Leki w grupie
„lek znieczulający miejscowo”

Leki znieczulające miejscowo to grupa związków chemicznych, które powodują odwracalne zniesienie czucia bólu i dotyku w określonym miejscu ciała, bez wpływu na świadomość pacjenta. Ich mechanizm działania polega na blokowaniu kanałów sodowych w błonach komórkowych neuronów, co hamuje powstawanie i przewodzenie impulsów nerwowych. Dzięki temu blokują przekazywanie bodźców bólowych z miejsca aplikacji do ośrodkowego układu nerwowego.

Do najważniejszych leków znieczulających miejscowo należą: lidokaina (Lignocainum, Xylocaine), prokaina (Novocaine), benzokaina (Benzocainum), bupiwakaina (Marcaine, Bupivacainum), ropiwakaina (Naropin), artykaina (Articainum, Ubistesin), mepiwakaina (Scandonest) oraz levobupiwakaina (Chirocaine). Na polskim rynku dostępne są również preparaty złożone, takie jak EMLA (lidokaina + prylokaina) czy Lignocainum cum Noradrenalino (lidokaina z adrenaliną).

Leki znieczulające miejscowo można podzielić na dwie główne grupy chemiczne: estry (np. prokaina, benzokaina, tetrakaina) oraz amidy (np. lidokaina, bupiwakaina, ropiwakaina). Estry są szybciej metabolizowane przez esterazy osoczowe, co przekłada się na krótszy czas działania, ale również szybsze usuwanie z organizmu. Amidy są metabolizowane wolniej w wątrobie, co zapewnia dłuższy czas działania, ale może prowadzić do kumulacji leku przy powtarzanych dawkach.

Główną zaletą stosowania leków znieczulających miejscowo jest możliwość przeprowadzenia bolesnych procedur medycznych i zabiegów chirurgicznych bez konieczności znieczulenia ogólnego. Pozwala to na zachowanie świadomości pacjenta, zmniejsza ryzyko powikłań związanych z anestezją ogólną, skraca czas hospitalizacji oraz umożliwia szybszy powrót do codziennych aktywności. Dodatkowo, niektóre leki z tej grupy wykazują działanie przeciwarytmiczne (np. lidokaina) i mogą być stosowane w terapii zaburzeń rytmu serca.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków znieczulających miejscowo obejmują głównie działania niepożądane po przedawkowaniu lub przypadkowym podaniu donaczyniowym. Mogą one powodować toksyczne działanie na ośrodkowy układ nerwowy (drgawki, zaburzenia świadomości) oraz układ sercowo-naczyniowy (hipotensja, zaburzenia przewodnictwa, zatrzymanie krążenia). Istnieje również ryzyko reakcji alergicznych, szczególnie w przypadku estrów. Ponadto, niektóre leki z tej grupy mają działanie kardiotoksyczne (szczególnie bupiwakaina), co wymaga szczególnej ostrożności przy ich stosowaniu.

Ze względu na sposób podania, leki znieczulające miejscowo dzielą się na preparaty do: znieczulenia powierzchniowego (kremy, żele, aerozole), nasiękowego (iniekcje w tkanki), przewodowego (iniekcje w okolice pni nerwowych), rdzeniowego (podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego) oraz znieczulenia dożylnego regionalnego (blokada Biera). Każda z tych metod ma swoje specyficzne wskazania, dawkowanie i potencjalne powikłania.