proteostaza
Proteostaza, znana również jako homeostaza białek, odnosi się do zbioru procesów komórkowych zapewniających prawidłowe funkcjonowanie proteomu. Obejmuje ona mechanizmy kontrolujące biosyntezę, fałdowanie, modyfikacje potranslacyjne oraz degradację białek, utrzymując ich równowagę ilościową i jakościową w komórce.
W utrzymanie proteostazy zaangażowane są różne systemy komórkowe, w tym szaperonaża molekularna, system ubikwityna-proteasom oraz autofagia. Zaburzenia proteostazy są związane z wieloma chorobami neurodegeneracyjnymi (choroba Alzheimera, Parkinsona, Huntingtona), a także z procesami starzenia się organizmu.
Badania nad proteostazą mają istotne znaczenie kliniczne, ponieważ interwencje terapeutyczne ukierunkowane na poprawę funkcjonowania systemów proteostazy mogą potencjalnie zapobiegać lub opóźniać rozwój chorób związanych z nieprawidłowym fałdowaniem i agregacją białek. Modulatory proteostazy są obecnie intensywnie badane jako potencjalne leki w terapii chorób neurodegeneracyjnych i metabolicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Demencja czołowo-skroniowa – Patofizjologia i mechanizm
Demencja czołowo-skroniowa (FTD) to heterogeniczna grupa zaburzeń neurodegeneracyjnych charakteryzujących się postępującym zanikiem neuronów w płatach czołowych i skroniowych, prowadząca do zaburzeń funkcji wykonawczych, zachowania i języka. Patogeneza FTD obejmuje akumulację patologicznych białek: tau (około 40% przypadków), TDP-43 (około 50%) oraz FUS (5-10%), co skutkuje neurodegeneracją i zwyrodnieniem czołowo-skroniowym (FTLD). Genetycznie około 40% przypadków ma charakter rodzinny, z mutacjami w genach C9orf72 (25% rodzinnych przypadków), MAPT (11%) i GRN (10%), które wpływają na proteostazę, funkcję lizosomów i metabolizm komórkowy. Kluczowe mechanizmy patogenetyczne to zarówno zysk funkcji toksycznych białek, jak i ich utrata funkcji fizjologicznych, a także dysfunkcja lizosomów i zaburzenia metabolizmu glukozy, potwierdzone hipometabolizmem glukozy w badaniach FDG-PET, który poprzedza objawy kliniczne. Ponadto, istotną rolę odgrywa aktywacja układu odpornościowego mózgu, zwłaszcza mikrogleju, oraz zmiany w metabolizmie lipidów, takie jak obniżenie poziomów kardiolipiny i acylokarnityny, co wskazuje na dysfunkcję mitochondriów, stan zapalny i stres oksydacyjny.
acylokarnityna, autofagia, białko FUS, białko tau, białko tau związane z mikrotubulami, białko TDP-43, choroba Creutzfeldta-Jakoba, demencja czołowo-skroniowa, demencja semantyczna, dziedziczenie autosomalnie dominujące, FDG-PET, funkcje wykonawcze, hiperfosforylacja, komórki glejowe, lizofosfatydylocholina, mechanizm zysku funkcji, mikroglej, mikrotubule, neuroprotekcja, otępienie, powtórzenia heksanukleotydowe, progranulin, proteostaza, przeciwciało monoklonalne, stwardnienie zanikowe boczne, szpik kostny, ubikwitynacja, zakręt obręczy, złogi białkowe, zwyrodnienie czołowo-skroniowe