reakcja opóźniona
Reakcja opóźniona w medycynie odnosi się do odpowiedzi organizmu na bodziec, która pojawia się z opóźnieniem czasowym. Zjawisko to ma szczególne znaczenie w immunologii, gdzie obserwuje się reakcje nadwrażliwości typu opóźnionego (typ IV według klasyfikacji Gella i Coombsa).
W przeciwieństwie do natychmiastowych reakcji alergicznych, reakcje opóźnione rozwijają się w ciągu 24-72 godzin od ekspozycji na antygen. Mechanizm ich powstawania opiera się na aktywacji limfocytów T, a nie na produkcji przeciwciał przez limfocyty B. Przykładami takich reakcji są: kontaktowe zapalenie skóry, odczyny tuberkulinowe czy reakcje na niektóre leki.
Reakcje opóźnione mają kluczowe znaczenie diagnostyczne w testach skórnych, takich jak próba tuberkulinowa (test Mantoux). W praktyce klinicznej mogą stanowić poważne wyzwanie terapeutyczne, gdyż ich opóźnione wystąpienie utrudnia identyfikację czynnika wywołującego. Leczenie obejmuje przede wszystkim eliminację antygenu oraz stosowanie leków przeciwzapalnych, w tym kortykosteroidów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Astma zawodowa – Objawy
Astma zawodowa to choroba układu oddechowego charakteryzująca się obrzękiem i zwężeniem dróg oddechowych wywołanym ekspozycją na czynniki obecne w środowisku pracy. Objawy obejmują świszczący oddech, kaszel, duszność, ucisk w klatce piersiowej oraz zwiększoną produkcję śluzu, często towarzyszą im nieżyt nosa i zapalenie spojówek, które mogą poprzedzać rozwój astmy nawet o rok. Przebieg choroby jest ściśle związany z ekspozycją – objawy pojawiają się po kontakcie z alergenem lub czynnikiem drażniącym, mogą nasilać się pod koniec tygodnia pracy i ustępować w dni wolne. Reakcje mogą mieć charakter natychmiastowy (10-20 minut po ekspozycji), opóźniony (3-8 godzin) lub mieszany, a u niektórych pacjentów dominują nocne ataki astmy. W ponad 90% przypadków astma zawodowa ma podłoże alergiczne z okresem utajenia trwającym od kilku tygodni do lat, natomiast w 5-10% przypadków rozwija się w wyniku jednorazowej ekspozycji na wysokie stężenie substancji drażniącej (RADS).
astma wywołana przez czynniki drażniące, astma zawodowa, czynnik wywołujący, duszność, funkcja płuc, nadreaktywność oskrzeli, nieżyt nosa, odpowiedź immunologiczna, ograniczenie przepływu powietrza, POChP, produkcja śluzu, przeciwciało alergiczne, przewlekła obturacyjna choroba płuc, RADS, reakcja mieszana, reakcja natychmiastowa, reakcja opóźniona, stan zapalny, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej, układ oddechowy, zapalenie spojówek, zespół reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych, zwężenie dróg oddechowych - Leksykon substancji czynnych
Imidazolidynylomocznik – Dawkowanie i sposób podawania
Imidazolidynylomocznik jest alergenem testowym stosowanym w plastrach TRUE Test 36, obecnym w stężeniu 600 mikrogramów/cm², co odpowiada 490 mikrogramom na pojedynczy płatek testowy (pozycja 29 w panelu nr 3). Test aplikuje się na zdrową skórę, najczęściej na górną część pleców lub zewnętrzną część ramienia, z czasem ekspozycji wynoszącym 48 godzin. Po usunięciu plastra reakcje ocenia się dwukrotnie: po 30 minutach oraz po 1-2 dniach, a ze względu na możliwość wystąpienia reakcji opóźnionej, zalecana jest dodatkowa kontrola w 5-7 dniu po aplikacji. Interpretacja wyników opiera się na skali International Contact Dermatitis Research Group, gdzie reakcje dodatnie charakteryzują się rumieniem, naciekiem zapalnym oraz zmianami grudkowymi lub pęcherzykowymi, a reakcje podrażnienia należy odróżnić od reakcji alergicznych na podstawie obecności nacieku i charakteru zmian skórnych.
