Działania niepożądane – Cyclophosphamide Accord 1000 mg

Działania niepożądane
Cyclophosphamide Accord 1000 mg

Cyklofosfamid, lek cytotoksyczny z grupy oksazafosforyn, stosowany w onkologii i reumatologii, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które wymagają ściswego monitorowania. Najpoważniejsze z nich to mielosupresja, manifestująca się leukopenią, neutropenią (bardzo rzadko), gorączką neutropeniczną (często), małopłytkowością i niedokrwistością (niezbyt często). Immunosupresja zwiększa ryzyko infekcji, w tym zapalenia płuc i posocznicy (niezbyt często). Długoterminowo obserwuje się ryzyko nowotworów wtórnych, takich jak ostra białaczka, zespół mielodysplastyczny (rzadko), rak pęcherza moczowego i inne nowotwory lite (częstość nieznana). Charakterystyczne są także reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja (niezbyt często) i wstrząs anafilaktyczny (bardzo rzadko).

Pobierz ChPL PDF Cyclophosphamide Accord – Proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji – 1000 mg

Wskazania

Substancja czynna

cyklofosfamid

Kategoria leku

Działania niepożądane cyklofosfamidu

Cyklofosfamid jest lekiem cytotoksycznym z grupy oksazafosforyn, powszechnie stosowanym w onkologii i reumatologii. Ze względu na swój mechanizm działania oraz profil bezpieczeństwa, lek ten może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy starannie monitorować podczas terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktu leczniczego Cyclophosphamide Accord.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych podzielono na następujące kategorie:²

Bardzo często: występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
Często: występuje u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często: występuje u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
Rzadko: występuje u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1000)
Bardzo rzadko: występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne i układ chłonny

Zaburzenia hematologiczne stanowią jedne z najpoważniejszych działań niepożądanych cyklofosfamidu, wynikające z jego działania mielosupresyjnego. Do najczęstszych powikłań należą:³

Bardzo rzadko: zahamowanie czynności szpiku kostnego, leukopenia, neutropenia
Często: gorączka neutropeniczna
Niezbyt często: małopłytkowość, niedokrwistość
Bardzo rzadko: zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, zespół hemolityczno-mocznicowy
Częstość nieznana: agranulocytoza, limfopenia, zmniejszenie stężenia hemoglobiny

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Ze względu na działanie immunosupresyjne, cyklofosfamid zwiększa ryzyko infekcji:⁴

Często: zakażenia
Niezbyt często: zapalenie płuc, posocznica

Nowotwory wtórne

Istotnym długoterminowym działaniem niepożądanym cyklofosfamidu jest zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworów wtórnych:⁵

Rzadko: ostra białaczka, zespół mielodysplastyczny, nowotwory wtórne, rak pęcherza moczowego, rak moczowodu
Bardzo rzadko: zespół rozpadu guza
Częstość nieznana: chłoniak nieziarniczy, mięsak, rak nerki, rak miedniczki, rak tarczycy

Zaburzenia układu immunologicznego

Cyklofosfamid może wywoływać różne reakcje nadwrażliwości i zaburzenia immunologiczne:⁶

Bardzo rzadko: zahamowanie czynności układu odpornościowego
Niezbyt często: reakcja anafilaktyczna/anafilaktoidalna, reakcja nadwrażliwości
Bardzo rzadko: wstrząs anafilaktyczny

Zaburzenia układu moczowego

Jednym z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych cyklofosfamidu jest uszkodzenie pęcherza moczowego i dróg moczowych. Aktywne metabolity leku (akroleina) mogą powodować:⁷

Bardzo często: zapalenie pęcherza moczowego, mikrohematuria
Często: krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego, makrohematuria
Bardzo rzadko: krwawienie z cewki moczowej, obrzęk ściany pęcherza, włóknienie i stwardnienie pęcherza, zaburzenia czynności nerek, zwiększona aktywność kreatyniny we krwi, martwica kanalików nerkowych
Częstość nieznana: zaburzenia czynności kanalików nerkowych, nefropatia toksyczna, krwotoczne zapalenie moczowodów, zwężenie pęcherza moczowego, nerkopochodna moczówka prosta, atypowe komórki nabłonkowe pęcherza moczowego, zwiększenie stężenia azotu mocznikowego we krwi

Zaburzenia układu rozrodczego

Cyklofosfamid może powodować przejściową lub trwałą niepłodność zarówno u mężczyzn, jak i kobiet:⁸

