Saccharomyces boulardii
Saccharomyces boulardii to probiotyczne drożdże stosowane głównie w leczeniu i zapobieganiu różnego rodzaju biegunek, w tym infekcyjnych, związanych ze stosowaniem antybiotyków oraz podróżnych. Pomagają one również w terapii nawrotowej biegunki wywołanej zakażeniem Clostridium difficile oraz wspomagają leczenie zapaleń jelit i zespołu jelita drażliwego (IBS). Substancja ta jest wykorzystywana także podczas terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori, by zmniejszyć działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Dzięki swojemu działaniu probiotycznemu wspiera utrzymanie prawidłowej mikroflory jelitowej.
- Leki z tą substancją
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Saccharomyces boulardii jest probiotycznym drożdżakiem stosowanym doustnie w różnych formach farmaceutycznych, takich jak Enterol (250 mg kapsułki i proszek), Enterol Forte (500 mg proszek) oraz Lakcid ENTERO (250 mg kapsułki twarde). Dawkowanie jest ściśle uzależnione od wskazania klinicznego oraz wieku pacjenta. U dorosłych stosuje się Enterol Forte 500 mg, natomiast u dzieci i młodzieży preferowane są preparaty o dawce 250 mg. U dzieci poniżej 6 lat zaleca się unikanie kapsułek ze względu na ryzyko zadławienia, a zawartość kapsułek należy podawać w formie rozpuszczonej w napoju lub pokarmie. Dawkowanie w poszczególnych wskazaniach obejmuje m.in. 1-2 kapsułki/saszetki na dobę w ostrych biegunkach infekcyjnych, 4 kapsułki/saszetki na dobę w biegunce wywołanej Clostridioides difficile przez okres do 4 tygodni oraz 3 kapsułki (750 mg) na 1,5 litra roztworu w biegunce związanej z żywieniem dojelitowym.
Podawanie preparatów wymaga zachowania środków ostrożności, zwłaszcza w środowisku szpitalnym, gdzie ze względu na ryzyko zakażenia drogą powietrzną nie należy otwierać kapsułek ani saszetek w salach chorych, a personel medyczny musi stosować rękawice ochronne. Czas terapii jest dostosowany do wskazań: do 1 tygodnia w ostrych biegunkach infekcyjnych, w trakcie i po antybiotykoterapii w biegunce poantybiotykowej, do 4 tygodni w biegunce wywołanej C. difficile, a w biegunce podróżnych leczenie rozpoczyna się 5 dni przed wyjazdem i trwa przez cały okres podróży. Preparaty Saccharomyces boulardii są również stosowane wspomagająco w zespole jelita drażliwego oraz podczas eradykacji Helicobacter pylori, z odpowiednim dostosowaniem dawki i czasu podawania.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Dawkowanie i sposób podawania
antybiotykoterapia, biegunka poantybiotykowa, biegunka podróżnych, Enterol, Enterol Forte, eradykacja Helicobacter pylori, Lakcid ENTERO, liofilizowany drożdżak, ostra biegunka infekcyjna, probiotyk, Saccharomyces boulardii, środek ostrożności, zakażenie Clostridium difficile, zakażenie drogą powietrzną, zawiesina doustna, zespół jelita drażliwego, żywienie dojelitowe -
Działania niepożądane
Saccharomyces boulardii, stosowany w preparatach takich jak Enterol, Enterol Forte i Lakcid ENTERO, może wywoływać działania niepożądane obejmujące układ pokarmowy, immunologiczny, skórę oraz zakażenia. Szczególnie istotne jest ryzyko fungemii i posocznicy u pacjentów z wkłuciem centralnym, w stanie krytycznym lub z immunosupresją. Fungemia, choć bardzo rzadka, może prowadzić do uogólnionego zakażenia grzybiczego, natomiast posocznica stanowi potencjalnie śmiertelne powikłanie o nieznanej częstości występowania. Reakcje alergiczne, w tym anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny, występują bardzo rzadko, ale stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia i zaparcia, są rzadkie lub o częstości nieokreślonej, zwykle łagodne, lecz mogą wpływać na komfort pacjenta.
Ważne jest, aby lekarze monitorowali i zgłaszali wszelkie podejrzewane działania niepożądane Saccharomyces boulardii do odpowiednich organów nadzoru farmakologicznego, co pozwala na bieżącą ocenę stosunku korzyści do ryzyka. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z obniżoną odpornością oraz tych z wkłuciem centralnym, u których szybkie rozpoznanie fungemii i posocznicy oraz natychmiastowa interwencja przeciwgrzybicza są kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom. Reakcje anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy wymagają pilnej pomocy medycznej ze względu na ryzyko zaburzeń oddychania. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz rozważenie kontynuacji terapii.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Działania niepożądane
niewydolność wielonarządowa, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk Quinckiego, obrzęk twarzy, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, Saccharomyces boulardii, Saccharomyces cerevisiae var. boulardii, terapia przeciwgrzybicza, terminologia MedDRA, wstrząs anafilaktyczny, wysypka miejscowa, wysypka uogólniona, wzdęcia, zakażenie grzybicze, zakażenie krwi drożdżakami, zaparcie -
Interakcje
Saccharomyces boulardii CNCM I-745, będący probiotycznym drożdżakiem, wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Najważniejszą jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z lekami przeciwgrzybiczymi (zarówno doustnymi, jak i dożylnymi), które mogą znosić działanie probiotyku, obniżając jego skuteczność terapeutyczną. Ponadto, współpodawanie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego, co wymaga monitorowania u pacjentów z nadciśnieniem lub chorobami układu sercowo-naczyniowego. W dokumentacji preparatów takich jak Enterol, Enterol Forte czy Lakcid ENTERO nie odnotowano bezpośrednich interakcji z alkoholem, jednak ze względu na potencjalny wpływ alkoholu na mikroflorę jelitową i środowisko działania drożdżaków, zaleca się ostrożność w jego spożywaniu podczas terapii.
Poza wymienionymi interakcjami, Saccharomyces boulardii charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa i brakiem istotnych interakcji z innymi grupami leków, co jest istotne w kontekście polipragmazji. Należy jednak zachować szczególną ostrożność u pacjentów z wkłuciem centralnym, w stanie krytycznym lub z immunosupresją, ze względu na rzadkie przypadki fungemii i posocznicy. Ponadto, możliwe są reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny, które wymagają natychmiastowej interwencji. Podsumowując, Saccharomyces boulardii jest bezpiecznym probiotykiem o ograniczonych, ale klinicznie istotnych interakcjach, które należy uwzględnić w planowaniu terapii, zwłaszcza w grupach pacjentów z ryzykiem powikłań.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Interakcje
choroba układu sercowo-naczyniowego, drożdżaki probiotyczne, fungemia, inhibitor monoaminooksydazy, lek przeciwgrzybiczny, mikroflora jelitowa, nadciśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk Quinckiego, polipragmazja, posocznica, reakcja alergiczna, Saccharomyces boulardii, wkłucie centralne, wstrząs anafilaktyczny -
Przedawkowanie
Saccharomyces boulardii, stosowany w dawkach 250 mg (Enterol, Lakcid ENTERO) oraz 500 mg (Enterol Forte), charakteryzuje się brakiem wchłaniania systemowego z przewodu pokarmowego, co eliminuje ryzyko klasycznego przedawkowania i toksyczności. W dokumentacji produktów leczniczych nie odnotowano żadnych objawów związanych z nadmiernym spożyciem tej substancji, a przypadki intoksykacji nie są znane. W przypadku preparatu Lakcid ENTERO, zawierającego co najmniej 10^10 żywych komórek Saccharomyces cerevisiae var. boulardii na gram liofilizatu, również nie stwierdzono zatruć ani konieczności specjalistycznego postępowania po ewentualnym przedawkowaniu.
Z klinicznego punktu widzenia Saccharomyces boulardii cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa, co wynika z jego lokalnego działania w przewodzie pokarmowym i braku absorpcji systemowej. W związku z tym, w przypadku przedawkowania nie jest wymagane żadne szczególne postępowanie terapeutyczne. Pomimo tego, zaleca się stosowanie probiotyku zgodnie z zaleceniami zawartymi w charakterystyce produktu leczniczego, aby zapewnić optymalizację efektów terapeutycznych i minimalizować ryzyko niepożądanych zdarzeń. Mechanizm działania oparty na lokalnym efekcie w przewodzie pokarmowym stanowi podstawę bezpieczeństwa stosowania S. boulardii.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Przedawkowanie
-
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania toksyczności ostrej i przewlekłej Saccharomyces boulardii, przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych (szczury, myszy, króliki, psy), nie wykazały żadnych objawów toksyczności nawet przy stosowaniu wysokich dawek. Testy mutagenności, w tym test Amesa wykonany dla szczepów Saccharomyces boulardii CNCM I-745 (produkty Enterol, Enterol Forte) oraz Saccharomyces cerevisiae HANSEN CBS 5926 (Lakcid ENTERO), potwierdziły brak działania mutagennego i genotoksycznego. Dane te wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa tej substancji w warunkach przedklinicznych.
