ostre zapalenie trzustki

Ostre zapalenie trzustki (OZT) to stan zapalny trzustki charakteryzujący się nagłym początkiem, znacznym bólem brzucha i podwyższonym poziomem enzymów trzustkowych we krwi. Wyróżnia się dwie główne postaci: łagodną (obrzękową) oraz ciężką (martwiczo-krwotoczną), która wiąże się z powikłaniami miejscowymi i ogólnoustrojowymi.

Najczęstszymi przyczynami OZT są kamica żółciowa (40-70% przypadków) i nadużywanie alkoholu (25-35%). Inne etiologie obejmują hiperlipidemię, hiperkaclemię, leki, urazy, infekcje, choroby autoimmunologiczne oraz przyczyny jatrogenne. U około 10% pacjentów nie udaje się ustalić przyczyny (idiopatyczne OZT).

Diagnostyka opiera się na objawach klinicznych (silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności, wymioty), badaniach laboratoryjnych (lipaza i amylaza trzustkowa >3x górnej granicy normy) oraz badaniach obrazowych (USG, TK, MRI). Kluczowa jest ocena ciężkości według kryteriów Atlanta z 2012 roku, skali Ransona, APACHE II lub BISAP.

Leczenie ma głównie charakter objawowy i podtrzymujący. Obejmuje nawadnianie dożylne, leczenie przeciwbólowe, wczesne żywienie dojelitowe, a w przypadku ciężkiego OZT – intensywny nadzór, leczenie powikłań i często interwencję chirurgiczną. W przypadku OZT na tle kamicy żółciowej wskazana jest wczesna ECPW z papillotomią, natomiast w OZT alkoholowym kluczowa jest abstynencja.

Rokowanie zależy od ciężkości przebiegu. Śmiertelność w łagodnym OZT wynosi <1%, podczas gdy w ciężkim może sięgać 20-30%. Głównymi czynnikami ryzyka zgonu są niewydolność wielonarządowa, zakażona martwica trzustki oraz wiek pacjenta.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Działania niepożądane – Sumilar HCT 5 mg + 5 mg + 25 mg

Sumilar HCT to preparat złożony zawierający ramipryl, amlodypinę i hydrochlorotiazyd, stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Każda z substancji aktywnych wykazuje specyficzny profil działań niepożądanych, które mogą się nasilać w terapii skojarzonej. Ramipryl często powoduje hiperkaliemię, kaszel, niedociśnienie tętnicze i zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a rzadko ciężkie powikłania hematologiczne (agranulocytoza, pancytopenia, niedokrwistość hemolityczna) oraz reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy. Amlodypina najczęściej wywołuje zawroty głowy, obrzęki obwodowe i zmęczenie, a rzadziej poważne zaburzenia hematologiczne i skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona. Hydrochlorotiazyd może prowadzić do hipokaliemii (bardzo często), hiperlipidemii (bardzo często), zaburzeń metabolicznych, a także zwiększa ryzyko nieczerniakowych nowotworów skóry w zależności od kumulacyjnej dawki. W terapii Sumilar HCT obserwuje się także często niedociśnienie ortostatyczne, omdlenia, bóle głowy i zawroty głowy, a także zaburzenia elektrolitowe, w tym hiponatremię i hipomagnezemię.
agranulocytoza, amlodypina, dławica piersiowa, dyspepsja, ginekomastia, glukozuria, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, hydrochlorotiazyd, leukopenia, małopłytkowość, migotanie przedsionków, nastrój depresyjny, neuropatia obwodowa, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność szpiku kostnego, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, ostre zapalenie trzustki, pancytopenia, przemijający napad niedokrwienny, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, ramipryl, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, tachykardia komorowa, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, udar niedokrwienny, zaburzenia pozapiramidowe, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie oskrzeli, zapalenie wątroby, zapalenie zatok, zasadowica hipochloremiczna, zawał mięśnia sercowego, zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, żółtaczka zastoinowa
Leksykon leków
Działania niepożądane – PHINGROUM 50 mg

