Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację

Produkt leczniczy Olfen 75, zawierający diklofenak sodowy (75 mg) i lidokainy chlorowodorek jednowodny (20 mg) w postaci roztworu do wstrzykiwań, wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Znajomość wpływu tego leku na płodność, przebieg ciąży i laktację jest niezbędna do podejmowania właściwych decyzji terapeutycznych przez lekarzy prowadzących.¹

Wpływ na ciążę

Stosowanie diklofenaku w okresie ciąży wiąże się z istotnym ryzykiem, które zmienia się w zależności od trymestru ciąży. Mechanizm działania diklofenaku poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn może wywierać niekorzystny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój zarodka lub płodu.²

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia poronienia, wad rozwojowych serca oraz wytrzewienia po zastosowaniu inhibitora syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży. Bezwzględne ryzyko wystąpienia wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%. Ryzyko to może się dodatkowo zwiększać wraz ze zwiększaniem dawki i wydłużaniem okresu leczenia.³

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitora syntezy prostaglandyn zwiększało liczbę strat po- i przedimplantacyjnych oraz śmiertelność zarodka i płodu. Dodatkowo, zaobserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad wrodzonych, w tym wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego, u zwierząt otrzymujących inhibitor syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy.⁴

Szczególnie istotny jest okres od 20. tygodnia ciąży, kiedy stosowanie diklofenaku może powodować małowodzie wskutek zaburzeń czynności nerek płodu. Stan ten jest zwykle odwracalny po przerwaniu leczenia. Zgłaszano również przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze, z których większość ustępowała po zaprzestaniu terapii.⁵

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży diklofenak nie powinien być podawany, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lek musi być zastosowany u kobiety starającej się o ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas.⁶

Monitorowanie ciąży podczas terapii diklofenakiem

U pacjentek, które były eksponowane na diklofenak przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży, należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych powikłań, należy natychmiast zaprzestać stosowania diklofenaku.⁷

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne poważne działania niepożądane zarówno dla płodu, jak i dla matki.⁸

Wpływ na płód w trzecim trymestrze obejmuje:⁹

• Toksyczne działanie dotyczące układu krążenia i oddechowego – obejmujące przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne¹⁰
• Zaburzenia czynności nerek – podobnie jak w drugim trymestrze¹¹

U matki i noworodka pod koniec ciąży diklofenak może prowadzić do:¹²

• Wydłużenia czasu krwawienia w wyniku działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek¹³
• Hamowania czynności skurczowej macicy powodującego opóźnienie lub przedłużanie się porodu¹⁴

Lidokaina w ciąży

Produkt Olfen 75 zawiera również lidokainę, która może być podawana kobietom w ciąży wyłącznie w przypadku bezwzględnej konieczności. Należy podkreślić, że nie przeprowadzono kontrolowanych badań u kobiet w ciąży dotyczących bezpieczeństwa stosowania lidokainy. Dostępne dane z ograniczonej liczby przypadków ekspozycji kobiet w ciąży nie wskazują na działanie lidokainy powodujące wrodzone wady płodu, jednak badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na płodność.¹⁵

Istotną informacją jest fakt, że lidokaina szybko przenika przez łożysko, co może mieć znaczenie kliniczne w kontekście ekspozycji płodu na ten lek.¹⁶

Wpływ na karmienie piersią

Zarówno diklofenak, jak i lidokaina przenikają do mleka kobiet karmiących piersią, jednak oba składniki czynne występują w mleku w niewielkich ilościach. W przypadku krótkotrwałego stosowania produktu Olfen 75 w dawkach terapeutycznych ryzyko dla niemowlęcia jest prawdopodobnie niewielkie, co zazwyczaj nie wymaga przerwania karmienia piersią.¹⁷

Należy jednak rozważyć następujące scenariusze:¹⁸

• Przy długotrwałym stosowaniu preparatu Olfen 75 w większych dawkach, np. w leczeniu chorób reumatycznych, należy rozważyć wczesne odstawienie dziecka od piersi
• Ze względu na brak pełnych danych o bezpieczeństwie, produkt Olfen 75 nie powinien być rutynowo podawany kobietom karmiącym piersią w celu uniknięcia potencjalnych działań niepożądanych u dziecka¹⁹

Wpływ na płodność

Stosowanie diklofenaku, podobnie jak innych leków hamujących cyklooksygenazę i syntezę prostaglandyn, może mieć niekorzystny wpływ na płodność u kobiet. Z tego powodu nie jest zalecane u pacjentek planujących ciążę.²⁰

W przypadku kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są w trakcie diagnostyki niepłodności, należy rozważyć zaprzestanie stosowania produktu Olfen 75.²¹

Podsumowanie zaleceń dotyczących stosowania Olfen 75 w okresie rozrodczym