Działania niepożądane
Kwas eikozapentaenowy

Działania niepożądane kwasu eikozapentaenowego

Kwas eikozapentaenowy (EPA) jest wielonienasyconym kwasem tłuszczowym omega-3, występującym w produktach zawierających oleje rybne. Jest składnikiem kilku dostępnych na rynku produktów leczniczych, takich jak Lipidem, Omacor, Omegaven czy Tran Hasco. Mimo korzystnego wpływu na organizm, stosowanie produktów zawierających kwas eikozapentaenowy może wiązać się z wystąpieniem określonych działań niepożądanych, których świadomość jest kluczowa dla bezpiecznej terapii.¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

W przypadku prawidłowego stosowania pod względem dawkowania, monitorowania oraz przestrzegania ograniczeń i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa, większość działań niepożądanych związanych z kwasem eikozapentaenowym występuje bardzo rzadko (częstość <1/10 000). Warto jednak podkreślić, że częstość występowania niektórych działań niepożądanych może zależeć od dawki i wzrasta w warunkach przedawkowania.²

Niebezpieczeństwa związane z układem krwionośnym

Jednym z poważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem kwasu eikozapentaenowego są zaburzenia w układzie krwionośnym. Bardzo rzadko może wystąpić nadkrzepliwość, natomiast z nieznaną częstością mogą pojawić się leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek) oraz małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi). W przypadku preparatu Omegaven zwrócono uwagę na możliwość wydłużenia czasu krwawienia i zahamowania agregacji płytek, choć nie zaobserwowano klinicznie istotnych nieprawidłowości w tym zakresie.^{3 4}

Reakcje alergiczne i immunologiczne

U pacjentów przyjmujących preparaty zawierające kwas eikozapentaenowy mogą wystąpić reakcje alergiczne, które są klasyfikowane jako bardzo rzadkie w przypadku Lipidem oraz rzadkie w przypadku Omacor. Objawy nadwrażliwości mogą obejmować reakcje anafilaktyczne, wykwity skórne, obrzęk gardła, jamy ustnej i twarzy. Warto odnotować, że reakcje alergiczne stanowią potencjalnie poważne zagrożenie i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.^{5 6}

Zaburzenia metaboliczne

Stosowanie kwasu eikozapentaenowego może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, szczególnie w przypadku nieprawidłowego dawkowania. Bardzo rzadko obserwuje się hiperlipidemię (zwiększone stężenie lipidów we krwi) oraz kwasicę metaboliczną. Ponadto, zarówno w przypadku Lipidem jak i Omacor, zgłaszano występowanie hiperglikemii (podwyższone stężenie glukozy we krwi), przy czym w przypadku Omacor występuje ona niezbyt często. W przypadku Omacor niezbyt często obserwuje się również dnę moczanową.^{7 8}

Objawy ze strony układu nerwowego

W trakcie terapii z użyciem kwasu eikozapentaenowego mogą wystąpić również objawy ze strony układu nerwowego. Bardzo rzadko raportowano ból głowy i senność w przypadku stosowania Lipidem. W przypadku Omacor, niezbyt często występują zawroty głowy, zaburzenia smaku oraz bóle głowy.^{9 10}

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego

Lipidem może bardzo rzadko powodować nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze oraz uderzenia gorąca. W przypadku Omacor często występuje migotanie przedsionków, a niezbyt często niedociśnienie. Te działania niepożądane mogą stanowić istotne ryzyko, szczególnie u pacjentów z istniejącymi już wcześniej chorobami układu sercowo-naczyniowego.^{11 12}

Działania niepożądane ze strony układu oddechowego

Stosowanie produktów zawierających kwas eikozapentaenowy może powodować objawy ze strony układu oddechowego. W przypadku Lipidem bardzo rzadko zgłaszano duszność i sinicę, natomiast przy stosowaniu Omacor niezbyt często występują krwawienia z nosa.^{13 14}

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą do częściej występujących działań niepożądanych związanych z kwasem eikozapentaenowym. W przypadku Lipidem bardzo rzadko występują nudności, wymioty i utrata apetytu. Omacor często powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym wzdęcia, ból brzucha, zaparcie, biegunkę, niestrawność, wzdęcia z oddawaniem gazów, odbijanie, refluks żołądkowo-przełykowy, nudności i wymioty. Niezbyt często przy stosowaniu Omacor mogą wystąpić krwawienia w obrębie przewodu pokarmowego. Natomiast w przypadku Omegaven rzadko zgłaszano rybi smak w jamie ustnej.^{15 16 17}

