szczepionka pełnokomórkowa
Szczepionka pełnokomórkowa (whole-cell vaccine) to rodzaj szczepionki, która zawiera całe, inaktywowane (zabite) lub osłabione (atenuowane) komórki patogenu. Szczepionki te stymulują układ odpornościowy, prezentując mu wszystkie antygeny obecne w patogenie, co może zapewnić szeroką ochronę immunologiczną.
Najbardziej znanym przykładem szczepionki pełnokomórkowej jest tradycyjna szczepionka przeciw krztuścowi (DTP z komponentem pełnokomórkowym). Cechuje się ona wysoką skutecznością w zapobieganiu zachorowaniom, jednak niesie ze sobą większe ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych w porównaniu do nowszych szczepionek bezkomórkowych.
W praktyce klinicznej szczepionki pełnokomórkowe zostały w wielu przypadkach zastąpione bezkomórkowymi odpowiednikami, które zawierają tylko wybrane, oczyszczone antygeny patogenu. Mimo to, w niektórych krajach nadal stosuje się szczepionki pełnokomórkowe ze względu na ich niższy koszt produkcji oraz silną indukcję odpowiedzi immunologicznej.
Współczesne badania sugerują, że szczepionki pełnokomórkowe mogą zapewniać dłuższą i bardziej kompleksową ochronę immunologiczną w porównaniu do szczepionek podjednostkowych, co skłania naukowców do ponownej oceny ich roli w programach immunizacji.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Tetraxim 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka TETRAXIM zawiera antygeny błonicy (≥20 j.m., 30 Lf), tężca (≥40 j.m., 10 Lf), krztuśca (toksoid krztuścowy 25 µg, hemaglutynina włókienkowa 25 µg) oraz inaktywowane wirusy polio (typ 1: 29 jednostek antygenu D, typ 2: 7 jednostek, typ 3: 26 jednostek), a także adiuwant wodorotlenek glinu (0,3 mg Al). Przeciwwskazania do podania obejmują znaną nadwrażliwość na składniki szczepionki, w tym substancje pomocnicze takie jak glutaraldehyd, neomycyna, streptomycyna, polimyksyna B oraz fenyloalaninę (12,5 µg/dawka), co jest istotne u pacjentów z fenyloketonurią. Szczepionka jest również przeciwwskazana u pacjentów z postępującą encefalopatią oraz u tych, u których wystąpiła encefalopatia w ciągu 7 dni po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej antygeny krztuśca, ze względu na ryzyko nasilenia objawów neurologicznych.
Przed kwalifikacją do szczepienia lekarz powinien szczegółowo przeanalizować historię medyczną pacjenta, zwracając uwagę na wcześniejsze reakcje alergiczne i neurologiczne po szczepieniach, zwłaszcza przeciw krztuścowi. W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań podanie TETRAXIM jest niedozwolone, a w sytuacjach tymczasowych, takich jak ostre infekcje z gorączką, szczepienie należy odroczyć do ustąpienia objawów. W razie wątpliwości wskazane jest konsultowanie się ze specjalistą immunologii lub chorób zakaźnych oraz rozważenie alternatywnych schematów immunizacji. Znajomość składu i potencjalnych alergenów szczepionki jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia szczepień.
adiuwant, Bordetella pertussis, encefalopatia, encefalopatia postępująca, fenyloalanina, fenyloketonuria, glutaraldehyd, hemaglutynina włókienkowa, neomycyna, polimyksyna B, reakcja nadwrażliwości, reakcja poszczepienna, streptomycyna, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka pełnokomórkowa, szczepionka przeciw krztuścowi, szczepionka Tetraxim, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, wirus polio, wodorotlenek glinu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego, nie mniej niż 40 j.m. toksoidu tężcowego i nie mniej niż 4 j.m. zawiesiny inaktywowanego szczepu Bordetella pertussis/0,5 ml; 1 d; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka DTP (błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana) jest przeznaczona do czynnego uodpornienia dzieci od 6. tygodnia do 2. roku życia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. Preparat zawiera inaktywowane składniki: toksoid błoniczy (≥30 j.m.), toksoid tężcowy (≥40 j.m. w badaniu na świnkach morskich, ≥60 j.m. w badaniu na myszach) oraz inaktywowany szczep Bordetella pertussis (≥4 j.m.), adsorbowane na wodorotlenku glinu (≤0,7 mg Al³⁺). Szczepienie powinno być realizowane zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych, z możliwością podania do 3. roku życia w przypadku opóźnień, pod warunkiem braku przeciwwskazań do stosowania pełnokomórkowej szczepionki przeciw krztuścowi.
