środek wykrztuśny
Środki wykrztuśne (mukolitycy, ekspektoranty) to grupa leków stosowanych w schorzeniach układu oddechowego, które ułatwiają odkrztuszanie wydzieliny oskrzelowej. Działają poprzez zmniejszenie lepkości śluzu, zwiększenie objętości wydzieliny lub stymulację mechanizmów wykrztuśnych.
Główne grupy środków wykrztuśnych obejmują: mukolityki (np. acetylocysteina, bromheksyna, ambroksol), które upłynniają wydzielinę poprzez rozrywanie wiązań w śluzowej macierzy; sekretolityki zwiększające objętość wydzieliny (np. guajfenezyna); oraz środki drażniące receptory błony śluzowej (np. olejki eteryczne).
W praktyce klinicznej środki wykrztuśne stosuje się w ostrych i przewlekłych schorzeniach dróg oddechowych przebiegających z zaleganiem wydzieliny, takich jak: zapalenie oskrzeli, rozstrzenie oskrzeli, mukowiscydoza czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Szczególnie cenne są w terapii kaszlu produktywnego, gdy konieczne jest usprawnienie oczyszczania dróg oddechowych.
Stosowanie środków wykrztuśnych powinno być ostrożne u pacjentów z chorobami neurologicznymi i osłabionym odruchem kaszlowym, gdyż zwiększenie objętości wydzieliny bez możliwości jej odkrztuszenia może prowadzić do zalegania i powikłań. Leki te wykazują różną skuteczność kliniczną, a ich wybór powinien być dostosowany do indywidualnego przypadku pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Strepsils Natur kaszel mokry 8,25 mg/ml
Strepsils Natur kaszel mokry to syrop o stężeniu 8,25 mg/ml wyciągu suchego z liścia bluszczu (Hedera helix L., folium), stosowany jako środek wykrztuśny w leczeniu kaszlu produktywnego. Preparat jest przeznaczony dla pacjentów powyżej 2 roku życia, w tym dzieci, młodzieży i dorosłych, i charakteryzuje się brązową, opalizującą konsystencją z możliwym niewielkim osadem, co jest typowe dla leków roślinnych. Wyciąg przygotowany jest w proporcji 4-8:1 z użyciem 30% etanolu, a syrop zawiera do 469 mg sorbitolu na ml, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją cukrów. Lek jest wskazany w stanach zapalnych dróg oddechowych z nadmiernym wydzielaniem śluzu, infekcjach górnych dróg oddechowych oraz wszędzie tam, gdzie konieczne jest ułatwienie odkrztuszania.
duszność, Hedera helix, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel mokry, kaszel produktywny, kaszel suchy, krwioplucie, lek wykrztuśny, nadmierne wytwarzanie śluzu, nietolerancja cukrów, odkrztuszanie wydzieliny, preparat pochodzenia roślinnego, sorbitol ciekły, środek wykrztuśny, stan zapalny dróg oddechowych, właściwości wykrztuśne, wyciąg z liścia bluszczu, wydzielina w drogach oddechowych - Leksykon substancji czynnych
Lukrecja – Wskazania do stosowania
Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) jest surowcem leczniczym o szerokim spektrum działania, wykorzystywanym głównie w zaburzeniach trawiennych oraz chorobach układu oddechowego. Jej korzeń zawiera glicyryzynę, flawonoidy i saponiny, które odpowiadają za właściwości gastroprotekcyjne, przeciwzapalne i rozkurczowe. W preparacie Iberogast ekstrakt z korzenia lukrecji stanowi 10 ml na 100 ml płynu (stosunek surowca do ekstraktu 1:2,5-3,5) i jest stosowany w dyspepsji czynnościowej oraz zespole jelita nadwrażliwego, łagodząc objawy takie jak bóle skurczowe, wzdęcia i zgaga. W układzie oddechowym lukrecja działa wykrztuśnie, zwiększając wydzielanie śluzu i stymulując ruch rzęsek nabłonka, co ułatwia odkrztuszanie. Preparaty takie jak Pectobonisol (15 g nalewki na 100 g produktu, stosunek 1:5) i Tussipect (60 mg wyciągu suchego oraz 72 mg sproszkowanego korzenia w tabletce) są wskazane w leczeniu kaszlu i chorób dróg oddechowych z utrudnionym odkrztuszaniem.
