Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Kwas eikozapentaenowy

Wpływ kwasu eikozapentaenowego na płodność, ciążę i laktację

Kwas eikozapentaenowy (EPA) jest kwasem tłuszczowym należącym do grupy omega-3, występującym głównie w olejach rybich oraz w specjalnych preparatach farmaceutycznych stosowanych w żywieniu pozajelitowym i suplementacji doustnej. EPA wraz z kwasem dokozaheksaenowym (DHA) stanowią ważne składniki produktów leczniczych takich jak Lipidem, Omacor, Omegaven oraz Tran Hasco. Informacje dotyczące stosowania preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy w okresie ciąży, laktacji oraz ich wpływu na płodność wymagają szczególnej uwagi lekarzy przepisujących te produkty.^{1 2}

Wpływ na ciążę

Dane dotyczące stosowania produktów zawierających kwas eikozapentaenowy u kobiet w ciąży są ograniczone lub ich brak. Lekarze przepisujący preparaty z EPA powinni być świadomi, że dostępne informacje nie pozwalają na jednoznaczną ocenę bezpieczeństwa stosowania tych produktów u kobiet ciężarnych.^{3 4}

W przypadku produktu Lipidem, który zawiera m.in. 8,6-17,2 g/l kwasu eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego (omega-3), przeprowadzono badania na zwierzętach dotyczące emulsji tłuszczowej zawierającej podwójną ilość triglicerydów kwasów omega-3 i proporcjonalnie mniejszą ilość triglicerydów kwasów omega-6 w porównaniu z produktem Lipidem. Badania te nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na reprodukcję.⁵

Podobnie w przypadku Omacoru, zawierającego 460 mg estru etylowego kwasu eikozapentaenowego (EPA) i 380 mg estru etylowego kwasu dokozaheksaenowego (DHA) w jednej kapsułce, badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu na zdolność do rozrodu. Jednakże potencjalne ryzyko u ludzi pozostaje nieznane.⁶

W odniesieniu do produktu Omegaven, emulsji do infuzji zawierającej 1,25-2,82 g kwasu eikozapentaenowego (EPA) w 100 ml, brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet w okresie ciąży.⁷

W przypadku Tranu Hasco, zawierającego w jednej kapsułce 35-80 mg kwasu eikozapentaenowego (EPA), należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że duże dawki witaminy A (zawartej również w preparacie) mogą spowodować zaburzenia rozwojowe płodu.⁸

Zalecenia dla kobiet w ciąży

Biorąc pod uwagę powyższe dane, lekarze powinni kierować się następującymi zaleceniami przy przepisywaniu preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy kobietom w ciąży:

• Lipidem należy podawać kobietom w okresie ciąży wyłącznie po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza gdy żywienie pozajelitowe jest konieczne.⁹
• Omacor nie powinien być stosowany podczas ciąży, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne ze względu na nieznane potencjalne ryzyko u ludzi.¹⁰
• Omegaven nie należy stosować u kobiet w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne.¹¹
• Tran Hasco może być stosowany podczas ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności, po konsultacji z lekarzem.¹²

Wpływ na laktację

Informacje dotyczące przenikania kwasu eikozapentaenowego i innych składników preparatów zawierających EPA do mleka kobiecego są zróżnicowane w zależności od produktu leczniczego:

Składniki i metabolity produktu Lipidem przenikają do mleka kobiecego, jednak w stosowanych dawkach terapeutycznych nie przewiduje się ich negatywnego wpływu na organizm noworodków i niemowląt karmionych piersią. Należy jednak zaznaczyć, że generalnie nie zaleca się karmienia piersią przez matki otrzymujące żywienie pozajelitowe.¹³

W przypadku produktu Omacor, brak jest danych na temat przenikania tego preparatu do mleka matek zarówno u zwierząt, jak i u ludzi. Z tego powodu lek nie powinien być stosowany w czasie laktacji.¹⁴

Dla produktu Omegaven brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania podczas karmienia piersią, dlatego też nie należy go stosować u kobiet karmiących, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne.¹⁵

Tran Hasco może być stosowany podczas karmienia piersią jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności, po uprzedniej konsultacji z lekarzem.¹⁶

Zalecenia dla kobiet karmiących piersią

Lekarze powinni przekazać następujące informacje kobietom karmiącym piersią odnośnie preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy:

• W przypadku konieczności stosowania żywienia pozajelitowego zawierającego Lipidem, generalnie nie zaleca się karmienia piersią.¹⁷
• Omacor nie powinien być stosowany w czasie laktacji ze względu na brak danych dotyczących jego przenikania do mleka matki.¹⁸
• Omegaven nie należy stosować u kobiet podczas karmienia piersią, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne.¹⁹
• Tran Hasco może być stosowany podczas karmienia piersią wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności i po konsultacji z lekarzem.²⁰

Wpływ na płodność

Dostępne dane dotyczące wpływu kwasu eikozapentaenowego na płodność są bardzo ograniczone. Dla większości produktów leczniczych zawierających EPA brak jest wystarczających danych umożliwiających ocenę tego wpływu:

• Dla produktu Lipidem nie ma dostępnych danych dotyczących wpływu na płodność.²¹
• W przypadku produktu Omacor brak jest odpowiednich danych dotyczących wpływu na płodność.²²
• Dla produktów Omegaven i Tran Hasco w dostępnych charakterystykach produktu leczniczego nie przedstawiono szczegółowych informacji dotyczących wpływu na płodność.^{23 24}

Informacje dla lekarza dotyczące stosowania kwasu eikozapentaenowego u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Na podstawie dostępnych danych pochodzących z charakterystyk produktów leczniczych zawierających kwas eikozapentaenowy, lekarze powinni przekazać pacjentkom następujące informacje:

Informacje do przekazania kobiecie w ciąży

• Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania kwasu eikozapentaenowego w ciąży są ograniczone.^{25 26}
• Preparaty zawierające kwas eikozapentaenowy należy stosować w okresie ciąży wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne i po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka.^{27 28 29}
• W przypadku produktów zawierających dodatkowo witaminę A (np. Tran Hasco), należy poinformować pacjentkę, że duże dawki witaminy A mogą powodować zaburzenia rozwojowe płodu.³⁰

Informacje do przekazania kobiecie karmiącej piersią

• Składniki preparatów zawierających kwas eikozapentaenowy mogą przenikać do mleka kobiecego.³¹
• W przypadku konieczności stosowania żywienia pozajelitowego z zawartością preparatów z kwasem eikozapentaenowym, generalnie nie zaleca się karmienia piersią.³²
• Preparaty Omacor, Omegaven i Tran Hasco nie powinny być stosowane w okresie karmienia piersią, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne.^{33 34 35}

Monitorowanie i postępowanie w przypadku konieczności stosowania

W sytuacjach, gdy zastosowanie produktów zawierających kwas eikozapentaenowy u kobiet w ciąży lub karmiących piersią jest bezwzględnie konieczne, lekarz powinien:

1. Dokładnie wyjaśnić pacjentce korzyści i potencjalne ryzyko związane z zastosowaniem preparatu.
2. Zastosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy okres.
3. Ściśle monitorować stan zdrowia matki i dziecka podczas terapii.
4. W przypadku żywienia pozajelitowego zawierającego kwas eikozapentaenowy u kobiet karmiących piersią, rozważyć czasowe przerwanie karmienia piersią i zastosowanie alternatywnych metod karmienia dziecka.

Ze względu na brak szczegółowych danych dotyczących wpływu kwasu eikozapentaenowego na płodność, lekarze powinni zachować ostrożność przy przepisywaniu tych preparatów pacjentkom planującym ciążę. W przypadku wątpliwości zaleca się konsultację z odpowiednim specjalistą z zakresu medycyny rozrodu.^{36 37}