policykliczne węglowodory aromatyczne

Policykliczne węglowodory aromatyczne (PWA) to grupa związków organicznych zawierających dwa lub więcej skondensowanych pierścieni aromatycznych. Związki te powstają głównie podczas niekompletnego spalania materii organicznej i są powszechnie występującymi zanieczyszczeniami środowiskowymi.

Z medycznego punktu widzenia, PWA mają istotne znaczenie ze względu na ich potencjał kancerogenny i mutagenny. Niektóre z nich, jak benzo[a]piren, zostały sklasyfikowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako pewne kancerogeny dla ludzi (grupa 1). PWA mogą indukować mutacje DNA poprzez tworzenie adduktów z zasadami nukleinowymi, co prowadzi do zaburzeń replikacji i transkrypcji.

Ekspozycja na PWA następuje głównie przez wdychanie zanieczyszczonego powietrza (dym tytoniowy, spaliny samochodowe, emisje przemysłowe), spożywanie żywności (grillowane mięso, wędzone produkty) oraz przez kontakt skórny. W organizmie PWA ulegają metabolicznej aktywacji przez enzymy cytochromu P450, co prowadzi do powstania reaktywnych metabolitów odpowiedzialnych za ich działanie toksyczne.

Badania epidemiologiczne wykazały związek między narażeniem na PWA a zwiększonym ryzykiem nowotworów płuc, skóry, pęcherza moczowego i przewodu pokarmowego. Monitoring biologiczny ekspozycji na PWA obejmuje oznaczanie ich metabolitów w moczu, takich jak 1-hydroksypiren, który jest biomarkerem narażenia na tę grupę związków.

Powiązane wpisy

  1. 14.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl