białko tau związane z mikrotubulami
Białko tau związane z mikrotubulami (microtubule-associated protein tau, MAPT) to białko cytoszkieletowe, które odgrywa kluczową rolę w stabilizacji mikrotubul w komórkach nerwowych. W prawidłowych warunkach białko tau przyłącza się do mikrotubul, stabilizując je i regulując transport aksonalny, co jest niezbędne dla właściwego funkcjonowania neuronów.
Zaburzenia w fosforylacji białka tau prowadzą do jego hiperfosforylacji, co zmniejsza jego powinowactwo do mikrotubul i sprzyja tworzeniu się patologicznych agregatów wewnątrzkomórkowych. Te agregaty, znane jako splątki neurofibrylarne (neurofibrillary tangles, NFT), są charakterystycznym markerem neuropatologicznym chorób neurodegeneracyjnych, określanych jako tauopatie.
Najlepiej poznaną tauopatią jest choroba Alzheimera, gdzie białko tau wraz z beta-amyloidem tworzy podstawowe zmiany patologiczne. Inne tauopatie to m.in. otępienie czołowo-skroniowe, postępujące porażenie nadjądrowe, zwyrodnienie korowo-podstawne czy choroba Picka. Badania nad białkiem tau stanowią istotny kierunek w poszukiwaniu biomarkerów diagnostycznych i potencjalnych celów terapeutycznych w chorobach neurodegeneracyjnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Demencja czołowo-skroniowa – Patofizjologia i mechanizm
Demencja czołowo-skroniowa (FTD) to heterogeniczna grupa zaburzeń neurodegeneracyjnych charakteryzujących się postępującym zanikiem neuronów w płatach czołowych i skroniowych, prowadząca do zaburzeń funkcji wykonawczych, zachowania i języka. Patogeneza FTD obejmuje akumulację patologicznych białek: tau (około 40% przypadków), TDP-43 (około 50%) oraz FUS (5-10%), co skutkuje neurodegeneracją i zwyrodnieniem czołowo-skroniowym (FTLD). Genetycznie około 40% przypadków ma charakter rodzinny, z mutacjami w genach C9orf72 (25% rodzinnych przypadków), MAPT (11%) i GRN (10%), które wpływają na proteostazę, funkcję lizosomów i metabolizm komórkowy. Kluczowe mechanizmy patogenetyczne to zarówno zysk funkcji toksycznych białek, jak i ich utrata funkcji fizjologicznych, a także dysfunkcja lizosomów i zaburzenia metabolizmu glukozy, potwierdzone hipometabolizmem glukozy w badaniach FDG-PET, który poprzedza objawy kliniczne. Ponadto, istotną rolę odgrywa aktywacja układu odpornościowego mózgu, zwłaszcza mikrogleju, oraz zmiany w metabolizmie lipidów, takie jak obniżenie poziomów kardiolipiny i acylokarnityny, co wskazuje na dysfunkcję mitochondriów, stan zapalny i stres oksydacyjny.
acylokarnityna, autofagia, białko FUS, białko tau, białko tau związane z mikrotubulami, białko TDP-43, choroba Creutzfeldta-Jakoba, demencja czołowo-skroniowa, demencja semantyczna, dziedziczenie autosomalnie dominujące, FDG-PET, funkcje wykonawcze, hiperfosforylacja, komórki glejowe, lizofosfatydylocholina, mechanizm zysku funkcji, mikroglej, mikrotubule, neuroprotekcja, otępienie, powtórzenia heksanukleotydowe, progranulin, proteostaza, przeciwciało monoklonalne, stwardnienie zanikowe boczne, szpik kostny, ubikwitynacja, zakręt obręczy, złogi białkowe, zwyrodnienie czołowo-skroniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotna postępująca afazja – Epidemiologia
Pierwotna postępująca afazja (PPA) to rzadkie schorzenie neurodegeneracyjne, charakteryzujące się postępującym deficytem funkcji językowych przy względnym zachowaniu innych zdolności poznawczych. Chorobowość PPA szacuje się na 3-4 przypadki na 100 000 osób, z niektórymi źródłami podającymi nawet do 34 na 100 000. Zapadalność wynosi około 1,14 na 100 000 osobolat, co jest znacznie niższe niż w chorobie Alzheimera (35,7/100 000 osobolat). Warianty PPA wykazują różną zapadalność: afazja postępująca niepłynna (nfvPPA) 0,14/100 000 osobolat, afazja logopeniczna (lvPPA) 0,21/100 000 osobolat oraz afazja semantyczna (svPPA) 0,21/100 000 osobolat. PPA stanowi 20-40% przypadków otępienia czołowo-skroniowego (FTD), które ma chorobowość około 5 na milion mieszkańców. Średni wiek zachorowania to 50-70 lat, a czas przeżycia od wystąpienia objawów wynosi 7-12 lat. Dziedziczność jest stwierdzana w 20-40% przypadków, z około 10% autosomalnym dominującym wzorcem dziedziczenia, często związanym z mutacjami w genach MAPT i progranuliny.
afazja logopeniczna, afazja postępująca niepłynna, afazja semantyczna, badanie neuropatologiczne, behawioralny wariant FTD, białko tau związane z mikrotubulami, biomarker krwi, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, interwencja logopedyczna, łagodne zaburzenia poznawcze, leczenie farmakologiczne, otępienie czołowo-skroniowe, pierwotna postępująca afazja, płyn mózgowo-rdzeniowy, podłoże autoimmunologiczne, schorzenie neurodegeneracyjne, upośledzenie funkcji językowych