunastnicy i jelicie czczym, około 70% kwasu foliowego wiąże się z albuminami osocza, choć jest to wiązanie o niskiej sile. Substancja aktywna przenika do wszystkich tkanek i jest magazynowana głównie w wątrobie w postaci folianów, w ilości 5-10 mg. Metabolizm kwasu foliowego obejmuje redukcję do kwasu dihydrofoliowego, a następnie do aktywnej formy biologicznej – kwasu 5,6,7,8-tetrahydrofoliowego (FH4), który ulega poliglutaminacji. Okres półtrwania w osoczu wynosi około 3,5 godziny, a eliminacja odbywa się głównie przez nerki, z wydalaniem około 80% dawki w ciągu 5 godzin po podaniu dawki 5 mg.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Acidum folicum Hasco 15 mg
Kwas foliowy, będący składnikiem aktywnym preparatu ACIDUM FOLICUM HASCO 15 mg, charakteryzuje się wysoką biodostępnością po podaniu doustnym, wynoszącą 60-90%. Wchłanianie zachodzi głównie w dwunastnicy i jelicie czczym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 60-90 minut. Po absorpcji kwas foliowy ulega redukcji do aktywnej metabolicznie formy – kwasu tetrahydrofoliowego – w komórkach nabłonka jelitowego, a następnie jest dystrybuowany do tkanek, z wątrobą pełniącą rolę głównego rezerwuaru folianów. Metabolizm rozpoczyna się już podczas wchłaniania, gdzie foliany z pożywienia w formie poliglutaminianów są hydrolizowane, a następnie kwas foliowy jest przekształcany do 5-metylotetrahydrofolianu głównie w wątrobie i częściowo w osoczu.
5-metylotetrahydrofolian, biodostępność, dwunastnica, dystrybucja leku, farmakokinetyka, folian, hemodializa, jelito czcze, kwas foliowy, kwas tetrahydrofoliowy, metabolit folianu, mleko kobiece, nerka, niewydolność nerek, poliglutaminian, przenikanie do mleka, reduktaza dihydrofolianowa, stężenie w osoczu, wydalanie w moczu - Leksykon leków
Interakcje leku – Acidum folicum Hasco 5 mg
Kwas foliowy wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków, co ma istotne znaczenie kliniczne podczas terapii preparatem Acidum Folicum Hasco. Leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon) oraz doustne środki antykoncepcyjne i leki przeciwgruźlicze zwiększają zapotrzebowanie na kwas foliowy, co może wymagać dostosowania dawki suplementu. Antagoniści kwasu foliowego, tacy jak metotreksat, aminopteryna, pirymetamina, trymetoprym oraz sulfonamidy, wykazują dwukierunkowe interakcje, gdzie kwas foliowy może osłabiać ich działanie terapeutyczne, a jednocześnie ich stosowanie zwiększa zapotrzebowanie na foliany. Szczególnie istotne jest monitorowanie stężenia leków przeciwpadaczkowych pochodnych hydantoiny (np. fenytoiny), gdyż kwas foliowy może obniżać ich poziom w osoczu, co wymaga często zwiększenia dawki leków przeciwdrgawkowych.
alkohol etylowy, aminopteryna, antagonista kwasu foliowego, choroba nowotworowa, cykloseryna, doustny środek antykoncepcyjny, fenobarbital, fenytoina, izoniazyd, karbamazepina, kwas foliowy, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwpadaczkowy, metabolizm folianów, metotreksat, pirymetamina, pochodna hydantoiny, prymidon, przewód pokarmowy, reduktaza dihydrofolianowa, schorzenie autoimmunologiczne, sulfasalazyna, sulfonamid, trymetoprym - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Acidum folicum Richter 15 mg
Kwas foliowy (kwas petroiloglutaminowy) jest kluczowym koenzymem w reakcjach biochemicznych związanych z przenoszeniem grup jednowęglowych (formylowej, hydroksymetylowej, metylowej, formiminowej), niezbędnych do biosyntezy zasad purynowych i pirymidynowych, które budują DNA i RNA. W organizmie kwas foliowy przekształca się w aktywną formę – kwas folinowy (FH4), szczególnie istotną podczas terapii antymetabolitami, np. metotreksatem. Ponadto, kwas foliowy uczestniczy w metabolizmie homocysteiny, dostarczając grupy metylowe do jej konwersji w metioninę, co obniża stężenie homocysteiny we krwi – czynnik ryzyka miażdżycy i chorób układu krążenia. Współdziała w tym procesie z witaminami B12 (kobalaminą) i B6 (fosforanem pirydoksalu). Mimo potencjalnych korzyści kardioprotekcyjnych, konieczne są dalsze badania kliniczne potwierdzające tę rolę.