Często: osłabienie spermatogenezy
Niezbyt często: zaburzenia owulacji (rzadko nieodwracalne)
Rzadko: brak miesiączki, azoospermia/aspermia, oligospermia
Częstość nieznana: niepłodność, niewydolność jajników, skąpe miesiączki, atrofia jąder

Wpływ na ciążę i płód

Cyklofosfamid wykazuje działanie teratogenne i może wpływać na rozwój płodu:⁹

Częstość nieznana: poród przedwczesny, zgon wewnątrzmaciczny, wady rozwojowe płodu, opóźnienie wzrostu płodu, toksyczny wpływ na płód, działanie rakotwórcze na potomstwo

Zaburzenia żołądka i jelit

Cyklofosfamid często powoduje objawy ze strony przewodu pokarmowego:¹⁰

Często: zapalenie błon śluzowych
Bardzo rzadko: krwotoczne zapalenie jelit, ostre zapalenie trzustki, wodobrzusze, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, biegunka, wymioty, zaparcie, nudności
Częstość nieznana: krwawienie z przewodu pokarmowego, zapalenie jelita grubego, zapalenie okrężnicy, zapalenie jelit, ból brzucha, zapalenie ślinianek przyusznych

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Hepatotoksyczność jest istotnym działaniem niepożądanym cyklofosfamidu:¹¹

Często: nieprawidłowa czynność wątroby
Rzadko: zapalenie wątroby
Bardzo rzadko: choroba wenookluzyjna wątroby, powiększenie wątroby, żółtaczka
Częstość nieznana: cholestatyczne zapalenie wątroby, hepatotoksyczność

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Najczęstszym skórnym działaniem niepożądanym jest łysienie, ale mogą wystąpić również ciężkie reakcje skórne:¹²

Bardzo często: łysienie
Rzadko: wysypka, zapalenie skóry, odbarwienie paznokci, odbarwienie skóry
Bardzo rzadko: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, rumień popromienny, świąd (w tym świąd na skutek zapalenia)
Częstość nieznana: rumień wielopostaciowy, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, pokrzywka, rumień, obrzęk twarzy, nadmierne pocenie

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Cyklofosfamid może wywoływać kardiotoksyczność, szczególnie przy wysokich dawkach:¹³

Niezbyt często: niewydolność serca, kardiomiopatia, zapalenie mięśnia sercowego, tachykardia
Rzadko: arytmia komorowa, arytmia nadkomorowa
Bardzo rzadko: migotanie komór, dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, migotanie przedsionków
Częstość nieznana: częstoskurcz komorowy, wstrząs kardiogenny, wysięk osierdziowy, kołatanie serca, bradykardia, wydłużenie odstępu QT w EKG

Zaburzenia naczyniowe:¹⁴

Niezbyt często: zaczerwienienie skóry
Rzadko: krwotok
Bardzo rzadko: choroba zakrzepowo-zatorowa, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze
Częstość nieznana: zatorowość płucna, zakrzepica żył, zapalenie naczyń krwionośnych, niedokrwienie obwodowe

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Cyklofosfamid może powodować szereg powikłań płucnych:¹⁵

Bardzo rzadko: zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), przewlekłe zwłóknienie płuc, obrzęk płuc, skurcz oskrzeli, duszność, niedotlenienie tkanek, kaszel
Częstość nieznana: choroba zarostowa żył płucnych, alergiczne zapalnie pęcherzyków płucnych, nieinfekcyjne zapalenie płuc, przekrwienie błony śluzowej nosa, ból jamy ustnej i gardła, wyciek z nosa, kichanie, zarostowe zapalnie oskrzelików, wysięk opłucnowy

Zaburzenia neurologiczne

Neurotoksyczność może objawiać się szeregiem objawów:¹⁶

Niezbyt często: neuropatia obwodowa, polineuropatia, neuralgia
Rzadko: drgawki, zawroty głowy
Bardzo rzadko: zaburzenia smaku, osłabione odczuwanie smaku, parestezje
Częstość nieznana: neurotoksyczność, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, encefalopatia

Inne zaburzenia

Endokrynologiczne:¹⁷

Rzadko: SIADH (zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego)

Metaboliczne:¹⁸

Niezbyt często: jadłowstręt
Rzadko: odwodnienie
Bardzo rzadko: hiponatremia
Częstość nieznana: zwiększone stężenie glukozy we krwi, zmniejszone stężenie glukozy we krwi