PHINGROUM, zawierający sytagliptynę w dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg, jest stosowany w terapii cukrzycy typu 2, jednak jego podawanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak zapalenie trzustki (częstość nieznana, 0,3% w badaniu TECOS) oraz reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja. Hipoglikemia jest istotnym działaniem niepożądanym, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu sulfonylomoczników (częstość 4,7-13,8%) i insuliny (9,6%). W badaniu TECOS u 7332 pacjentów leczonych sytagliptyną (100 mg/dobę lub 50 mg/dobę przy eGFR 30-50 ml/min/1,73 m²) częstość ciężkiej hipoglikemii wyniosła 2,7% w grupie stosującej insulinę i/lub sulfonylomocznik oraz 1,0% u pacjentów bez takiego leczenia, co było porównywalne z grupą placebo. Inne działania niepożądane obejmują trombocytopenię (rzadko), śródmiąższową chorobę płuc, obrzęk naczynioruchowy, wysypkę, zapalenie naczyń skóry oraz ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona.
artropatia, bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe, chlorowodorek jednowodny, cukrzyca typu 2, hipoglikemia, krwotoczne zapalenie trzustki, martwicze zapalenie trzustki, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, pochodne sulfonylomocznika, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, śródmiąższowa choroba płuc, sytagliptyna, trombocytopenia, zaburzenie czynności nerek, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie błony śluzowej nosogardła, zapalenie kości i stawów, zapalenie naczyń skóry, zapalenie trzustki, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Urokinase medac 10 000 j.m.

Urokinase medac 10 000 j.m. to ludzka urokinaza o działaniu fibrynolitycznym, stosowana do rozpuszczania skrzeplin, dostępna w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną, aktywnym krwawieniem, tętniakami, malformacjami tętniczo-żylnymi, nowotworami wewnątrzczaszkowymi lub innymi nowotworami z ryzykiem krwotoku. Dodatkowo przeciwwskazania obejmują obniżoną krzepliwość krwi, ciężką trombocytopenię, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze (ciśnienie skurczowe > 200 mmHg, rozkurczowe > 100 mmHg), zapalenie osierdzia, bakteryjne zapalenie wsierdzia oraz niedawno przebyty epizod mózgowo-naczyniowy, uraz, operacje lub inwazyjne procedury w ciągu ostatnich 2 miesięcy (lub 10 dni w przypadku procedur inwazyjnych). Urokinaza jest także przeciwwskazana w ostrym zapaleniu trzustki i sepsie ze względu na ryzyko powikłań krwotocznych.
aortografia, choroba naczyniowa, choroba wrzodowa, działanie fibrynolityczne, embolizacja, fibrynoliza, incydent mózgowo-naczyniowy, krwawienie śródczaszkowe, krwawienie śródmózgowe, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek antyagregacyjny, lek przeciwkrzepliwy, malformacja tętniczo-żylna, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancje, nakłucie lędźwiowe, niewydolność wątroby, nowotwór wewnątrzczaszkowy, obniżona krzepliwość krwi, operacja neurochirurgiczna, ostre zapalenie trzustki, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, reakcja anafilaktyczna, resuscytacja, retinopatia nadciśnieniowa, roztwór do wstrzykiwań, sepsa, terapia fibrynolityczna, trombocytopenia, udar niedokrwienny mózgu, urokinaza, zaburzenie krzepnięcia, zapalenie osierdzia, zapalenie wsierdzia
Leksykon chorób i schorzeń
Sepsa – Etiologia i przyczyny

