Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cyclophosphamide Accord 1000 mg

Wpływ cyklofosfamidu na płodność, ciążę i laktację

Cyklofosfamid jest lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z istotnymi ograniczeniami i ryzykiem u pacjentek w wieku rozrodczym, w ciąży oraz podczas karmienia piersią. Lekarze prowadzący terapię muszą szczegółowo informować pacjentki o możliwych konsekwencjach stosowania tego leku oraz wdrażać odpowiednie środki ostrożności.¹

Wpływ na kobiety w wieku rozrodczym

Terapia cyklofosfamidem u dziewcząt w okresie dojrzewania płciowego zazwyczaj nie zaburza rozwoju drugorzędowych cech płciowych, a miesiączkowanie po leczeniu ma regularny charakter. Pacjentki leczone cyklofosfamidem w tym okresie mogą w przyszłości zachodzić w ciążę.²

Należy jednak pamiętać o zwiększonym ryzyku przedwczesnej menopauzy (zakończenie miesiączkowania przed 40. rokiem życia) u dziewcząt, które pomimo terapii cyklofosfamidem zachowały czynność jajników po zakończeniu leczenia.³

Antykoncepcja podczas i po terapii cyklofosfamidem

Ze względu na potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu, lekarz musi przekazać pacjentom następujące zalecenia dotyczące antykoncepcji:⁴

• Kobiety nie powinny zachodzić w ciążę podczas terapii cyklofosfamidem oraz przez okres 12 miesięcy od zakończenia leczenia
• Mężczyźni nie powinni płodzić dzieci w trakcie leczenia oraz przez 6 miesięcy po jego zakończeniu
• Osoby aktywne seksualnie (zarówno kobiety jak i mężczyźni) muszą stosować skuteczne metody antykoncepcji w wyżej wymienionych okresach

⁵

Stosowanie cyklofosfamidu w okresie ciąży

Dane dotyczące stosowania cyklofosfamidu w czasie ciąży u ludzi są bardzo ograniczone. Istnieje jednak wyraźne ryzyko teratogennego działania leku, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Zgodnie z dostępnymi doniesieniami, stosowanie cyklofosfamidu w pierwszym trymestrze może prowadzić do licznych ciężkich wad wrodzonych.⁶

Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych wykazały toksyczny wpływ cyklofosfamidu na reprodukcję oraz jego działanie teratogenne. Biorąc pod uwagę wyniki badań na zwierzętach, przypadki zgłoszone u ludzi oraz mechanizm działania cyklofosfamidu, stosowanie tego leku w okresie ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, nie jest zalecane.⁷

W przypadku konieczności zastosowania cyklofosfamidu u kobiety ciężarnej, lekarz musi przeprowadzić indywidualną ocenę potencjalnych korzyści z leczenia w stosunku do możliwego ryzyka dla płodu.⁸

Stosowanie cyklofosfamidu podczas karmienia piersią

Cyklofosfamid przenika do mleka kobiecego, co może prowadzić do poważnych skutków ubocznych u karmionego dziecka. U dzieci, których matki były leczone cyklofosfamidem i kontynuowały karmienie piersią, obserwowano następujące działania niepożądane:⁹

• Neutropenię (znaczne zmniejszenie liczby neutrofili)
• Małopłytkowość (obniżenie liczby płytek krwi)
• Małe stężenie hemoglobiny
• Biegunkę

Z powodu powyższych zagrożeń, podczas leczenia cyklofosfamidem obowiązuje bezwzględny zakaz karmienia piersią.¹⁰

Wpływ cyklofosfamidu na płodność

Cyklofosfamid ma istotny wpływ na procesy rozrodcze obu płci. Lek zaburza oogenezę (proces powstawania i dojrzewania komórek jajowych) oraz spermatogenezę (proces tworzenia i dojrzewania plemników), co może prowadzić do niepłodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.¹¹

Efekty oddziaływania leku na płodność mogą obejmować:¹²

• U kobiet – przemijający lub trwały brak miesiączki (amenorrhea)
• U mężczyzn – oligospermię (zmniejszenie liczby plemników w nasieniu) lub azoospermię (całkowity brak plemników w nasieniu)

Szczególnie narażeni na zaburzenia płodności są chłopcy w okresie dojrzewania płciowego. Lekarz ma obowiązek przed rozpoczęciem terapii cyklofosfamidem poinformować mężczyzn o możliwości zabezpieczenia płodności poprzez konserwację nasienia.¹³