Działania niepożądane ze strony wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie kwasu eikozapentaenowego może wiązać się z zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku Lipidem, z nieznaną częstością występuje cholestaza, natomiast przy stosowaniu Omacor rzadko obserwuje się zaburzenia czynności wątroby, w tym zwiększenie aktywności aminotransferaz (alaninowej i asparaginianowej).^{18 19}

Działania niepożądane ze strony skóry i tkanki podskórnej

Stosowanie produktów zawierających kwas eikozapentaenowy może powodować objawy skórne. W przypadku Lipidem bardzo rzadko zgłaszano rumień i potliwość. Przy stosowaniu Omacor niezbyt często występuje wysypka, rzadko pokrzywka, a z nieznaną częstością świąd.^{20 21}

Działania niepożądane ze strony układu mięśniowo-szkieletowego

Kwas eikozapentaenowy może rzadko wywoływać dolegliwości bólowe ze strony układu mięśniowo-szkieletowego. W przypadku Lipidem rzadko występuje ból pleców, kości, klatki piersiowej oraz okolicy lędźwiowej.²²

Ogólne działania niepożądane

Do ogólnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu eikozapentaenowego należą: podwyższenie temperatury ciała, uczucie zimna i dreszcze, które w przypadku Lipidem występują bardzo rzadko.²³

Zespół przeciążenia tłuszczem

Szczególnie istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem produktów zawierających kwas eikozapentaenowy jest zespół przeciążenia tłuszczem. Zaburzenie to może być spowodowane przedawkowaniem, zaburzeniami genetycznymi wpływającymi na metabolizm tłuszczów lub wpływem obecnie trwających czy przebytych chorób. Może również wystąpić podczas ciężkiej hipertriglicerydemii, nawet przy zalecanej szybkości infuzji, a także w związku z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, taką jak zaburzenie czynności nerek lub zakażenie.²⁴

Zespół przeciążenia tłuszczem charakteryzuje się występowaniem następujących objawów:²⁵

• hiperlipidemia
• gorączka
• nacieki tłuszczowe
• powiększenie wątroby z marskością lub bez
• powiększenie śledziony
• niedokrwistość
• leukopenia
• małopłytkowość
• zaburzenia krzepnięcia
• hemoliza i retykulocytoza
• nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby
• śpiączka

²⁶

Objawy zespołu przeciążenia tłuszczem są zazwyczaj odwracalne po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej. W razie wystąpienia tego zespołu należy bezwzględnie natychmiast przerwać infuzję produktu zawierającego kwas eikozapentaenowy.²⁷

Wskazania do przerwania infuzji

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających kwas eikozapentaenowy, konieczne może być przerwanie infuzji. Infuzję należy przerwać, gdy:²⁸

• Wystąpią działania niepożądane
• Stężenie triglicerydów podczas infuzji przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl)

²⁹

Przy stężeniu triglicerydów przekraczającym 4,6 mmol/l (400 mg/dl) można kontynuować infuzję, ale przy zmniejszonej szybkości. W przypadku wznowienia podawania infuzji pacjenta należy uważnie monitorować, szczególnie na początku, oraz często oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy.³⁰

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu eikozapentaenowego, pogrupowanych według układów i narządów, wraz z częstością ich występowania:

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu eikozapentaenowego, konieczne jest podjęcie odpowiednich działań:³¹

1. Przerwanie infuzji produktu zawierającego kwas eikozapentaenowy
2. Monitorowanie pacjenta, szczególnie parametrów związanych z lipidami
3. W przypadku wznowienia podawania infuzji – uważne monitorowanie pacjenta, zwłaszcza na początku leczenia
4. Częste oznaczanie stężenia triglicerydów w surowicy
5. W razie potrzeby zmniejszenie szybkości infuzji

³²

Warto podkreślić, że Tran Hasco, zawierający kwas eikozapentaenowy, jest dobrze tolerowany przy stosowaniu w zalecanych dawkach, co sugeruje mniejsze ryzyko wystąpienia działań niepożądanych przy prawidłowym dawkowaniu preparatów zawierających niższe stężenia kwasu eikozapentaenowego.³³

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego kwas eikozapentaenowy do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁴