Działania niepożądane leku Orilukast (montelukast)

Montelukast, substancja czynna leku Orilukast, została poddana szeroko zakrojonym badaniom klinicznym obejmującym różne grupy wiekowe pacjentów z astmą przewlekłą i okresową. Ocena bezpieczeństwa objęła następujące grupy pacjentów: około 4000 dorosłych i młodzieży powyżej 15 roku życia (tabletki powlekane 10 mg), około 1750 dzieci w wieku 6-14 lat (tabletki do rozgryzania i żucia 5 mg), około 851 dzieci w wieku 2-5 lat (tabletki do rozgryzania i żucia 4 mg) oraz 1038 dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat (granulat i tabletki do rozgryzania i żucia 4 mg) w przypadku astmy okresowej.¹

Często występujące działania niepożądane w badaniach klinicznych

W badaniach klinicznych u pacjentów leczonych montelukastem często (≥ 1/100 do < 1/10) zgłaszano działania niepożądane, które występowały częściej niż w grupie placebo. Zróżnicowanie występowania tych działań niepożądanych było widoczne w poszczególnych grupach wiekowych:²

• U dorosłych i młodzieży (≥15 lat): ból głowy
• U dzieci (6-14 lat): ból brzucha
• U dzieci (2-5 lat): nadmierne pragnienie

Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania

Istotną informacją dotyczącą bezpieczeństwa montelukastu jest fakt, że podczas długotrwałego stosowania leku nie zaobserwowano zmian w profilu bezpieczeństwa. U dorosłych badania trwały do 2 lat, u dzieci w wieku 6-14 lat do 12 miesięcy. W grupie dzieci młodszych (2-5 lat) 502 pacjentów przyjmowało montelukast przez co najmniej 3 miesiące, 338 przez 6 miesięcy lub dłużej, a 534 pacjentów przez 12 miesięcy lub dłużej – również bez zmian w profilu bezpieczeństwa.³

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych zgłaszanych w trakcie badań klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu do obrotu. Istotne jest zrozumienie potencjalnego ryzyka związanego z każdym z wymienionych działań niepożądanych, ich częstotliwości występowania oraz możliwych konsekwencji klinicznych.⁴

Zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy jest jednym z najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych u dorosłych i młodzieży. Może występować z różnym nasileniem i zazwyczaj ustępuje po kontynuacji leczenia. Rzadziej obserwuje się zawroty głowy, senność, parestezje (nieprawidłowe odczucia czuciowe) oraz niedoczulicę. W bardzo rzadkich przypadkach raportowano drgawki, co wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z predyspozycjami do napadów padaczkowych.⁵

Zaburzenia psychiczne

W trakcie terapii montelukastem obserwowano różnorodne zaburzenia psychiczne, które wymagają szczególnej uwagi lekarza prowadzącego. Niezbyt często występują zaburzenia snu (koszmary senne, bezsenność, somnambulizm), lęk, pobudzenie (w tym zachowania agresywne lub wrogość), depresja oraz nadmierna aktywność psychoruchowa (drażliwość, niepokój, drżenie). Rzadziej raportowano zaburzenia uwagi, zaburzenia pamięci oraz tiki.⁶

Bardzo rzadko, ale z istotnym znaczeniem klinicznym, zgłaszano omamy, dezorientację, myśli i zachowania samobójcze, objawy obsesyjno-kompulsywne oraz zacinanie się w mowie. Te poważne zaburzenia psychiczne wymagają natychmiastowej interwencji i ew. przerwania leczenia.⁷

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

W obrębie układu pokarmowego często obserwowane są biegunka, nudności i wymioty, szczególnie u dzieci. Niezbyt często występują suchość w jamie ustnej oraz niestrawność. Szczególną uwagę należy zwrócić na ból brzucha, który jest częstym działaniem niepożądanym u dzieci w wieku 6-14 lat.⁸

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwowanym zjawiskiem jest podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) w surowicy, co wymaga monitorowania funkcji wątroby podczas terapii. Bardzo rzadko, ale z poważnymi konsekwencjami klinicznymi, może wystąpić zapalenie wątroby o różnym charakterze: cholestatyczne, miąższowe lub mieszane uszkodzenie wątroby.⁹

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często raportowane są reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Bardzo rzadko mogą wystąpić nacieki eozynofilowe wątroby.¹⁰

Zaburzenia układu oddechowego

Niezbyt często zgłaszano krwawienia z nosa. Bardzo rzadko, ale z istotnymi konsekwencjami klinicznymi, obserwowano zespół Churga-Strauss (zapalenie naczyń z eozynofilią) oraz eozynofilię płucną.¹¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwowanym objawem skórnym jest wysypka. Niezbyt często występują siniaczenie, pokrzywka i świąd. W rzadkich przypadkach raportowano obrzęk naczynioruchowy, a bardzo rzadko rumień guzowaty i rumień wielopostaciowy, które mogą wymagać natychmiastowego przerwania leczenia.¹²

Inne istotne zaburzenia

W zakresie układu krwiotwórczego rzadko obserwowano zwiększoną skłonność do krwawień, a bardzo rzadko trombocytopenię. W obrębie układu mięśniowo-szkieletowego niezbyt często występują bóle stawowe, bóle mięśniowe i skurcze mięśni. W kategorii zaburzeń ogólnych często obserwuje się gorączkę, a niezbyt często astenię/zmęczenie, złe samopoczucie i obrzęki.¹³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych montelukastu

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych oraz potencjalne ryzyko wystąpienia rzadkich, ale poważnych powikłań, konieczne jest systematyczne monitorowanie bezpieczeństwa pacjentów przyjmujących montelukast. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia psychiczne, wątrobowe oraz reakcje nadwrażliwości, które mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne.¹⁴

Istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁵

Znaczenie kategorii częstości występowania działań niepożądanych

Dla właściwej interpretacji danych dotyczących bezpieczeństwa, istotne jest zrozumienie kategorii częstości występowania działań niepożądanych:

• Bardzo często: występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥ 1/10)
• Często: występuje u co najmniej 1 na 100 pacjentów, ale rzadziej niż u 1 na 10 (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często: występuje u co najmniej 1 na 1000 pacjentów, ale rzadziej niż u 1 na 100 (≥ 1/1000 do < 1/100)
• Rzadko: występuje u co najmniej 1 na 10 000 pacjentów, ale rzadziej niż u 1 na 1000 (≥ 1/10 000 do < 1/1000)
• Bardzo rzadko: występuje rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów (< 1/10 000)

Należy podkreślić, że niektóre działania niepożądane (np. zakażenia górnych dróg oddechowych, biegunka, nudności, wymioty, gorączka) były zgłaszane z podobną częstością u pacjentów otrzymujących montelukast i placebo, co może sugerować ich związek z naturalnym przebiegiem choroby podstawowej lub innymi czynnikami, a nie z działaniem leku.¹⁶