Sepsa to zagrażający życiu stan wywołany nieprawidłową, nadmierną odpowiedzią immunologiczną na zakażenie, prowadzącą do uszkodzenia tkanek i niewydolności wielonarządowej. Etiologia sepsy jest zróżnicowana, z dominującą rolą bakterii (80% przypadków), w tym Gram-dodatnich (37-52%, głównie Staphylococcus aureus, w tym MRSA) i Gram-ujemnych (44-59%, m.in. Escherichia coli, Klebsiella, Pseudomonas aeruginosa). Sepsa może mieć różne źródła zakażenia, najczęściej układ oddechowy (około 50% przypadków), jama brzuszna (20-40%), układ moczowy (10-30%) oraz skóra i tkanki miękkie (5-10%). W około 42% przypadków posiewy są ujemne, co wskazuje na możliwe infekcje niebakteryjne. Patofizjologia obejmuje uogólnioną odpowiedź zapalną, aktywację receptorów PRRs przez PAMPs i DAMPs, prowadzącą do rozszerzenia naczyń, zaburzeń mikrokrążenia, uszkodzenia śródbłonka i hipoperfuzji narządowej, skutkującej niewydolnością układów oddechowego, krążenia, nerek, wątroby i mózgu.
bakterie beztlenowe, bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, chorioamnionitis, DAMP, encefalopatia septyczna, Escherichia coli, Haemophilus influenzae, immunoparaliż, kwas lipotejchojowy, lipopolisacharyd, Listeria monocytogenes, MRSA, Neisseria meningitidis, niewydolność wielonarządowa, ostre uszkodzenie nerek, ostre zapalenie trzustki, paciorkowce grupy B, PAMP, Pseudomonas aeruginosa, receptor rozpoznający wzorce, sepsa, sepsa macierzyńska, sepsa noworodkowa, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, stres oksydacyjny, wstrząs septyczny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie sutka, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół posepsyjny
Leksykon substancji czynnych
Octan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Podawanie preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających octany, takich jak Lipoflex peri i Lipoflex special, wymaga ścisłego monitorowania parametrów metabolicznych i klinicznych pacjenta. Przed rozpoczęciem infuzji należy wyrównać zaburzenia równowagi płynowej, elektrolitowej oraz kwasowo-zasadowej, aby uniknąć powikłań metabolicznych. Szczególną uwagę zwraca się na kontrolę stężenia triglicerydów w surowicy – zaleca się zmniejszenie szybkości infuzji przy poziomie >4,6 mmol/l (400 mg/dl) i natychmiastowe przerwanie podawania przy przekroczeniu 11,4 mmol/l (1000 mg/dl) ze względu na ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Również stężenie glukozy we krwi powinno być monitorowane, a infuzję należy przerwać lub zmniejszyć jej szybkość, gdy poziom przekracza 14 mmol/l (250 mg/dl). W przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej (gorączka, dreszcze, wysypka, duszności) infuzję należy natychmiast przerwać i wdrożyć leczenie przeciwwstrząsowe.
bilirubina, cukrzyca, czynność nerek, czynność wątroby, dehydrogenaza mleczanowa, elektrolity w surowicy, glukoza we krwi, hiperglikemia, hiperlipidemia mieszana, hipertriglicerydemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, krzepnięcie krwi, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, nasycenie tlenem, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niezgodność farmaceutyczna, obrzęk płuc, osmolarność emulsji, ostre zapalenie trzustki, parametry kliniczne, posocznica, postępowanie przeciwwstrząsowe, powikłanie metaboliczne, przeładowanie płynami, przewlekła choroba nerek, przewodnienie, pseudoaglutynacja, reakcja anafilaktyczna, równowaga elektrolitowa, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga płynowa, suplementacja elektrolitów, triglicerydy w surowicy, upośledzona czynność wątroby, zaburzenie metabolizmu tłuszczów, zakażenie odcewnikowe, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie trzustki, zespół metaboliczny, zespół ponownego odżywienia, żywienie pozajelitowe
Leksykon substancji czynnych
Kwas eikozapentaenowy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Kwas eikozapentaenowy (EPA), długołańcuchowy wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-3 pochodzenia morskiego, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów, cukrzycą, niewydolnością nerek, wątroby czy serca. Monitorowanie stężenia triglicerydów w surowicy jest kluczowe: u dorosłych zaleca się zmniejszenie szybkości infuzji przy poziomie >4,6 mmol/l (400 mg/dl) i przerwanie infuzji powyżej 11,4 mmol/l (1000 mg/dl) ze względu na ryzyko ostrego zapalenia trzustki. W przypadku emulsji Omegaven stężenie triglicerydów nie powinno przekraczać 3 mmol/l podczas infuzji, a kontrola powinna obejmować także elektrolity, bilans płynów, równowagę kwasowo-zasadową, morfologię, parametry krzepnięcia oraz funkcję wątroby i nerek. U dzieci szczególnie ważne jest monitorowanie triglicerydów, z zaleceniem zmniejszenia dawki przy przekroczeniu 2,8 mmol/l (250 mg/dl) u niemowląt i 4,6 mmol/l (400 mg/dl) u starszych dzieci, a także ochrona emulsji przed światłem fototerapeutycznym w celu ograniczenia powstawania szkodliwych hydronadtlenków triglicerydów.
aminotransferaza, choroba układu krążenia, cukrzyca, czas krwawienia, czynność wątroby, ester etylowy kwasu omega-3, hiperbilirubinemia, hiperchylomikronemia, hiperlipidemia, hiperlipidemia na czczo, hipertriglicerydemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kwas eikozapentaenowy, kwas tłuszczowy omega-3, kwasica metaboliczna, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, morfologia krwi, nadwrażliwość, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, niewyrównana cukrzyca, olej rybi, ostre zapalenie trzustki, parametry krzepnięcia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, równowaga kwasowo-zasadowa, sarkoidoza, stężenie elektrolitów, stężenie triglicerydów, tromboksan A2, układ krzepnięcia, zaburzenie metabolizmu tłuszczów, zaburzenie serca, zaburzenie wątroby, zapalenie trzustki, zespół metaboliczny
Leksykon substancji czynnych
Tygecyklina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Tygecyklina, antybiotyk z grupy glicylocyklin, jest wskazana w leczeniu powikłanych zakażeń skóry i tkanek miękkich (cSSTI) oraz powikłanych zakażeń wewnątrzbrzusznych (cIAI). W badaniach klinicznych odnotowano wyższą śmiertelność w grupie leczonej tygecykliną w porównaniu z lekami porównawczymi, co może wskazywać na potencjalnie niższą skuteczność i bezpieczeństwo. U pacjentów z cIAI obserwowano zaburzenia gojenia ran chirurgicznych związane z nadkażeniami, które pogarszają rokowanie, zwłaszcza w przypadku szpitalnego zapalenia płuc. Tygecyklina może wywoływać poważne działania niepożądane, takie jak reakcje anafilaktyczne, uszkodzenie wątroby (w tym niewydolność prowadzącą do zgonu), ostre zapalenie trzustki, wydłużenie czasu protrombinowego (PT) i APTT oraz hipofibrynogenemię. Zaleca się regularne monitorowanie funkcji wątroby, parametrów krzepnięcia (w tym stężenia fibrynogenu), aktywności amylazy i lipazy oraz obserwację pod kątem nadkażeń i objawów zapalenia trzustki, szczególnie po tygodniu leczenia. Wydalanie tygecykliny z żółcią stanowi około 50% całkowitego wydalania, co wymaga ostrożności u pacjentów z zastojem żółci.
antybiotyk tetracyklinowy, azot mocznikowy, azotemia, badania laboratoryjne, bakteriemia, choroba naczyń obwodowych, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czas protrombinowy, dysfagia, działanie antyanaboliczne, glicylocyklina, guz rzekomy mózgu, hiperfosfatemia, koagulopatia, lek przeciwzakrzepowy, martwicze zapalenie powięzi, nadkażenie, nadwrażliwość na światło, niewydolność wątroby, ostre zapalenie trzustki, owrzodzenie odleżynowe, perforacja jelita, perforacja wrzodu żołądka, posocznica, powikłane zakażenie skóry i tkanek miękkich, powikłane zakażenie wewnątrzbrzuszne, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, ropień, ropień wewnątrzbrzuszny, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, skala APACHE II, szpitalne zapalenie płuc, tygecyklina, uszkodzenie wątroby, wstrząs septyczny, zakażenie stopy cukrzycowej, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie trzustki, zapalenie uchyłka, zapalenie wyrostka robaczkowego, zastój żółci
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Palexia retard

