Przeciwwskazania
DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego, nie mniej niż 40 j.m. toksoidu tężcowego i nie mniej niż 4 j.m. zawiesiny inaktywowanego szczepu Bordetella pertussis/0,5 ml; 1 d; 1 dawka (0,5 ml)

Przeciwwskazania stosowania szczepionki DTP – kiedy odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana (DTP) stanowi ważny element profilaktyki chorób zakaźnych, jednak istnieją sytuacje kliniczne, w których jej podanie jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta i skuteczności profilaktyki w populacji.

Nadwrażliwość na składniki szczepionki

Podstawowym przeciwwskazaniem do podania szczepionki DTP jest nadwrażliwość na substancje czynne zawarte w preparacie (toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, zawiesina inaktywowanego szczepu Bordetella pertussis) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. W przypadku stwierdzonej wcześniej reakcji alergicznej na składniki szczepionki, należy bezwzględnie odstąpić od jej podania.¹

Ostre stany chorobowe

Szczepienia nie należy przeprowadzać u pacjentów w ostrych stanach chorobowych przebiegających z gorączką. Również w przypadku chorób przewlekłych w okresie zaostrzenia należy odroczyć szczepienie do czasu ustąpienia zaostrzenia. W tych sytuacjach organizm pacjenta może nieprawidłowo zareagować na szczepionkę, a dodatkowo trudno będzie odróżnić objawy choroby od potencjalnych niepożądanych odczynów poszczepiennych.²

Przeciwwskazania neurologiczne

Szczególnie istotną grupę przeciwwskazań stanowią schorzenia neurologiczne. Szczepionki DTP nie należy podawać pacjentom z chorobami neurologicznymi o postępującym przebiegu. Ta grupa przeciwwskazań wynika z potencjalnego ryzyka nasilenia objawów neurologicznych po podaniu szczepionki.³

Reakcje po wcześniejszej dawce szczepionki

Kluczowym elementem kwalifikacji do szczepienia jest ocena reakcji na poprzednie dawki. Przeciwwskazaniem do podania szczepionki DTP są następujące reakcje, które wystąpiły po wcześniejszym szczepieniu:

• Objawy mózgowe manifestujące się zaburzeniem świadomości i ogniskowymi objawami neurologicznymi, występujące w ciągu 72 godzin po poprzednim szczepieniu⁴
• Encefalopatia o nieznanej etiologii, która wystąpiła w ciągu 7 dni po podaniu szczepionki zawierającej antygeny krztuśca⁵
• Drgawki (z gorączką lub bez), które wystąpiły w ciągu 3 dni po poprzedniej dawce szczepionki⁶
• Nieutulony ciągły płacz lub krzyk o wysokich tonach (nazywany także krzykiem mózgowym), trwający 3 godziny lub dłużej, który wystąpił w ciągu 48 godzin po poprzedniej dawce szczepionki⁷
• Utrata świadomości lub epizod hipotoniczno-hiporeaktywny (w ciągu 48 godzin po poprzednim szczepieniu) charakteryzujący się bezwładnością lub obniżeniem napięcia mięśniowego, zmniejszoną i osłabioną reakcją na bodźce zewnętrzne oraz zmianą zabarwienia skóry (bladość lub sinica)⁸
• Wysoka gorączka ≥ 40,5°C, niewywołana innymi czynnikami, pojawiająca się w ciągu 48 godzin po poprzednim szczepieniu⁹

Indywidualna ocena ryzyka i korzyści

W sytuacjach wątpliwych, gdy istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania do szczepienia preparatem DTP, należy przeprowadzić dokładną ocenę stosunku ryzyka związanego z podaniem szczepionki do ryzyka wystąpienia zakażenia. W niektórych przypadkach, szczególnie w sytuacji zagrożenia epidemiologicznego, korzyści wynikające ze szczepienia mogą przewyższać potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹⁰

Zestawienie przeciwwskazań do stosowania szczepionki DTP

Postępowanie w przypadku stwierdzenia przeciwwskazań

W przypadku występowania przeciwwskazań do podania szczepionki DTP lekarz powinien rozważyć alternatywne metody ochrony przed chorobami zakaźnymi, które mogą obejmować:

• Zastosowanie szczepionek bezkomórkowych (zamiast pełnokomórkowych szczepionek przeciwko krztuścowi)
• Podanie samych toksoidów błoniczego i tężcowego (DT), jeśli przeciwwskazania dotyczą tylko komponenty krztuścowej
• Ustalenie indywidualnego schematu szczepień z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjenta
• W przypadku przejściowych przeciwwskazań – odroczenie szczepienia do czasu ustąpienia objawów

Każda decyzja o odradzeniu szczepienia lub jego modyfikacji powinna być dokładnie udokumentowana w dokumentacji medycznej pacjenta, z podaniem szczegółowego uzasadnienia klinicznego.