Acidum Folicum Richter, antymetabolit kwasu foliowego, choroba sercowo-naczyniowa, fosforan pirydoksalu, homocysteina, kobalamina, kwas folinowy, kwas foliowy, kwas nukleinowy, metionina, metotreksat, miażdżyca, niedokrwistość, reduktaza dihydrofolianowa, trymestr ciąży, wada cewy nerwowej, wada rozwojowa układu nerwowego, witamina B12, witamina B6 - Leksykon leków
Interakcje leku – Acidum folicum Richter 5 mg
Kwas foliowy wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków, które mogą istotnie wpływać na skuteczność terapii. Mechanizmy tych interakcji obejmują zwiększony metabolizm lub zmniejszone wchłanianie kwasu foliowego (np. doustne środki antykoncepcyjne, leki przeciwgruźlicze, etanol, żywice jonowymienne) oraz konkurencyjne blokowanie reduktazy dihydrofolianowej przez antagonistów kwasu foliowego (sulfonamidy, trimetoprym, pirymetamina, sulfasalazyna, metotreksat). Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z lekami przeciwdrgawkowymi (fenobarbital, fenytoina, prymidon), gdzie kwas foliowy może zwiększać metabolizm tych leków, co wymaga monitorowania ich stężenia w surowicy i dostosowania dawki, aby zapobiec ryzyku napadów padaczki. W przypadku etanolu obserwuje się zmniejszone wchłanianie i przyspieszony metabolizm kwasu foliowego, co może obniżać skuteczność suplementacji, zwłaszcza przy dawkach stosowanych w profilaktyce wad rozwojowych płodu.
antagonista kwasu foliowego, doustny środek antykoncepcyjny, etanol, fenobarbital, fenytoina, hiperlipidemia, interakcja lekowa, kwas foliowy, kwas tetrahydrofoliowy, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwnowotworowy, metotreksat, padaczka, pirymetamina, prymidon, reduktaza dihydrofolianowa, stężenie folianów, sulfasalazyna, sulfonamid, trimetoprym, żywica jonowymienna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Folacid 0,4 mg 0,4 mg
Kwas foliowy, substancja czynna preparatu Folacid 0,4 mg, charakteryzuje się efektywnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, głównie na poziomie jelita cienkiego, co determinuje jego wysoką biodostępność. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po 2-3 godzinach od podania doustnego, co jest istotne dla określenia początku działania terapeutycznego. Substancja wykazuje silne wiązanie z białkami osocza oraz szeroką dystrybucję do wszystkich tkanek, z głównym miejscem magazynowania w wątrobie, gdzie zachodzi również jej metabolizm do aktywnej formy – kwasu tetrahydrofoliowego. Proces ten wymaga obecności witaminy C jako kofaktora i jest katalizowany przez enzym reduktazę dihydrofolianową.
bakterie jelitowe, białko osocza, biodostępność leku, dystrybucja tkankowa, jelito cienkie, kwas askorbowy, kwas foliowy, kwas tetrahydrofoliowy, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, przewód pokarmowy, reduktaza dihydrofolianowa, stężenie w osoczu, szlak metaboliczny, witamina C, wydalanie z kałem, wydalanie z moczem - Leksykon leków
Interakcje leku – Folacid 0,4 mg 0,4 mg
Kwas foliowy, będący substancją czynną preparatu Folacid w dawce 0,4 mg, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków. Szczególnie istotne jest monitorowanie stężeń leków przeciwpadaczkowych (fenytoina, fenobarbital, prymidon), gdyż kwas foliowy może przyspieszać ich metabolizm, co zwiększa ryzyko nasilenia napadów padaczkowych. Leki zobojętniające kwas żołądkowy zawierające związki glinu lub magnezu obniżają wchłanianie kwasu foliowego, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnej przerwy między ich podaniem. Ponadto, kwas foliowy może wpływać na wyniki badań laboratoryjnych, obniżając stężenie witaminy B12, co należy uwzględnić przy interpretacji wyników diagnostycznych.
aminopteryna, antagonista kwasu foliowego, doustny środek antykoncepcyjny, etanol, fenobarbital, fenytoina, izoniazyd, kwas dihydrofoliowy, kwas foliowy, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwpadaczkowy, lek zobojętniający, metotreksat, niedobór kwasu foliowego, pirydoksyna, pirymetamina, preparat estrogenowo-progesteronowy, prymidon, reduktaza dihydrofolianowa, salazosulfapirydyna, sulfonamid, trymetoprym, witamina B12