błonica tężec krztusiec, Bordetella pertussis, choroba zakaźna, Clostridium tetani, Corynebacterium diphtheriae, czynne uodpornienie, immunogenność, Program Szczepień Ochronnych, przeciwciało, szczepionka pełnokomórkowa, szczepionka przeciw krztuścowi, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, układ odpornościowy, układ sercowo-naczyniowy, wodorotlenek glinu, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Interakcje leku – NeisVac-C 10 mcg polisacharydu (O-deacetylowanego) Neisseria meningitidis grupy C (szczep C11) skoniugowany z 10-20 mcg toksoidu tężcowego adsorbowany na wodorotlenku glinu 0,5 mg Al+3/0,5 ml
Szczepionka NeisVac-C, zawierająca polisacharyd Neisseria meningitidis grupy C skoniugowany z toksoidem tężcowym, może być stosowana jednocześnie z innymi szczepionkami pod warunkiem podawania w różne miejsca ciała, bez mieszania w jednej strzykawce. Badania kliniczne wykazały brak istotnego klinicznie wpływu na odpowiedź immunologiczną przy jednoczesnym podaniu z toksoidem błoniczym i tężcowym, szczepionkami przeciw krztuścowi (pełnokomórkowymi i bezkomórkowymi), Hib, IPV, MMR, skoniugowanymi szczepionkami przeciwpneumokokowymi oraz sześciowalentną szczepionką DTaP-IPV-HBV-Hib. Wartości serokonwersji po podaniu NeisVac-C wynosiły 95,7–100%, a obserwowane niewielkie różnice w mianach przeciwciał rSBA nie miały znaczenia klinicznego, pod warunkiem osiągnięcia miana co najmniej 1:8 lub 1:128. Jednoczesne podanie z żywą szczepionką przeciw rotawirusom (RotaTeq) również nie wpływało negatywnie na odpowiedź immunologiczną i charakteryzowało się akceptowalnym profilem bezpieczeństwa.
antygen powierzchniowy WZW B, dopełniacz króliczy, dysfagia, działanie niepożądane, Haemophilus influenzae, odpowiedź immunologiczna, poliomyelitis, polisacharyd Neisseria meningitidis, reakcja poszczepienna, serokonwersja, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka MMR, szczepionka pełnokomórkowa, szczepionka przeciw krztuścowi, szczepionka przeciw rotawirusom, szczepionka przeciwpneumokokowa, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy - Leksykon substancji czynnych
Wodorotlenek glinu – Dawkowanie i sposób podawania
Wodorotlenek glinu jest stosowany jako składnik aktywny w lekach zobojętniających kwas żołądkowy oraz jako adiuwant w szczepionkach, gdzie zwiększa odpowiedź immunologiczną na antygen. W szczepionkach jego dawka jest precyzyjnie ustalona przez producenta i nie podlega modyfikacjom przez lekarza. Przykładowo, w szczepionce przeciw błonicy zawartość Al³⁺ wynosi do 0,7 mg na dawkę 0,5 ml, a schemat szczepienia podstawowego obejmuje trzy dawki w różnych objętościach (0,5 ml i 0,3 ml) dostosowanych do wieku dziecka. W szczepionce przeciw tężcowi dawka wodorotlenku glinu wynosi do 1,25 mg Al³⁺ na 0,5 ml, a schemat szczepień podstawowych i przypominających jest dostosowany do historii szczepień i ryzyka ekspozycji, z podaniem dawki co 10 lat. Szczepionki podaje się głęboko podskórnie lub domięśniowo, najczęściej w mięsień naramienny lub przednio-boczną część uda, unikając podawania dożylnego.
adiuwant, atenuowany wirus, immunoglobulina tężcowa, inaktywowany wirus, jałowy ropień, lek zobojętniający, lek zobojętniający kwas żołądkowy, mięsień naramienny, odpowiedź immunologiczna, podanie donaczyniowe, przednioboczna część uda, składowa krztuśca, substancja aktywna, szczepienie podstawowe, szczepienie przypominające, szczepionka acelularna, szczepionka błonicza, szczepionka meningokokowa, szczepionka pełnokomórkowa, szczepionka przeciw poliomyelitis, szczepionka skojarzona, szczepionka tężcowa, uodpornienie czynno-bierne, wodorotlenek glinu, wstrzyknięcie domięśniowe, wstrzyknięcie podskórne, zawiesina doustna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Adacel Polio 0,5 ml
Szczepionka Adacel Polio to skojarzony preparat zawierający toksoidy błoniczy (≥2 j.m.), tężcowy (≥20 j.m.), cztery antygeny krztuśca (toksoid krztuścowy 2,5 µg, hemaglutynina włókienkowa 5 µg, pertaktyna 3 µg, fimbrie typ 2 i 3 5 µg) oraz inaktywowane wirusy polio typów 1 (29 jednostek antygenu D), 2 (7 jednostek) i 3 (26 jednostek). Po podaniu pojedynczej dawki 0,5 ml u dzieci (3-6 lat), młodzieży i dorosłych uzyskuje wysoką immunogenność: seroprotekcja przeciw błonicy i tężcowi wynosiła ≥92,8% i 99,5-100%, a odpowiedź na antygeny krztuśca przekraczała 91%. Ochronne miana przeciwciał przeciw wirusom polio (≥1:8) osiągnięto u 100% badanych. Szczepionka jest stosowana jako dawka przypominająca po szczepieniach podstawowych, wykazując silną odpowiedź immunologiczną niezależnie od wcześniejszego schematu szczepień (DTwP+OPV lub DTaP+IPV). Długoterminowe badania wykazały utrzymanie seroprotekcji przeciw błonicy i tężcowi oraz seropozytywności przeciw krztuścowi do 10 lat po szczepieniu.
Adacel Polio, badanie kliniczno-kontrolne, badanie kohortowe, dawka przypominająca, fimbrie, fosforan glinu, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność szczepionki, inaktywowany wirus polio, IPV, korelacja serologiczna, krztusiec, odpowiedź immunologiczna, pertaktyna, poliomyelitis, seropozytywność, seroprotekcja, średnia geometryczna stężeń, szczepienie podstawowe, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka pełnokomórkowa, test immunoenzymatyczny, test seroneutralizacji, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, trymestr ciąży - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ty-Szczepionka durowa nie mniej niż 5×10 ^8 i nie więcej niż 1×10 ^9 bakterii Salmonella typhi/0,5 ml; szczepionka 20-dawkowa, 1 dawka (0,5 ml)
Ty-Szczepionka durowa to inaktywowana, pełnokomórkowa szczepionka przeciw durowi brzusznemu, oznaczona kodem ATC J07AP02. Preparat dostępny jest w postaci białej lub białoszarej zawiesiny do wstrzykiwań, w dawce 0,5 ml zawierającej od 5×10⁸ do 1×10⁹ inaktywowanych bakterii Salmonella typhi. Bakterie te zostały unieczynnione formaldehydem w podwyższonej temperaturze, co pozwala zachować ich antygenowe właściwości przy jednoczesnym braku patogenności. Szczepionka dostępna jest w opakowaniach 20-dawkowych i służy do indukcji ochronnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko duru brzusznemu.
bakterie inaktywowane, dur brzuszny, formaldehyd, pamięć immunologiczna, patogenność, Salmonella typhi, serokonwersja, swoiste przeciwciała, szczepionka durowa, szczepionka pełnokomórkowa, układ immunologiczny, właściwości antygenowe, wytwarzanie przeciwciał, zakażenie bakteryjne, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przeciwwskazania – DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego, nie mniej niż 40 j.m. toksoidu tężcowego i nie mniej niż 4 j.m. zawiesiny inaktywowanego szczepu Bordetella pertussis/0,5 ml; 1 d; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana (DTP) jest kluczowa w profilaktyce chorób zakaźnych, jednak jej podanie jest przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na składniki szczepionki, ostrych stanów chorobowych z gorączką, zaostrzeń chorób przewlekłych oraz postępujących schorzeń neurologicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na reakcje niepożądane po poprzednich dawkach, takie jak encefalopatia w ciągu 7 dni, drgawki do 3 dni, objawy mózgowe do 72 godzin, nieutulony płacz trwający ≥ 3 godziny, epizody hipotoniczno-hiporeaktywne oraz gorączka ≥ 40,5°C pojawiające się do 48 godzin po szczepieniu. Wystąpienie tych objawów stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do kolejnych dawek szczepionki DTP.
antygen krztuśca, Bordetella pertussis, choroba przewlekła, drgawki, encefalopatia, krzyk mózgowy, nadwrażliwość na substancje czynne, niepożądany odczyn poszczepienny, nieutulony płacz, objawy mózgowe, obniżone napięcie mięśniowe, ogniskowe objawy neurologiczne, ostry stan chorobowy, schorzenie neurologiczne, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka DT, szczepionka DTP, szczepionka pełnokomórkowa, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, wysoka gorączka, zaburzenie świadomości, zespół hipotoniczno-hiporeaktywny