Przeciwwskazania stosowania leku Clexane. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Enoksaparyna sodowa, substancja aktywna leku Clexane, jest heparyną drobnocząsteczkową (LMWH) powszechnie stosowaną w profilaktyce i leczeniu chorób zakrzepowo-zatorowych. Mimo swojej skuteczności terapeutycznej, lek ten posiada szereg ściśle określonych przeciwwskazań, które wykluczają jego stosowanie u niektórych pacjentów. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii.^{1}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie enoksaparyny sodowej jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z rozpoznaną nadwrażliwością na:^{2}

• Enoksaparynę sodową – substancję czynną leku Clexane
• Heparynę niefrakcjonowaną lub jej pochodne
• Inne heparyny drobnocząsteczkowe (LMWH)
• Którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie

Reakcje nadwrażliwości na heparyny mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych objawów skórnych po ciężkie reakcje anafilaktyczne. W przypadku wystąpienia w przeszłości takich reakcji po zastosowaniu enoksaparyny lub innych pokrewnych związków, należy bezwzględnie odstąpić od podania leku.^{3}

Małopłytkowość poheparynowa (HIT)

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania enoksaparyny sodowej jest:^{4}

• Stwierdzona w wywiadzie immunologiczna małopłytkowość poheparynowa (heparin-induced thrombocytopenia, HIT) w okresie ostatnich 100 dni
• Obecność krążących przeciwciał przeciwko kompleksom heparyna-płytkowy czynnik 4 (PF4)

Małopłytkowość poheparynowa jest poważnym powikłaniem leczenia heparynami, które może prowadzić do paradoksalnej aktywacji układu krzepnięcia i zakrzepicy. Wystąpienie tego powikłania w przeszłości lub obecność przeciwciał anty-heparyna/PF4 stanowi jednoznaczne przeciwwskazanie do stosowania enoksaparyny sodowej, a także innych heparyn drobnocząsteczkowych.^{5}

Aktywne krwawienie i stany wysokiego ryzyka krwawienia

Enoksaparyna sodowa jest przeciwwskazana u pacjentów z:^{6}

• Aktywnym, klinicznie istotnym krwawieniem – każdy rodzaj aktywnego krwawienia, które wymaga interwencji medycznej
• Stanami medycznymi związanymi z wysokim ryzykiem krwawienia, takimi jak:
  • Niedawno przebyty udar krwotoczny
  • Aktywne owrzodzenie żołądka lub jelit
  • Obecność nowotworu złośliwego obarczonego wysokim ryzykiem krwawienia
  • Niedawno przebyta operacja mózgu, rdzenia kręgowego lub oka
  • Rozpoznanie lub podejrzenie żylaków przełyku
  • Nieprawidłowości anatomiczne w układzie tętniczo-żylnym
  • Tętniaki naczyniowe
  • Poważne nieprawidłowości naczyń krwionośnych w obrębie rdzenia kręgowego lub mózgu

Wszystkie powyższe stany zwiększają ryzyko wystąpienia poważnych krwawień podczas stosowania enoksaparyny sodowej ze względu na jej działanie przeciwkrzepliwe. W przypadku rozpoznania któregokolwiek z tych stanów należy bezwzględnie odstąpić od terapii enoksaparyną.^{7}

Znieczulenie podpajęczynówkowe i zewnątrzoponowe

Stosowanie enoksaparyny sodowej jest przeciwwskazane w przypadku:^{8}

• Planowanego znieczulenia podpajęczynówkowego (subarachnoidalnego)
• Planowanego znieczulenia zewnątrzoponowego (epiduralnego)
• Planowanego znieczulenia miejscowego

Przeciwwskazanie to dotyczy sytuacji, gdy enoksaparyna sodowa była stosowana w celach leczniczych w okresie ostatnich 24 godzin przed planowanym zabiegiem znieczulenia. Jest to związane z ryzykiem wystąpienia krwawienia do przestrzeni okołordzeniowej i możliwości powstania krwiaka rdzenia, co może prowadzić do długotrwałego lub trwałego porażenia.^{9}

Formulacje leku i specyficzne przeciwwskazania

Lek Clexane dostępny jest w różnych dawkach: 2000 j.m. (20 mg)/0,2 ml, 4000 j.m. (40 mg)/0,4 ml, 6000 j.m. (60 mg)/0,6 ml, 8000 j.m. (80 mg)/0,8 ml oraz 10 000 j.m. (100 mg)/1 ml w postaci roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach. Wszystkie przedstawione powyżej przeciwwskazania dotyczą każdej z tych formulacji, niezależnie od dawki enoksaparyny sodowej.^{10}

Należy pamiętać, że enoksaparyna sodowa jest substancją biologiczną otrzymywaną w wyniku zasadowej depolimeryzacji estru benzylowego heparyny pochodzącej z błony śluzowej jelit świń. Jej postać farmaceutyczna to przejrzysty, bezbarwny lub żółtawy roztwór o wartości pH 5,5-7,5.^{11}