choroby dróg oddechowych, ciężkie nogi, dyspepsja czynnościowa, flawonoidy, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel przy przeziębieniu, korzeń lukrecji, lukrecja, mrowienie i drętwienie, nabłonek dróg oddechowych, niewydolność krążenia, nudności, objawy dyspeptyczne, odkrztuszanie, rzęski nabłonka, saponiny, skurcze łydek, skurczowe bóle brzucha, środek wykrztuśny, trudność w odkrztuszaniu, układ odpornościowy, właściwości przeciwzapalne, właściwości wykrztuśne, wydzielanie śluzu, wydzielina oskrzelowa, wzdęcia, zaburzenia czynnościowe, zalegająca wydzielina, zespół jelita nadwrażliwego, zgaga - Leksykon leków
Interakcje leku – Ambroksol Hasco Max 60 mg
Ambroksol Hasco Max (60 mg) wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa pod względem interakcji lekowych, z nielicznymi istotnymi klinicznie interakcjami. Kluczowym przeciwwskazaniem jest jednoczesne stosowanie z lekami przeciwkaszlowymi (np. kodeina, dekstrometorfan), które hamują odruch kaszlowy, co w połączeniu z mukolitycznym działaniem ambroksolu prowadzi do zalegania wydzieliny w drogach oddechowych i potencjalnie poważnych komplikacji oddechowych. Inne grupy leków, takie jak antybiotyki (amoksycylina, erytromycyna, doksycyklina), leki rozszerzające oskrzela, glikokortykosteroidy wziewne oraz leki wykrztuśne (guaifenesin), nie wykazują istotnych negatywnych interakcji, a w niektórych przypadkach ambroksol może nawet zwiększać stężenie antybiotyków w tkance płucnej, co jest korzystne terapeutycznie.
ambroksolu chlorowodorek, choroba układu oddechowego, choroba wątroby, dekstrometorfan, doksycyklina, drogi oddechowe, drożność dróg oddechowych, działanie mukolityczne, efekt farmakodynamiczny, glikokortykosteroid wziewny, komplikacja oddechowa, lek przeciwkaszlowy, lek rozszerzający oskrzela, lek wykrztuśny, nabłonek oddechowy, odruch kaszlowy, ośrodkowy układ nerwowy, polipragmazja, środek wykrztuśny, tkanka płucna, wydzielanie śluzu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaburzenie odkrztuszania - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Korzeń Lukrecji –
Korzeń lukrecji (Glycyrrhiza glabra L., Glycyrrhiza inflata Bat., Glycyrrhiza uralensis Fisch.) jest tradycyjnym lekiem roślinnym stosowanym głównie w łagodzeniu dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak uczucie pieczenia w górnym odcinku przewodu pokarmowego (często związane z nadkwaśnością, refluksem żołądkowo-przełykowym lub zapaleniem błony śluzowej żołądka) oraz niestrawność (dyspepsja) objawiająca się dyskomfortem w nadbrzuszu, uczuciem pełności, wzdęciami i nudnościami. Substancje czynne zawarte w korzeniu lukrecji wykazują działanie osłaniające błonę śluzową przewodu pokarmowego oraz właściwości przeciwzapalne, co uzasadnia ich zastosowanie w tych wskazaniach. Preparat dostępny jest w formie ziół do zaparzania, gdzie 1 g produktu odpowiada 1 g korzenia lukrecji, umożliwiając efektywną ekstrakcję substancji aktywnych.
dyskomfort w nadbrzuszu, dyspepsja, Glycyrrhiza glabra, Glycyrrhiza inflata, Glycyrrhiza uralensis, górne drogi oddechowe, kaszel produktywny, kaszel przy przeziębieniu, korzeń lukrecji, nadkwaśność, napar leczniczy, niestrawność, odkrztuszanie wydzieliny, refluks żołądkowo-przełykowy, środek wykrztuśny, tradycyjny produkt leczniczy roślinny, układ pokarmowy, zaburzenia trawienne, zapalenie błony śluzowej żołądka, zioła do zaparzania - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Sallevia 110 mg/ml
Sallevia w postaci syropu (110 mg/ml) to tradycyjny produkt leczniczy roślinny zawierający płynny wyciąg z ziela tymianku (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.), stosowany jako środek wykrztuśny w kaszlu produktywnym towarzyszącym przeziębieniu. Preparat jest przeznaczony dla dorosłych oraz dzieci powyżej 4 roku życia, z uwagi na brak danych dotyczących bezpieczeństwa u młodszych pacjentów. Substancja czynna ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych, co jest szczególnie istotne w infekcjach górnych dróg oddechowych przebiegających z kaszlem mokrym. Syrop zawiera 110 mg płynnego wyciągu tymiankowego na 1 ml (1,1 g syropu), a ekstrakcja odbywa się przy użyciu mieszaniny wodorotlenku amonowego 10% (m/m), glicerolu 85% (m/m), etanolu 90% (V/V) oraz wody oczyszczonej w proporcjach 1/20/70/109. Produkt zawiera także etanol (3,1% V/V) i sorbitol (E 420), co należy uwzględnić przy zalecaniu pacjentom z nietolerancją tych substancji lub przeciwwskazaniami do spożywania alkoholu.
drogi oddechowe, etanol, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel mokry, kaszel produktywny, nietolerancja substancji, odkrztuszanie wydzieliny, produkt leczniczy roślinny, przeziębienie, sorbitol, środek wykrztuśny, syrop leczniczy, Thymus vulgaris, Thymus zygis, wodorotlenek amonowy, wyciąg z tymianku, wydzielina w drogach oddechowych - Leksykon substancji czynnych
Koper włoski – Wskazania do stosowania
Koper włoski (Foeniculum vulgare) jest substancją roślinną o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, szczególnie w łagodzeniu zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak uczucie pełności i wzdęcia, dzięki swoim właściwościom wiatropędnym i rozkurczowym. W terapii zaparć stosowany jest jako składnik preparatów złożonych, np. Radirex PLUS, zawierającego 10 g ekstraktu płynnego na 100 g produktu, współdziałając z korzeniem rzewienia, korą kruszyny i owocem kminku. Ponadto, koper włoski poprawia apetyt, będąc składnikiem syropu Apetiherb, który zawiera 15 g wyciągu płynnego złożonego na 100 g preparatu i jest bezpieczny dla pacjentów od 3 roku życia. W ginekologii wykazuje działanie rozkurczowe, łagodząc skurcze menstruacyjne o łagodnym przebiegu, a w pulmonologii wspomaga odkrztuszanie w kaszlu produktywnym związanym z infekcjami górnych dróg oddechowych.
anoreksja, dolegliwość skurczowa, dyskomfort brzuszny, dysmenorrhea, działanie rozkurczowe, ekstrakt płynny złożony, Foeniculum vulgare, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel produktywny, koper włoski, kora kruszyny, korzeń rzewienia, liść melisy, odkrztuszanie, owoc kminku, postać farmaceutyczna, preparat przeczyszczający, środek wykrztuśny, właściwość wiatropędna, wzdęcie, zaburzenie łaknienia, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaparcie, ziele krwawnika, ziele szanty, związek antranoidowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Soledum junior 100 mg
Soledum junior w postaci miękkich kapsułek dojelitowych zawiera 100 mg cyneolu (Cineolum) i jest wskazany przede wszystkim jako środek wykrztuśny w leczeniu kaszlu produktywnego, ułatwiając usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych. Ponadto, preparat znajduje zastosowanie jako terapia wspomagająca w ostrym, nieropnym zapaleniu zatok przynosowych oraz w zapalnych chorobach dróg oddechowych, takich jak zapalenie oskrzeli czy tchawicy, dzięki właściwościom przeciwzapalnym cyneolu. Kapsułki są owalne, bezbarwne i zawierają 11 mg sorbitolu (E 420), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją tego składnika.
cyneol, działanie przeciwzapalne, działanie wykrztuśne, kapsułki dojelitowe miękkie, kaszel mokry, kaszel produktywny, nieropne zapalenie zatok, nietolerancja pokarmowa, odkrztuszanie, schorzenia dróg oddechowych, środek wykrztuśny, wydzielina z dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie tchawicy, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z liści bluszczu – Wskazania do stosowania
Wyciąg z liści bluszczu (Hedera helix L., folium) jest substancją czynną o udokumentowanym działaniu wykrztuśnym, stosowaną przede wszystkim w leczeniu kaszlu produktywnego (mokrego). Preparaty takie jak Hedussin (8,25 mg/ml), HeliPico (5,556 mg/ml), Mucoplant na kaszel bluszcz (1,54 mg/ml) oraz Pectolvan (7 mg/ml) dostępne są w formie syropu, co ułatwia podawanie, zwłaszcza u dzieci powyżej 2. roku życia, młodzieży i dorosłych. Wszystkie produkty charakteryzują się tym samym stosunkiem ekstraktu do surowca (DER 4-8:1) oraz wykorzystaniem etanolu 30% (m/m) jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego. Wyciąg z liści bluszczu zwiększa usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych, co sprzyja łagodzeniu objawów kaszlu mokrego w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych, ostrym i przewlekłym zapaleniu oskrzeli oraz stanach zapalnych z zalegającą wydzieliną.