Stosowanie tapentadolu w formie Palexia retard wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko rozwoju tolerancji, uzależnienia fizycznego i psychicznego oraz zaburzeń związanych ze stosowaniem opioidów (OUD). Szczególnie narażone są osoby z historią zaburzeń używania substancji psychoaktywnych, aktualni palacze oraz pacjenci z zaburzeniami psychicznymi. Monitorowanie pacjentów powinno obejmować ocenę zachowań wskazujących na poszukiwanie leku oraz kontrolę jednoczesnego stosowania innych opioidów i leków psychoaktywnych, zwłaszcza benzodiazepin. Nagłe odstawienie tapentadolu jest niewskazane ze względu na ryzyko objawów odstawiennych. Jednoczesne stosowanie Palexia retard z lekami uspokajającymi może prowadzić do depresji oddechowej, śpiączki i zgonu, dlatego takie połączenia należy ograniczać do niezbędnych przypadków, stosując minimalne dawki i skracając czas terapii oraz prowadząc ścisły monitoring pacjenta.
benzodiazepiny, brak laktazy, buprenorfina, centralny bezdech senny, ciężkie zaburzenie czynności nerek, ciężkie zaburzenie depresyjne, depresja oddechowa, guz mózgu, hipoksemia, nalbufina, napad drgawkowy, nietolerancja galaktozy, objawy odstawienne, ostre zapalenie trzustki, pentazocyna, skurcz zwieracza Oddiego, śpiączka, tapentadol, tolerancja, uraz głowy, uzależnienie fizyczne i psychiczne, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości, zaburzenia związane ze stosowaniem opioidów, zaburzenie świadomości, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe
Leksykon substancji czynnych
Octany – Przeciwwskazania stosowania