Zaburzenia ogólne:¹⁹

Bardzo często: gorączka
Często: dreszcze, astenia, złe samopoczucie
Rzadko: ból w klatce piersiowej
Bardzo rzadko: ból głowy, ból, niewydolność wielonarządowa, reakcje w miejscu wstrzyknięcia/infuzji (zakrzep, martwica, zapalenie żyły, zapalenie, ból, obrzęk, rumień)

Tabela działań niepożądanych cyklofosfamidu

Układ/narząd	Działanie niepożądane	Częstość występowania	Opis
Zaburzenia krwi i układu chłonnego	Mielosupresja	Bardzo rzadko	Zahamowanie czynności szpiku kostnego, leukopenia, neutropenia
	Gorączka neutropeniczna	Często	Stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej
	Zespoły hematologiczne	Bardzo rzadko	Zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, zespół hemolityczno-mocznicowy
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	Zakażenia ogólne	Często	Zwiększona podatność na infekcje wskutek immunosupresji
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	Ciężkie zakażenia	Niezbyt często	Zapalenie płuc, posocznica
Nowotwory wtórne	Nowotwory układu krwiotwórczego	Rzadko	Ostra białaczka, zespół mielodysplastyczny
Nowotwory wtórne	Nowotwory lite	Rzadko/Częstość nieznana	Rak pęcherza moczowego, rak moczowodu, chłoniak nieziarniczy, mięsak, rak nerki, rak miedniczki, rak tarczycy
Układ immunologiczny	Reakcje nadwrażliwości	Niezbyt często	Reakcja anafilaktyczna/anafilaktoidalna
Układ immunologiczny	Wstrząs anafilaktyczny	Bardzo rzadko	Zagrażający życiu stan wymagający natychmiastowej interwencji
Układ moczowy	Zapalenie pęcherza moczowego	Bardzo często	Mikrohematuria, bolesne oddawanie moczu
	Krwotoczne zapalenie pęcherza	Często	Makrohematuria, silny ból przy oddawaniu moczu
	Uszkodzenie nerek	Bardzo rzadko	Zaburzenia czynności nerek, martwica kanalików nerkowych
Układ rozrodczy	Zaburzenia płodności u mężczyzn	Często/Rzadko	Osłabienie spermatogenezy, azoospermia/aspermia, oligospermia, atrofia jąder
	Zaburzenia płodności u kobiet	Niezbyt często/Rzadko	Zaburzenia owulacji, brak miesiączki, niewydolność jajników
	Niepłodność	Częstość nieznana	Może być przejściowa lub trwała, zależna od dawki i czasu leczenia
Układ pokarmowy	Zapalenie błon śluzowych	Często	Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
Układ pokarmowy	Ciężkie powikłania żołądkowo-jelitowe	Bardzo rzadko	Krwotoczne zapalenie jelit, ostre zapalenie trzustki
Wątroba i drogi żółciowe	Nieprawidłowa czynność wątroby	Często	Podwyższenie enzymów wątrobowych
Wątroba i drogi żółciowe	Ciężkie uszkodzenie wątroby	Rzadko/Bardzo rzadko	Zapalenie wątroby, choroba wenookluzyjna wątroby
Skóra i tkanka podskórna	Łysienie	Bardzo często	Utrata włosów, zwykle odwracalna po zakończeniu leczenia
Skóra i tkanka podskórna	Ciężkie reakcje skórne	Bardzo rzadko	Zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka
Układ sercowo-naczyniowy	Kardiomiopatia	Niezbyt często	Niewydolność serca, zapalenie mięśnia sercowego
Układ sercowo-naczyniowy	Arytmie	Rzadko/Bardzo rzadko	Arytmia komorowa i nadkomorowa, migotanie komór, migotanie przedsionków
Układ oddechowy	Ostra toksyczność płucna	Bardzo rzadko	Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), obrzęk płuc
Układ oddechowy	Przewlekła toksyczność płucna	Bardzo rzadko/Częstość nieznana	Przewlekłe zwłóknienie płuc, zarostowe zapalenie oskrzelików
Układ nerwowy	Neuropatia obwodowa	Niezbyt często	Polineuropatia, neuralgia
Układ nerwowy	Zaburzenia OUN	Rzadko/Częstość nieznana	Drgawki, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, encefalopatia

Uwagi dotyczące powikłań

Należy zwrócić uwagę, że niektóre powikłania, tj. choroba zakrzepowo-zatorowa, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe i zespół hemolityczno-mocznicowy, mogą występować jako wynik choroby podstawowej, ale chemioterapia z zastosowaniem cyklofosfamidu może zwiększyć ich częstość.²⁰

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:²¹

Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.