zahamowanie czynności nadnerczy
Zahamowanie czynności nadnerczy (supresja nadnerczy) to stan, w którym dochodzi do zmniejszenia lub całkowitego zatrzymania naturalnej produkcji hormonów kory nadnerczy, głównie kortyzolu. Najczęstszą przyczyną tego zjawiska jest długotrwałe stosowanie egzogennych glikokortykosteroidów, które poprzez mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują wydzielanie ACTH przez przysadkę mózgową.
Supresja nadnerczy może rozwinąć się już po 5-7 dniach regularnego przyjmowania średnich lub wysokich dawek glikokortykosteroidów. Szczególnie narażeni są pacjenci przyjmujący preparaty doustne lub parenteralne, choć również leki wziewne lub miejscowe przy długotrwałym stosowaniu mogą wywoływać ten efekt. Stan ten stanowi istotne ryzyko kliniczne ze względu na możliwość rozwoju ostrej niewydolności nadnerczy przy nagłym odstawieniu leków.
Diagnostyka zahamowania czynności nadnerczy obejmuje oznaczenie porannego stężenia kortyzolu oraz test stymulacji z ACTH (test synactenowy). W terapii kluczowe znaczenie ma stopniowe zmniejszanie dawki glikokortykosteroidów oraz, w przypadku planowanych zabiegów chirurgicznych lub innych sytuacji stresowych, odpowiednie dostosowanie dawki w celu zapobieżenia przełomowi nadnerczowemu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Demezon 1 mg
Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg, wykazuje profil działań niepożądanych ściśle zależny od dawki i czasu terapii. W dawkach stosowanych w hormonalnej terapii zastępczej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w terapii farmakologicznej obserwuje się szerokie spektrum powikłań. Deksametazon może maskować objawy infekcji i sprzyjać ich ujawnieniu lub zaostrzeniu, w tym ryzyko aktywacji strongyloidozy. Immunosupresja może prowadzić do reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji z objawami kardiologicznymi i oddechowymi. W morfologii krwi obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz nadkrwistość. Długotrwałe stosowanie może indukować supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zespół Cushinga, a także zaburzenia hormonalne płciowe manifestujące się nieregularnymi miesiączkami, hirsutyzmem czy impotencją.
aseptyczna martwica kości, atrofia skóry, bakteryjne zapalenie rogówki, centralna retinopatia surowicza, eozynopenia, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, hormonalna terapia zastępcza, jaskra, leukocytoza, limfopenia, maskowanie infekcji, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadkrwistość, osłabienie układu odpornościowego, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, reakcja anafilaktyczna, rozstępy, strongyloidoza, trądzik steroidowy, utrata potasu, węgorzyca, wrzód żołądka i jelit, zaburzenia gojenia ran, zaburzenie psychiczne, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Symbicort (80 mcg + 2,25 mcg)/dawkę
Lek Symbicort, zawierający budezonid (80 µg) i formoterol (2,25 µg) w formie aerozolu inhalacyjnego, wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla obu składników, bez zwiększenia ich częstości w porównaniu do monoterapii. Najczęściej obserwowane działania niepożądane wynikają z działania agonisty receptorów β2-adrenergicznych (formoterolu) i obejmują drżenie mięśni oraz kołatanie serca, które zwykle mają łagodne nasilenie i ustępują samoistnie. Często występują także zakażenia drożdżakowe jamy ustnej i gardła (kandydoza), które można ograniczyć poprzez płukanie jamy ustnej po inhalacji. Rzadkie, ale istotne działania niepożądane to reakcje nadwrażliwości, hipokaliemia, zaburzenia rytmu serca, paradoksalny skurcz oskrzeli (występujący u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów) oraz objawy ogólnoustrojowe związane z długotrwałym stosowaniem kortykosteroidów, takie jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności nadnerczy, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zmniejszenie gęstości mineralnej kości.
agonista receptorów β2-adrenergicznych, ból głowy, budezonid, ciśnienie tętnicze, dławica piersiowa, drżenie, drżenie mięśni, dysfonia, formoterol, gęstość mineralna kości, hiperglikemia, hipokaliemia, kandydoza, kandydoza jamy ustnej, kołatanie serca, kortykosteroid, kurcz mięśni, lek przeciwgrzybiczny, migotanie przedsionków, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, nudność, obrzęk naczynioruchowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, siniaczenie, skurcz dodatkowy, skurcz oskrzeli, tachykardia, tachykardia nadkomorowa, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie smaku, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zawrót głowy, zespół Cushinga, złamanie osteoporotyczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Predasol 50 mg
Prednizolon sodu bursztynian (Predasol) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle związane z dawką oraz czasem terapii. Do najważniejszych należą zaburzenia układu immunologicznego, prowadzące do osłabienia odporności i zwiększonego ryzyka infekcji, a także reakcje nadwrażliwości, w tym potencjalnie zagrażające życiu anafilaksje. Długotrwałe stosowanie może powodować zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga (charakteryzujący się twarzą księżycowatą, otyłością tułowia i retencją płynów), zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (zatrzymanie sodu, zwiększone wydalanie potasu), a także zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperglikemia, cukrzyca, hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia. W zakresie układu nerwowego obserwuje się ryzyko rzekomego guza mózgu, ujawnienia padaczki oraz zwiększenia częstości napadów padaczkowych. Ponadto, prednizolon może indukować zaburzenia psychiczne, od depresji i lęków po psychozy i myśli samobójcze.
bradykardia, eozynopenia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, jałowa martwica kości, jaskra, leukocytoza, limfopenia, miopatia, nadciśnienie tętnicze, obniżenie tolerancji glukozy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, owrzodzenie żołądka, policytemia, prednizolonu sodu bursztynian, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, rozstępy, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wybroczyny, wysypka polekowa, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zespół Cushinga