Preparat do żywienia pozajelitowego Olimel N9E zawiera oktany oraz znaczące ilości aminokwasów, elektrolitów i glukozy, co determinuje jego przeciwwskazania. Preparat jest niewskazany u wcześniaków, noworodków i dzieci poniżej 2. roku życia ze względu na niedojrzałość metabolizmu oraz nieadekwatny skład elektrolitowy. Ponadto, przeciwwskazania obejmują pacjentów z alergią na jaja, soję, orzeszki ziemne, kukurydzę oraz inne składniki preparatu, ze względu na ryzyko reakcji alergicznych, w tym krzyżowych. Nie należy stosować Olimel N9E u osób z wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu aminokwasów (np. fenyloketonuria, choroba syropu klonowego), ciężką hiperlipidemią, ciężkimi zaburzeniami metabolizmu tłuszczów z hipertriglicerydemią, ciężką hiperglikemią oraz zaburzeniami elektrolitowymi (hipernatremia, hiperkaliemia, hipermagnezemia, hiperkalcemia, hiperfosfatemia). Preparat dostarcza 400-800 kcal/1000-2000 ml, w tym glukozę w ilości 110-220 g/1000-2000 ml oraz elektrolity: Na 35-70 mmol, K 30-60 mmol, Mg 4-8 mmol, Ca 3,5-7 mmol, P 15-30 mmol, co wymaga ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek i wątroby oraz ryzykiem hipertriglicerydemii.
choroba syropu klonowego, fenyloketonuria, fosfolipidy jaja kurzego, gospodarka kwasowo-zasadowa, hiperfosfatemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hipermagnezemia, hipernatremia, hipertriglicerydemia, kwasica organiczna, olej sojowy, ostre zapalenie trzustki, próba wątrobowa, roztwór hiperosmolarny, stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny, triglicerydy, wcześniak, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie funkcji wątroby, żywienie pozajelitowe