alergen testowy, alergen wywołujący reakcję, imidazolidynylomocznik, International Contact Dermatitis Research Group, naciek zapalny, reakcja alergiczna, reakcja dodatnia, reakcja opóźniona, reakcja podrażnienia, reakcja ujemna, reakcja wątpliwa, rumień grudkowy, test alergiczny, test alergologiczny, test prowokacyjny TRUE Test, zmiana rumieniowa, zmiana skórna, związek konserwujący - Leksykon substancji czynnych
N-cykloheksylobenzotiazylosufonamid – Dawkowanie i sposób podawania
N-cykloheksylobenzotiazylosufonamid jest składnikiem mieszaniny pochodnych merkaptanowych w preparacie TRUE Test 36, stosowanym w diagnostyce alergii kontaktowej metodą testów płatkowych. Substancja ta występuje w równych proporcjach wagowych wraz z morfolinylomerkaptobenzotiazolem oraz disiarczkiem dibenzotiazylu, aplikowanych na skórę w dawce 75 μg/cm² (61 μg/płatek). Test nakłada się na zdrową, niezmienioną skórę pleców lub ramienia, pozostawiając na 48 godzin, po czym ocenia się reakcję skórną według skali International Contact Dermatitis Research Group, uwzględniając reakcje od ujemnej (-) do bardzo silnej (+++). Zaleca się ocenę reakcji po 30 minutach i ponownie po 1-2 dniach, z możliwością dodatkowej kontroli w 5-7 dniu ze względu na potencjalne reakcje opóźnione.
alergen, alergia kontaktowa, disiarczek dibenzotiazylu, International Contact Dermatitis Research Group, krostka, mieszanina pochodnych merkaptanowych, morfolinylomerkaptobenzotiazol, N-cykloheksylobenzotiazylosufonamid, naciek zapalny, objaw podrażnienia, pęcherzyk, pochodne merkaptanowe, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna, reakcja opóźniona, rumień, rumień grudkowy, rumień pęcherzykowy, test płatkowy, TRUE Test 36, wysypka grudkowa, zmiana grudkowa - Leksykon substancji czynnych
Cholina alfosceran – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Cholina alfosceran, substancja czynna w preparatach Gliatilin (400 mg kapsułki miękkie) oraz Gliatilin 1000 (250 mg/ml roztwór do wstrzykiwań), wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z zespołami psychotycznymi przebiegającymi ze znacznym pobudzeniem psychoruchowym, gdyż podanie leku może nasilić objawy i pogorszyć stan kliniczny. Kapsułki Gliatilin są przeciwwskazane u pacjentów z dziedziczną nietolerancją fruktozy, co wymaga dokładnego wywiadu przed rozpoczęciem terapii. Preparat zawiera także substancje pomocnicze, takie jak sorbitan (33 mg/kapsułka) oraz parabeny: etylu parahydroksybenzoesan sodowy (0,8 mg/kapsułka) i propylu parahydroksybenzoesan sodowy (0,4 mg/kapsułka), które mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym pokrzywkę, skurcz oskrzeli, uogólnione odczyny nadwrażliwości oraz kontaktowe zapalenie skóry.
cholina alfosceran, dziedziczna nietolerancja fruktozy, etylu parahydroksybenzoesan sodowy, kontaktowe zapalenie skóry, paraben, pobudzenie psychoruchowe, pokrzywka, propylu parahydroksybenzoesan sodowy, reakcja nadwrażliwości, reakcja natychmiastowa, reakcja opóźniona, skurcz oskrzeli, sorbitan, zespół psychotyczny - Leksykon substancji czynnych
Kalafonia – Dawkowanie i sposób podawania
Kalafonia, obecna w panelu nr 1 zestawu TRUE Test 36 w dawce 1200 µg/cm² (972 µg/płatek), jest istotnym alergenem w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Test płatkowy z kalafonią aplikuje się na zdrową, niezmienioną skórę pleców lub ramienia, utrzymując ekspozycję przez 48 godzin bez zdejmowania czy zamaczania plastra. Odczyt reakcji przeprowadza się dwukrotnie: 30 minut po usunięciu plastra oraz po 1-2 dniach, co pozwala odróżnić reakcje alergiczne od podrażnienia. Reakcje opóźnione na kalafonię są rzadkie, w przeciwieństwie do innych alergenów w zestawie. Interpretacja opiera się na skali ICDRG, gdzie reakcje dodatnie (++ i +++) charakteryzują się rumieniem, naciekiem zapalnym i zmianami grudkowymi lub pęcherzykowymi, a reakcje podrażnienia (IR) wykazują nietypowe objawy bez cech alergii.
alergia kontaktowa, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alkohole sterolowe, International Contact Dermatitis Research Group, kalafonia, krostki, naciek zapalny, parafenylenodiamina, pęcherzyki, płatek testowy, próba prowokacyjna, reakcja alergiczna, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja z podrażnienia, rumień, rumień grudkowy, siarczan neomycyny, test płatkowy, TRUE Test 36, zmiany grudkowe, zmiany pęcherzykowe, zmiany rumieniowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Roztwory do testów punktowych –
Testy punktowe stanowią podstawową metodę diagnostyki alergii, umożliwiającą identyfikację alergenów wywołujących reakcje skórne. Procedura polega na aplikacji pojedynczej kropli roztworu testowego na przyśrodkową część przedramienia, z zachowaniem odległości około 4 cm między kroplami, a następnie nakłuciu skóry igłą lub lancetem. Testy można wykonywać u dzieci powyżej 1. roku życia, jednak preferuje się pacjentów powyżej 4 lat. W trakcie badania obowiązkowe są próby kontrolne: ujemna (rozpuszczalnik) oraz dodatnia (histamina). Wyniki odczytuje się po 10-20 minutach, oceniając średnicę bąbla; reakcję uznaje się za dodatnią przy średnicy ≥ 3 mm, z gradacją od słabo dodatniej (+) do bardzo silnie dodatniej (++++ przy ≥ 6 mm). Wystąpienie reakcji po roztworze kontrolnym ujemnym wskazuje na podwyższoną reaktywność skóry i wymaga powtórzenia badania.
aplikacja kropli, badanie przesiewowe, diagnostyka alergii, mieszanka alergenowa, mieszanka alergenowa traw, nakłucie skóry, próba kontrolna dodatnia, reakcja alergiczna, reakcja opóźniona, reakcja systemowa, reaktywność skóry, roztwór histaminy, rumień, test punktowy, wyciąg alergenowy, zmodyfikowany test punktowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Abilium 15 mg
Arypiprazol, zawarty w produkcie leczniczym Abilium w dawkach 10 mg i 15 mg (kapsułki twarde), posiada jedno bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania – nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Reakcje nadwrażliwości mogą mieć charakter natychmiastowy lub opóźniony, dlatego przed rozpoczęciem terapii konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu alergologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem wcześniejszych reakcji na arypiprazol lub inne leki przeciwpsychotyczne. W przypadku potwierdzenia nadwrażliwości, stosowanie leku Abilium jest przeciwwskazane i należy rozważyć alternatywne metody leczenia.
alternatywna metoda leczenia, arypiprazol, charakterystyka produktu leczniczego, kapsułka twarda, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość na arypiprazol, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja natychmiastowa, reakcja opóźniona, substancja czynna, substancja pomocnicza, wywiad alergologiczny - Leksykon substancji czynnych
Alkohole sterolowe z lanoliny – Dawkowanie i sposób podawania
Alkohole sterolowe z lanoliny, obecne w plastrze diagnostycznym TRUE Test 36 w stężeniu 1000 µg/cm² (810 µg na płatek), są stosowane w diagnostyce alergicznego wyprysku kontaktowego. Test aplikuje się na zdrową skórę pleców lub ramienia, pozostawiając na 48 godzin, z zaleceniem unikania odklejania, przesuwania i zamoczenia plastra. Ocena reakcji powinna odbywać się po 30 minutach i ponownie po 1-2 dniach, z uwzględnieniem możliwości wystąpienia opóźnionych reakcji alergicznych pojawiających się nawet po 4-5 dniach, co wymaga dodatkowej wizyty kontrolnej w 5-7 dniu od aplikacji. Interpretacja wyników powinna być zgodna z wytycznymi International Contact Dermatitis Research Group, z uwzględnieniem skali reakcji od braku zmian (-) do bardzo silnej reakcji dodatniej (+++), a także rozróżnieniem reakcji alergicznych od podrażnień (IR).
alergen, alergiczny wyprysk kontaktowy, alkohole sterolowe z lanoliny, International Contact Dermatitis Research Group, naciek zapalny, nieswoista reakcja, ognisko zapalne, pęcherzyk, plaster diagnostyczny, reakcja alergiczna, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja z podrażnienia, rumień, rumień grudkowy, rumień pęcherzykowy, zmiany grudkowe - Leksykon substancji czynnych
Chlorowodorek cynchokainy – Dawkowanie i sposób podawania
Chlorowodorek cynchokainy jest składnikiem mieszaniny kain w preparacie TRUE Test 36, stosowanym do diagnostyki nadwrażliwości kontaktowej. W mieszaninie, obok benzokainy (5 części) i chlorowodorku tetrakainy (1 część), cynchokaina występuje w proporcji 1 części, co odpowiada dawce 630 µg/cm² lub 510 µg na płatek testowy. Aplikacja plastra odbywa się na zdrową, niezmienioną skórę, najczęściej na górną część pleców, z czasem ekspozycji wynoszącym 48 godzin. Po usunięciu plastra oceny reakcji dokonuje się po 30 minutach, 1-2 dniach oraz dodatkowo po 5-7 dniach, aby wykryć reakcje opóźnione. Interpretacja wyników opiera się na skali International Contact Dermatitis Research Group, uwzględniającej nasilenie rumienia, nacieku i obecność pęcherzyków, z oznaczeniami od „-” (reakcja ujemna) do „+++” (bardzo silna reakcja dodatnia). Weryfikacja pozytywnych reakcji powinna uwzględniać historię kliniczną pacjenta oraz różnicować reakcje alergiczne od podrażnień.
alergen skórny, benzokaina, chlorowodorek cynchokainy, chlorowodorek tetrakainy, International Contact Dermatitis Research Group, kontaktowe zapalenie skóry, mieszanina kain, naciek zapalny, nadwrażliwość kontaktowa, płatek testowy, podrażnienie skóry, próba prowokacyjna, reakcja alergiczna, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja pęcherzykowa, rumień grudkowy, rumień plamkowy, rumień zapalny, TRUE Test 36, zlewanie pęcherzyków, zmiana grudkowa - Leksykon substancji czynnych
Chlorchinaldol – Dawkowanie i sposób podawania
Chlorchinaldol, będący składnikiem mieszaniny chinolinowej w preparacie TRUE Test 36, występuje w dawce 190 µg/cm² (154 µg/płatek) i jest aplikowany na skórę pacjenta w panelu nr 3, pozycji 26. Test polega na 48-godzinnym kontakcie plastra z przygotowaną, zdrową skórą (najczęściej na plecach lub ramieniu), po czym ocena reakcji następuje po 30 minutach oraz po 1-2 dniach od usunięcia plastra. Reakcje alergiczne na chlorchinaldol oceniane są według skali ICDRG, gdzie istotne są objawy rumienia grudkowego lub pęcherzykowego z naciekiem zapalnym, a reakcje podrażnienia (np. krosty, rumień bez nacieku) nie są klasyfikowane jako alergiczne. Test nie jest rekomendowany dla dzieci ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
alergen, bacytracyna, chlorchinaldol, International Contact Dermatitis Research Group, mieszanina chinolinowa, naciek zapalny, ognisko zapalne, parafenylenodiamina, reakcja alergiczna, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja z podrażnienia, rumień, rumień grudkowy, rumień plamkowy, siarczan neomycyny, TRUE Test, zmiana grudkowa - Leksykon substancji czynnych
Tiomersal – Dawkowanie i sposób podawania
Tiomersal, obecny w produkcie TRUE Test 36 (panel nr 2, pozycja 23), stosowany jest w postaci plastra do prób prowokacyjnych z dawką 7 μg/cm² (6 μg/płatek). Test aplikowany jest na górną część pleców lub zewnętrzną część ramienia na zdrową, niezmienioną skórę, pozostawiając plaster na 48 godzin. Ocena reakcji powinna odbywać się dwukrotnie: po 30 minutach oraz po 1-2 dniach od usunięcia plastra, z możliwością dodatkowej oceny opóźnionej reakcji w 5-7 dniu. Interpretacja wyników opiera się na skali International Contact Dermatitis Research Group, gdzie reakcje dodatnie charakteryzują się rumieniem, naciekiem zapalnym i zmianami grudkowymi lub pęcherzykowymi, a reakcje podrażnienia niealergicznego są odrębnie klasyfikowane. Test jest przeznaczony wyłącznie dla dorosłych, a jego stosowanie u dzieci nie jest zalecane ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
International Contact Dermatitis Research Group, kontaktowe zapalenie skóry, naciek zapalny, ognisko zapalne, panel testu, pęcherzyki, plaster do prób prowokacyjnych, populacja pediatryczna, reakcja alergiczna, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja podrażnieniowa, rumień, rumień grudkowy, test płatkowy, tiomersal, TRUE Test, zmiany grudkowe, zmiany trądzikowe - Leksykon substancji czynnych
Dichlorowodorek etylenodiaminy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dichlorowodorek etylenodiaminy, stosowany w produkcie TRUE Test 36 w stężeniu 50 µg/cm² (41 µg/płatek, płatek nr 11, panel 1), jest istotnym alergenem w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Należy zwrócić szczególną uwagę na opóźnione reakcje nadwrażliwości, które mogą pojawić się nawet po 10 dniach od aplikacji, co wskazuje na nabycie kontaktowej nadwrażliwości. Interpretacja wyników powinna uwzględniać możliwość zespołu nadwrażliwości skóry pleców, zwłaszcza u pacjentów z wieloma dodatnimi wynikami, gdzie reakcje mogą być fałszywie dodatnie i wymagać powtórzenia testu po ustąpieniu stanu zapalnego. U pacjentów z historią reakcji anafilaktoidalnych stosowanie testu wymaga szczególnej ostrożności, a decyzja o jego użyciu powinna opierać się na ocenie stosunku korzyści do ryzyka.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, angry back syndrome, butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen, diagnostyka różnicowa, dichlorowodorek etylenodiaminy, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid ogólnoustrojowy, nadreaktywność, nadwrażliwość kontaktowa, reakcja anafilaktoidalna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, reakcja opóźniona, reakcja podrażnieniowa, TRUE Test, wynik fałszywie ujemny, zespół nadwrażliwości skóry pleców - Leksykon substancji czynnych
Diazolidynylomocznik – Dawkowanie i sposób podawania
Diazolidynylomocznik, stosowany w diagnostyce alergii kontaktowej, jest obecny w plastrze TRUE Test 36 w stężeniu 550 µg/cm² (450 µg/płatek) jako alergen nr 25 w panelu nr 3. Test wymaga precyzyjnej aplikacji plastra na zdrową, niezmienioną skórę pacjenta, najczęściej na górną część pleców lub zewnętrzną część ramienia, z zachowaniem 48-godzinnego czasu ekspozycji i zabezpieczeniem przed zamoczeniem. Ocena reakcji powinna odbywać się dwukrotnie: po 30 minutach oraz po 1-2 dniach od usunięcia plastra, z dodatkową kontrolą w 5-7 dniu ze względu na możliwość wystąpienia reakcji opóźnionych, charakterystycznych dla diazolidynylomocznika. Interpretacja wyników opiera się na kryteriach International Contact Dermatitis Research Group, uwzględniając różne stopnie reakcji od ujemnej (-) do bardzo silnej (+++), z koniecznością odróżnienia reakcji alergicznej od podrażnienia skóry (IR).
alergen, alergia kontaktowa, diazolidynylomocznik, intensywny rumień, International Contact Dermatitis Research Group, naciek zapalny, pęcherzyk, reakcja alergiczna, reakcja dodatnia, reakcja fałszywie ujemna, reakcja opóźniona, reakcja pęcherzykowa, reakcja podrażnieniowa, reakcja ujemna, reakcja wątpliwa, rumień, rumień grudkowy, TRUE Test 36, zlewanie pęcherzyków, zmiana grudkowa