duszność, działanie wykrztuśne, etanol, glikol propylenowy, Hedera helix, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel mokry, kaszel produktywny, krwioplucie, makrogologlicerolu hydroksystearynian, maltitol, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, olejek anyżowy, przeziębienie i grypa, sorbitol, środek wykrztuśny, stan zapalny dróg oddechowych, współczynnik DER, wyciąg z liści bluszczu, zapalenie oskrzeli, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Owoc anyżu – Wskazania do stosowania
Owoc anyżu (Pimpinella anisum L., fructus) jest substancją czynną tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych, dostępnych w formie ziół sypkich (1 g/g) lub saszetek (2 g/saszetka). Wskazany jest do objawowego leczenia łagodnych, skurczowych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, zwłaszcza w przypadku wzdęć i wzdęć z oddawaniem gazów. Mechanizm działania opiera się na rozkurczowym wpływie na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, co ułatwia usuwanie nagromadzonych gazów i łagodzi uczucie pełności oraz rozpierania w jamie brzusznej.
błona śluzowa dróg oddechowych, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, działanie przeciwzapalne, działanie wiatropędne, gazy w przewodzie pokarmowym, gęsty śluz, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel mokry, kaszel produktywny, mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, oddawanie wiatrów, odkrztuszanie wydzieliny, owoc anyżu, przeziębienie, środek wykrztuśny, tradycyjny produkt leczniczy roślinny, właściwości sekretolityczne, wzdęcia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Herbion na kaszel mokry 35 mg
Herbion na kaszel mokry to preparat w postaci pastylek twardych, zawierający 35 mg suchego wyciągu z liści bluszczu (Hedera helix L.) o proporcji ekstrahowania 5-7,5:1, z użyciem 30% etanolu jako rozpuszczalnika. Produkt klasyfikowany jest w grupie leków wykrztuśnych (kod ATC: R05CA12) i nie zawiera komponentu przeciwkaszlowego, co oznacza, że nie hamuje odruchu kaszlowego, a jedynie wspomaga odkrztuszanie wydzieliny oskrzelowej. Pastylki mają średnicę 18,0-19,0 mm i grubość 7,0-8,0 mm, zawierają także substancje pomocnicze: 2447,50 mg izomaltu (E 953) oraz 0,0006 mg butylohydroksyanizolu (E 320). Preparat charakteryzuje się jasnobrązową do brązowej barwą z widocznymi drobinkami i pęcherzykami powietrza na powierzchni.
butylohydroksyanizol, Hedera helix, kaszel i przeziębienie, kaszel mokry, mechanizm działania leku, oczyszczanie dróg oddechowych, odkrztuszanie wydzieliny, odruch kaszlowy, pastylka twarda, preparat leczniczy, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, schorzenie dróg oddechowych, środek wykrztuśny, wyciąg z liści bluszczu, wydzielina oskrzelowa - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg gęsty z liści bluszczu pospolitego – Wskazania do stosowania
Wyciąg gęsty z liści bluszczu pospolitego (Hedera helix L., folium) jest roślinnym środkiem wykrztuśnym, pozyskiwanym poprzez ekstrakcję z użyciem mieszaniny etanolu 96% (V/V), glikolu propylenowego i wody w proporcjach 45:2:53 m/m/m, co daje stosunek surowiec:ekstrakt 2,2-2,9:1. Preparaty zawierające ten wyciąg, takie jak syrop Hedelix o stężeniu 40 mg/5 ml, stosuje się przede wszystkim w leczeniu produktywnego (mokrego) kaszlu, towarzyszącego infekcjom górnych dróg oddechowych, ostrym i przewlekłym zapaleniom oskrzeli oraz innym stanom zapalnym dróg oddechowych z nadmiernym wydzielaniem śluzu. Mechanizm działania polega na rozrzedzaniu wydzieliny, co ułatwia jej odkrztuszanie i usuwanie z dróg oddechowych.
alkohol etylowy, drogi oddechowe, dysfagia, działanie wykrztuśne, fitoterapia, Hedera helix, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel mokry, kaszel produktywny, nadmierne wytwarzanie wydzieliny, rozrzedzanie wydzieliny, sorbitol, środek wykrztuśny, stan zapalny dróg oddechowych, substancja pomocnicza, syrop leczniczy, wyciąg gęsty z liści bluszczu pospolitego, zapalenie oskrzeli