Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwas eikozapentaenowy

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania kwasu eikozapentaenowego

Kwas eikozapentaenowy (EPA) jest długołańcuchowym wielonienasyconym kwasem tłuszczowym omega-3 pochodzenia morskiego, występującym głównie w produktach zawierających olej rybi. Przy stosowaniu tej substancji należy uwzględnić liczne specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności, które są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii. Poniżej omówione zostały szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania produktów zawierających kwas eikozapentaenowy.¹

Monitorowanie parametrów lipidowych i biochemicznych

Podczas stosowania produktów zawierających kwas eikozapentaenowy istotne jest monitorowanie stężenia triglicerydów w surowicy krwi. W przypadku pacjentów z podejrzeniem zaburzeń metabolizmu tłuszczów konieczne jest wykluczenie hiperlipidemii na czczo przed rozpoczęciem leczenia. W zależności od indywidualnego metabolizmu pacjenta, w rzadkich przypadkach może wystąpić hipertriglicerydemia.²

Wartości referencyjne triglicerydów w trakcie terapii powinny być ściśle monitorowane. Dla dorosłych pacjentów szczególnej uwagi wymagają następujące wartości:

• Jeżeli stężenie triglicerydów w osoczu przekroczy 4,6 mmol/l (400 mg/dl) podczas podawania emulsji tłuszczowej, zaleca się zmniejszenie szybkości infuzji
• Infuzję należy przerwać, gdy stężenie triglicerydów w osoczu przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl), gdyż wiąże się to ze zwiększonym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki³

W przypadku stosowania produktu Omegaven, stężenie triglicerydów w surowicy krwi powinno być kontrolowane codziennie, a w trakcie infuzji emulsji tłuszczowej nie powinno przekraczać 3 mmol/l.⁴

Dodatkowo, konieczne jest regularnie monitorowanie:

• Stężenia elektrolitów w surowicy
• Bilansu płynów
• Równowagi kwasowo-zasadowej
• Morfologii krwi
• Parametrów krzepnięcia
• Czynności wątroby i nerek^{5 6}

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Pacjenci z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów wymagają szczególnej ostrożności podczas stosowania kwasu eikozapentaenowego. Preparat Lipidem należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów i zwiększonym stężeniem triglicerydów w surowicy, występującymi w przebiegu m.in. niewydolności nerek, cukrzycy, zapalenia trzustki, zaburzeń wątroby, niedoczynności tarczycy (z hipertriglicerydemią), posocznicy lub zespołu metabolicznego.⁷ Podobnie, Omegaven należy podawać ostrożnie pacjentom z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów i niewyrównaną cukrzycą.⁸

W takich przypadkach konieczne jest częstsze kontrolowanie stężenia triglicerydów w celu upewnienia się, że są one właściwie eliminowane, a ich stężenie nie przekracza 11,4 mmol/l (1000 mg/dl).⁹

Pacjenci z cukrzycą, zaburzeniami czynności serca lub nerek wymagają szczególnej uwagi. Produkt Lipidem należy podawać z zachowaniem ostrożności pacjentom z zaburzeniami serca lub nerek, zwłaszcza w przypadku infuzji dużych objętości płynów. Dostępne są jedynie ograniczone dane dotyczące stosowania tego produktu u pacjentów z cukrzycą lub niewydolnością nerek.¹⁰

Wpływ na układ krzepnięcia i ryzyko krwawień

Kwas eikozapentaenowy może wpływać na proces krzepnięcia krwi. Przy stosowaniu wysokich dawek produktu Omacor (tj. 4 kapsułek) obserwuje się umiarkowane wydłużenie czasu krwawienia. U pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe należy wykonywać regularne badania kontrolne i w razie potrzeby korygować dawkowanie. Stosowanie Omacoru nie eliminuje konieczności prowadzenia obserwacji, która na ogół jest niezbędna u chorych z tej grupy.¹¹

Należy również uwzględnić możliwość wydłużenia czasu krwawienia u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka krwotoków (ze względu na ciężkie urazy, zabiegi chirurgiczne itp.).¹²

W trakcie leczenia produktem Omacor dochodzi do zmniejszenia wytwarzania tromboksanu A2. Nie stwierdzono istotnego wpływu na inne czynniki krzepnięcia. Niektóre badania z kwasami omega-3 wykazały wydłużenie czasu krwawienia, jednakże czas krwawienia odnotowany w tych badaniach nie wykraczał poza wartości prawidłowe i nie powodował istotnych klinicznie epizodów krwawienia.¹³

W przypadku stosowania produktu Omegaven, czas krwawienia powinien być regularnie kontrolowany u pacjentów, którzy otrzymują leki przeciwzakrzepowe.¹⁴

Ryzyko migotania przedsionków

Przeglądy systematyczne i metaanalizy randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych wykazały zależne od dawki zwiększone, w porównaniu do placebo, ryzyko migotania przedsionków u pacjentów z rozpoznanymi chorobami układu krążenia lub czynnikami ryzyka chorób układu krążenia leczonych estrami etylowymi kwasów omega-3. Obserwowane ryzyko jest największe po podaniu dawki 4 g/dobę. Jeśli rozwinie się migotanie przedsionków, leczenie należy trwale zakończyć.¹⁵

Wpływ na wątrobę

U niektórych pacjentów odnotowano niewielki, ale istotny wzrost (w zakresie wartości prawidłowych) aminotransferaz AspAT i AlAT. Nie ma jednak danych wskazujących na zwiększone ryzyko u pacjentów z niewydolnością wątroby. Zaleca się regularne kontrolowanie poziomu aminotransferaz (AspAT i AlAT) u pacjentów z jakimikolwiek objawami niewydolności wątroby, zwłaszcza w przypadku stosowania wysokich dawek (tj. 4 kapsułek Omacoru).¹⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Ze względu na brak odpowiednich danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa, nie zaleca się stosowania produktu Omacor u dzieci.¹⁷

U dzieci leczonych preparatem Lipidem należy pamiętać, że wolne kwasy tłuszczowe (FFA) konkurują z bilirubiną o miejsca wiązania z albuminami. W szczególności noworodki urodzone znacznie przed czasem są w większym stopniu narażone na hiperbilirubinemię z uwagi na duże stężenie FFA uwalnianych z triglicerydów i w związku z tym dużym stosunkiem FFA do albumin. W przypadku żywionych pozajelitowo niemowląt zagrożonych hiperbilirubinemią należy monitorować stężenie triglicerydów i bilirubiny i w razie potrzeby odpowiednio dostosować szybkość infuzji tłuszczów.¹⁸

Podczas stosowania preparatu Lipidem u dzieci należy uwzględnić następujące wartości triglicerydów:

• U niemowląt należy rozważyć zmniejszenie dawki, jeśli stężenie triglicerydów w osoczu podczas infuzji przekroczy 2,8 mmol/l (250 mg/dl)
• U starszych dzieci i młodzieży należy rozważyć zmniejszenie dawki, jeśli stężenie triglicerydów w osoczu podczas infuzji przekroczy 4,6 mmol/l (400 mg/dl)¹⁹

Ochrona przed światłem

Podczas infuzji produkt Lipidem powinien być chroniony przed światłem fototerapeutycznym, aby ograniczyć powstawanie potencjalnie szkodliwych hydronadtlenków triglicerydów. Narażenie na działanie światła roztworów do dożylnego żywienia pozajelitowego, szczególnie po dodaniu pierwiastków śladowych i (lub) witamin, może mieć niepożądane skutki dotyczące odpowiedzi klinicznej u noworodków, ze względu na wytwarzanie się nadtlenków i innych produktów rozpadu. Podczas stosowania u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat, lek Lipidem należy chronić przed światłem do momentu zakończenia podawania.²⁰

Inne ostrzeżenia i środki ostrożności

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów reakcji anafilaktycznej (np. gorączka, dreszcze, wysypka czy duszność) podczas stosowania produktu Lipidem, należy natychmiast przerwać infuzję.²¹

Podczas stosowania preparatu Omacor należy zachować ostrożność u pacjentów ze znaną nadwrażliwością lub alergią na ryby.²²

Dane kliniczne dotyczące stosowania produktu Omacor u pacjentów powyżej 70 lat są ograniczone.²³

Wszelkie zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej muszą być skorygowane przed rozpoczęciem infuzji produktu Lipidem. Ponowne odżywienie lub przekarmienie pacjentów niedożywionych lub w stanie wyczerpania może doprowadzić do hipokaliemii, hipofosfatemii i hipomagnezemii. W celu wyrównania zaburzeń konieczna jest dodatkowa suplementacja elektrolitów.²⁴

Dostarczanie energii wyłącznie w postaci emulsji tłuszczowych może spowodować kwasicę metaboliczną. Z tego względu zaleca się podawanie w infuzji dożylnej odpowiedniej ilości węglowodanów lub roztworów aminokwasów zawierających węglowodany wraz z emulsjami tłuszczowymi.²⁵

W przypadku złożonej hiperlipidemii i zespołu metabolicznego, stężenie triglicerydów zmienia się w konsekwencji podawania glukozy, tłuszczów i przekarmienia. Należy odpowiednio dostosować dawkę, ocenić i monitorować inne źródła tłuszczów i glukozy oraz leki zakłócające ich metabolizm. Hipertriglicerydemia utrzymująca się po upływie 12 godzin po podaniu tłuszczów również wskazuje na nieprawidłowy metabolizm tłuszczów.²⁶

Przeciwwskazania w hipertriglicerydemii

Stosowanie produktu Omacor nie jest wskazane w egzogennej hipertriglicerydemii (hiperchylomikronemii typu 1). Ograniczone jest również doświadczenie z jego stosowaniem we wtórnej endogennej hipertriglicerydemii (zwłaszcza w przebiegu niekontrolowanej cukrzycy). Brak jest doświadczeń z podawaniem leku u osób z hipertriglicerydemią w skojarzeniu z fibratami.²⁷

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Tłuszcze mogą zaburzać wyniki pewnych testów laboratoryjnych (takich jak oznaczenia bilirubiny, dehydrogenazy mleczanowej, saturacji tlenem) w razie pobrania próbki krwi przed eliminacją tłuszczów z krwiobiegu, co może trwać 4 do 6 godzin.²⁸

Inne ostrzeżenia dotyczące dawkowania

W przypadku stosowania produktu Tran Hasco, bez wskazań lekarza nie należy przekraczać dawki 8 kapsułek na dobę. Należy go ostrożnie stosować u pacjentów z sarkoidozą (nadwrażliwość na witaminę D).²⁹