Pomimo braku pełnych danych dotyczących wpływu Saccharomyces boulardii na rozrodczość oraz braku badań dotyczących rakotwórczości (szczególnie w przypadku produktu Lakcid ENTERO), długoterminowe doświadczenie kliniczne potwierdza wystarczający margines bezpieczeństwa u ludzi. Charakterystyki produktów leczniczych zawierających Saccharomyces boulardii (Enterol, Enterol Forte, Lakcid ENTERO) podkreślają te ograniczenia, jednak całościowa ocena dostępnych danych oraz wieloletnia praktyka kliniczna wspierają stosowanie Saccharomyces boulardii jako bezpiecznego probiotyku.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
działanie mutagenne, margines bezpieczeństwa, model zwierzęcy, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, profil bezpieczeństwa, rakotwórczość, Saccharomyces boulardii, Saccharomyces boulardii CNCM I-745, Saccharomyces cerevisiae var. boulardii, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, wpływ na rozrodczość, zwierzęta laboratoryjne -
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Saccharomyces boulardii, będący liofilizowanym drożdżakiem, stosowany jest w terapii biegunek o różnej etiologii, jednak wymaga szczególnej ostrożności. Leczenie należy przerwać i zweryfikować, jeśli biegunka utrzymuje się powyżej 2 dni, pojawia się krew w stolcu lub gorączka. U dzieci poniżej 2 roku życia konieczna jest konsultacja lekarska, a u dzieci 2-6 lat główną metodą leczenia jest odpowiednie nawodnienie, z utrzymaniem stężenia sodu w płynach nawadniających na poziomie 30-60 mmol/l, glukozy 74-110 mmol/l oraz uzupełnieniem jonów potasu i chloru. Objętość płynów powinna odpowiadać utracie masy ciała (50-100 ml na 5-10% odwodnienia), a podawanie odbywać się co 15 minut. W ciężkich przypadkach z wymiotami i odmową przyjmowania pokarmów rozważa się nawodnienie dożylne lub doustne.
W rzadkich przypadkach u pacjentów z cewnikiem centralnym, w stanie krytycznym lub z immunosupresją odnotowano fungemię i posocznicę wywołaną Saccharomyces boulardii, objawiającą się gorączką. Leczenie polega na zaprzestaniu podawania drożdżaków, zastosowaniu terapii przeciwgrzybiczej i ewentualnym usunięciu cewnika. Preparaty zawierające Saccharomyces boulardii nie powinny być mieszane z płynami powyżej 50°C, mrożonymi lub zawierającymi alkohol. Należy zwrócić uwagę na obecność laktozy i fruktozy w preparatach, które są przeciwwskazane u pacjentów z odpowiednimi nietolerancjami. Podawanie Saccharomyces boulardii nie zastępuje konieczności odpowiedniego nawodnienia, które musi być dostosowane do wieku, nasilenia biegunki i stanu pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
brak laktazy, centralny dostęp żylny, fungemia, jon chloru, leczenie przeciwgrzybicze, liofilizowane drożdżaki, mikrobiota jelitowa, nawodnienie pacjenta, nawodnienie pozajelitowe, nietolerancja fruktozy, nietolerancja galaktozy, osłabiona odporność, posocznica, rehydratacja, Saccharomyces boulardii, stężenie glukozy, wkłucie centralne, zakażenie grzybicze, zakażenie grzybicze ustrojowe, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy -
Właściwości farmakokinetyczne
Saccharomyces boulardii jest probiotycznym szczepem drożdży podawanym doustnie w postaci liofilizowanych komórek, które nie ulegają wchłanianiu z przewodu pokarmowego, a ich działanie ogranicza się do jego światła. Stan równowagi w jelitach osiągany jest po około 3 dniach regularnego podawania, co jest kluczowe dla rozwinięcia pełnego efektu terapeutycznego. Okres półtrwania wynosi około 6 godzin, co wymaga systematycznego dawkowania. Po zakończeniu terapii eliminacja drożdży następuje w ciągu 2-5 dni, a żywe komórki są wydalane z kałem, przy czym odzysk w kale stanowi mniej niż 1-5% podanej dawki, co wskazuje na znaczną degradację w środowisku jelitowym. Ilość S. boulardii w kale koreluje liniowo z dawką, co ma znaczenie przy indywidualizacji terapii.
