Przeciwwskazania stosowania
Kwas eikozapentaenowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu eikozapentaenowego

Kwas eikozapentaenowy (EPA) należy do rodziny kwasów tłuszczowych omega-3 i występuje w kilku produktach leczniczych dostępnych na rynku. Pomimo licznych korzyści zdrowotnych wynikających z jego stosowania, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy odradzić pacjentowi przyjmowanie preparatów zawierających EPA. Przeciwwskazania do stosowania kwasu eikozapentaenowego mogą wynikać zarówno z właściwości samej substancji, jak i z postaci farmaceutycznej, w której jest podawana.^{1 2}

Nadwrażliwość i alergie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania kwasu eikozapentaenowego jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Należy również uwzględnić ryzyko reakcji alergicznych na inne składniki preparatów zawierających EPA. W zależności od produktu leczniczego, przeciwwskazaniami mogą być:^{3 4 5}

• Alergia na ryby – szczególnie istotna w przypadku produktów takich jak Omegaven, który zawiera olej rybny wysoko oczyszczony^{6 7}
• Uczulenie na białko jaj – dotyczy to preparatów zawierających fosfolipidy jaja, jak w przypadku Omegaven^{8 9}
• Alergia na soję – w przypadku preparatów zawierających olej sojowy lub jego pochodne, jak Lipidem i Omacor^{10 11}
• Uczulenie na orzeszki ziemne – szczególnie w przypadku leku Omacor, który zawiera olej sojowy i może wywoływać reakcje krzyżowe^{12 13}

Zaburzenia metabolizmu lipidów

Preparaty zawierające kwas eikozapentaenowy są przeciwwskazane u pacjentów z ciężką hiperlipidemią, szczególnie w przypadku znacznej hipertriglicerydemii. Lipidem nie powinien być podawany pacjentom, u których poziom triglicerydów w surowicy przekracza 1000 mg/dl (11,4 mmol/l).¹⁴

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Ze względu na wpływ kwasów omega-3 na proces krzepnięcia krwi, stosowanie preparatów z kwasem eikozapentaenowym jest przeciwwskazane u pacjentów z:^{15 16}

• Ciężką koagulopatią – zarówno wrodzoną, jak i nabytą
• Ostrymi zdarzeniami zakrzepowo-zatorowymi
• Zatorowością tłuszczową

Niewydolność wątroby i nerek

Istotne przeciwwskazania dotyczą również pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby i nerek. Preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy nie należy stosować w przypadku:^{17 18}

• Cholestazy wewnątrzwątrobowej – kiedy dochodzi do upośledzenia przepływu żółci w wątrobie
• Ciężkiej niewydolności wątroby – niezależnie od etiologii
• Ciężkiej niewydolności nerek przy braku leczenia nerkozastępczego

Zaburzenia metaboliczne i kwasica

Kwas eikozapentaenowy w postaci emulsji do infuzji (Lipidem, Omegaven) jest przeciwwskazany u pacjentów z:^{19 20}

• Kwasicą metaboliczną
• Niestabilnymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak:
  • Niewyrównana cukrzyca
  • Ciężka posocznica
  • Śpiączka o nieznanym pochodzeniu

Przeciwwskazania związane z żywieniem pozajelitowym

W przypadku preparatów kwasu eikozapentaenowego stosowanych w żywieniu pozajelitowym (Lipidem, Omegaven), istnieją dodatkowe przeciwwskazania związane z tą drogą podania:^{21 22}

Stany ostrego zagrożenia życia

• Niestabilny stan krążenia z zagrożeniem życia:
  • Stany zapaści
  • Wstrząs
• Ostre incydenty sercowo-naczyniowe:
  • Ostra faza zawału mięśnia sercowego
  • Niedawno przebyty udar mózgu
  • Zator
• Niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen
• Ostry obrzęk płuc
• Niewyrównana niewydolność serca

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

• Hipokaliemia
• Przewodnienie
• Odwodnienie hipotoniczne
• Inne istotne zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej

Przeciwwskazania w populacji pediatrycznej

Ze względu na ograniczoną ilość danych dotyczących bezpieczeństwa, niektóre preparaty zawierające kwas eikozapentaenowy, jak Omegaven, nie powinny być podawane najmłodszym pacjentom.²³

• Wcześniaki
• Noworodki
• Niemowlęta
• Dzieci

Przeciwwskazania szczególne dla konkretnych produktów

Poza ogólnymi przeciwwskazaniami dotyczącymi kwasu eikozapentaenowego, każdy preparat może mieć specyficzne przeciwwskazania wynikające z jego składu i wskazań terapeutycznych.

Tran Hasco

Tran Hasco, który zawiera kwas eikozapentaenowy w ilości 35-80 mg na kapsułkę, jest przeciwwskazany w:^{24 25}

• Hiperkalcemii – ze względu na zawartość witaminy D (30-125 j.m. w jednej kapsułce)
• Kamicy nerkowej

Kluczowe przeciwwskazania – kiedy odradzić pacjentowi stosowanie kwasu eikozapentaenowego

Decyzja o odradzeniu pacjentowi stosowania preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy powinna być podejmowana po dokładnej analizie czynników ryzyka i chorób współistniejących. Podstawowe sytuacje, w których należy unikać stosowania kwasu EPA, obejmują:^{26 27}

1. Nadwrażliwość na składniki preparatu (kwas eikozapentaenowy, białko ryb, jaja, soję, orzeszki ziemne)
2. Ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi lub ryzyko krwawień
3. Ciężka hiperlipidemia z hipertriglicerydemią ≥1000 mg/dl
4. Ciężka niewydolność wątroby lub cholestaza wewnątrzwątrobowa
5. Ciężka niewydolność nerek bez leczenia nerkozastępczego
6. Ostre stany zagrożenia życia (wstrząs, zawał serca, udar mózgu)
7. Kwasica metaboliczna
8. Niestabilny metabolizm (niewyrównana cukrzyca, posocznica)
9. W przypadku Tranu Hasco – hiperkalcemia i kamica nerkowa

Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu preparatów z kwasem eikozapentaenowym należy zawsze dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, uwzględniając indywidualną sytuację kliniczną pacjenta oraz wszystkie przeciwwskazania związane z konkretnym produktem leczniczym.^{28 29}