Interesującym aspektem farmakokinetyki jest dwukrotny wzrost ilości S. boulardii w kale podczas jednoczesnego stosowania ampicyliny, co sugeruje zmniejszenie konkurencji ze strony mikrobioty jelitowej i potencjalne korzyści z ko-terapii z antybiotykami. U pacjentów z nawracającym zakażeniem Clostridioides difficile stosujących 1 g/dobę S. boulardii, niższa liczba drożdży w kale koreluje z nawrotem infekcji, co podkreśla znaczenie odpowiedniej koncentracji drożdży dla skuteczności leczenia. Brak trwałej kolonizacji przewodu pokarmowego przez S. boulardii stanowi istotny czynnik bezpieczeństwa, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami odporności, eliminując ryzyko długotrwałej obecności drożdży w organizmie.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Właściwości farmakokinetyczne
absorpcja i dystrybucja, ampicylina, Clostridioides difficile, działanie terapeutyczne, eliminacja z przewodu pokarmowego, liofilizowany drożdżak, mikrobiota jelitowa, okres półtrwania, probiotyczny szczep drożdży, przewód pokarmowy, Saccharomyces boulardii, stan równowagi, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenia odporności, zależność dawka-odpowiedź -
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Saccharomyces boulardii, stosowany w preparatach leczniczych Enterol (250 mg), Enterol Forte (500 mg) oraz Lakcid ENTERO (250 mg), nie jest wchłaniany z przewodu pokarmowego do krwiobiegu, co ogranicza potencjalną ekspozycję systemową. Badania toksyczności reprodukcyjnej na zwierzętach są niewystarczające, a dane kliniczne nie wykazują teratogenności ani toksyczności dla płodu. Niemniej jednak, ze względu na ograniczoną ilość danych klinicznych dotyczących stosowania Saccharomyces boulardii w ciąży, nie zaleca się stosowania tych preparatów u kobiet ciężarnych. W przypadku laktacji Saccharomyces boulardii nie przenika do mleka matki, jednak brak jest szczegółowych danych klinicznych oceniających bezpieczeństwo stosowania podczas karmienia piersią, co wymaga ostrożnej oceny korzyści i ryzyka, zwłaszcza dla preparatów Enterol (250 mg) i Enterol Forte (500 mg). Lakcid ENTERO (250 mg) nie jest zalecany do stosowania w okresie ciąży i laktacji z powodu niewystarczających danych.
Brak jest również danych dotyczących wpływu Saccharomyces boulardii na płodność zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, co powinno być uwzględnione podczas konsultacji z pacjentami planującymi ciążę. Lekarze powinni unikać przepisywania preparatów zawierających Saccharomyces boulardii kobietom w ciąży oraz dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka u kobiet karmiących piersią, szczególnie w przypadku Enterol i Enterol Forte. Należy informować pacjentki o ograniczeniach danych dotyczących bezpieczeństwa oraz podkreślać, że pomimo braku wykazanej absorpcji systemowej i przenikania do mleka, dostępne informacje kliniczne są niewystarczające do pełnej oceny ryzyka stosowania tych preparatów w okresach ciąży i laktacji.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
ciąża, działanie toksyczne, Enterol, karmienie piersią, krwiobieg, Lakcid ENTERO, laktacja, liofilizowane drożdżaki, płód, płodność, preparat leczniczy, przenikanie do mleka matki, Saccharomyces boulardii, stosunek korzyści do ryzyka, toksyczny wpływ na rozrodczość, wada rozwojowa, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiek rozrodczy -
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Saccharomyces boulardii, stosowany w preparatach takich jak Enterol (250 mg), Enterol Forte (500 mg) oraz Lakcid ENTERO (250 mg), wykazuje lokalne działanie w przewodzie pokarmowym bez wchłaniania do krwiobiegu, co eliminuje ryzyko wpływu na ośrodkowy układ nerwowy i zdolności psychomotoryczne. Dane kliniczne potwierdzają, że preparaty te nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługi maszyn, co jest istotne dla bezpieczeństwa pacjentów kontynuujących codzienne aktywności podczas terapii. Substancja czynna występuje w formie liofilizowanych drożdżaków Saccharomyces boulardii CNCM I-745 lub Saccharomyces cerevisiae var. boulardii, co zapewnia stabilność i skuteczność działania.
Pomimo braku bezpośredniego wpływu na funkcje psychomotoryczne, należy uwzględnić możliwość wystąpienia rzadkich działań niepożądanych, takich jak reakcje alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, duszność) czy powikłania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami odporności (fungemia, posocznica), które mogą pośrednio ograniczać zdolność prowadzenia pojazdów. W praktyce klinicznej lekarz powinien poinformować pacjenta o tych potencjalnych ryzykach i zalecić przerwanie prowadzenia pojazdów w przypadku ich wystąpienia. Ogólnie jednak, preparaty zawierające Saccharomyces boulardii mogą być stosowane bez konieczności wprowadzania ograniczeń dotyczących prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
biegunka, duszność, działanie niepożądane, efekt sedatywny, fungemia, funkcje psychomotoryczne, mikroflora jelitowa, obrzęk naczynioruchowy, ośrodkowy układ nerwowy, posocznica, przewód pokarmowy, reakcja alergiczna, Saccharomyces boulardii, Saccharomyces boulardii CNCM I-745, Saccharomyces cerevisiae var. boulardii, zaburzenia odporności -
Wskazania do stosowania
Saccharomyces boulardii to probiotyczne drożdże stosowane w leczeniu i profilaktyce różnych postaci biegunek, w tym ostrych biegunek infekcyjnych (bakteryjnych i wirusowych), biegunek poantybiotykowych, nawracających zakażeń Clostridium difficile oraz biegunek związanych z żywieniem dojelitowym i zespołem jelita drażliwego z dominującą biegunką. Preparaty dostępne są w dawkach 250 mg (Enterol, Lakcid ENTERO) oraz 500 mg (Enterol Forte), podawane zwykle 1-2 razy dziennie. Mechanizmy działania obejmują stymulację układu immunologicznego, neutralizację toksyn bakteryjnych, hamowanie adhezji patogenów do nabłonka jelitowego oraz modulację mikrobioty jelitowej. W terapii zakażeń C. difficile S. boulardii stosuje się jako uzupełnienie antybiotykoterapii (wankomycyna, metronidazol) przez co najmniej 4 tygodnie, co zmniejsza ryzyko nawrotu infekcji. W profilaktyce biegunki poantybiotykowej zaleca się rozpoczęcie podawania równocześnie z antybiotykiem i kontynuację przez 4-5 dni po zakończeniu terapii, natomiast w profilaktyce biegunki podróżnych – 5 dni przed wyjazdem i podczas pobytu w regionie podwyższonego ryzyka.
Stosowanie S. boulardii wymaga ostrożności u pacjentów z ciężkim niedoborem odporności, cewnikiem centralnym oraz zaburzeniami integralności błony śluzowej przewodu pokarmowego ze względu na ryzyko fungemii i translokacji drożdżaków. Preparaty zawierają laktozę (32,5 mg w Enterol 250 mg, 65 mg w Enterol Forte 500 mg, 61,25 mg w Lakcid ENTERO) oraz fruktozę (w saszetkach), co należy uwzględnić u osób z nietolerancją. Zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu między antybiotykiem a S. boulardii oraz unikanie gorących płynów, które mogą inaktywować drożdże. S. boulardii nie zastępuje nawadniania w ostrych biegunkach, a w przypadku braku poprawy po 2-3 dniach lub wystąpienia objawów alarmowych konieczna jest konsultacja lekarska. Korzyści kliniczne obejmują skrócenie czasu trwania biegunek, redukcję ryzyka biegunek poantybiotykowych o 50-60%, zmniejszenie nawrotów C. difficile, poprawę tolerancji terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori oraz poprawę jakości życia pacjentów z IBS.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Saccharomyces boulardii – Wskazania do stosowania
antybiotykoterapia, biegunka Clostridium difficile, biegunka infekcyjna, biegunka poantybiotykowa, biegunka podróżnych, biegunka przewlekła, błona śluzowa jelita, cewnik centralny, Clostridium difficile, eradykacja Helicobacter pylori, fungemia, Helicobacter pylori, lek przeciwbiegunkowy, metronidazol, mikrobiota jelitowa, nabłonek jelitowy, nawodnienie, nawracające zakażenie Clostridium difficile, niedobór odporności, nietolerancja fruktozy, nietolerancja laktozy, perystaltyka jelit, przepuszczalność jelitowa, toksyna Clostridium difficile, translokacja drożdżaków, wankomycyna, zespół jelita drażliwego, żywienie dojelitowe