pleśniawki
Pleśniawki to częsta infekcja grzybicza jamy ustnej, wywołana przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans. Charakteryzują się białymi, kremowymi nalotami na błonie śluzowej jamy ustnej, języka, dziąseł i podniebienia, które po zdrapaniu odsłaniają zaczerwienioną, często krwawiącą powierzchnię.
Pleśniawki występują najczęściej u niemowląt, osób starszych, pacjentów z obniżoną odpornością, cukrzycą, podczas terapii antybiotykowej lub steroidowej. Czynnikami predysponującymi są również nieodpowiednia higiena jamy ustnej, noszenie protez zębowych, palenie tytoniu czy niedobory witamin.
W leczeniu pleśniawek stosuje się miejscowe leki przeciwgrzybicze, takie jak nystatyna, mikonazol czy flukonazol. W przypadkach ciężkich lub nawracających może być konieczne zastosowanie leków przeciwgrzybiczych ogólnoustrojowych. Istotna jest również eliminacja czynników predysponujących oraz poprawa higieny jamy ustnej.
U pacjentów z nawracającymi pleśniawkami należy rozważyć diagnostykę w kierunku chorób ogólnoustrojowych wpływających na odporność, takich jak cukrzyca, niedokrwistość, niedobory immunologiczne czy zakażenie HIV. Pleśniawki u dorosłych, które nie ustępują po standardowym leczeniu, mogą wymagać konsultacji specjalistycznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół sjögrena – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Sjögrena to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się suchością oczu i jamy ustnej, wynikającą ze stanu zapalnego gruczołów łzowych i ślinowych. Opieka nad pacjentem wymaga interdyscyplinarnego podejścia, angażującego reumatologa, okulistę, dentystę, otolaryngologa oraz pielęgniarkę, która odgrywa kluczową rolę w edukacji i monitorowaniu objawów. Leczenie objawowe obejmuje stosowanie sztucznych łez (nawet co 30 minut, najlepiej bez konserwantów przy częstym stosowaniu), maści na noc, ciepłych kompresów przy blepharitis oraz zaawansowane metody, takie jak okluzja punktowa czy krople z cyklosporyną. W zakresie suchości jamy ustnej zaleca się intensywną higienę, stosowanie past z fluorem, regularne wizyty stomatologiczne co 3-6 miesięcy, a także stymulację wydzielania śliny za pomocą pilokarpiny lub cewimeliny. Należy monitorować ryzyko infekcji drożdżakowych i powikłań, takich jak chłoniak czy zajęcie narządów wewnętrznych, a także uwzględniać wpływ leków immunosupresyjnych i glikokortykosteroidów na stan pacjenta.
abatacept, azatiopryna, belimumab, blepharitis, chłoniak, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna, DMARDs, fibromialgia, fluoryzacja zębów, glikokortykosteroidy, gruczoły ślinowe, hydroksychlorochina, infekcja drożdżakowa, kandydoza, kandydoza jamy ustnej, leflunomid, lek biologiczny, lek przeciwgrzybiczny, leki modyfikujące przebieg choroby, metotreksat, mykofenolan mofetylu, niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, okulista, pleśniawki, przeciwciała anty-Ro/SSA, reumatolog, rytuksymab, soczewki skleralne, suchość jamy ustnej, terapia poznawczo-behawioralna, vasculitis, wrodzony blok serca, zapalenie naczyń, zapalenie powiek, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Mukozitis – Diagnostyka i diagnoza
Mukozitis to ostre zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego, będące powikłaniem leczenia przeciwnowotworowego, zwłaszcza chemioterapii i radioterapii. Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie oraz ocenie objawów takich jak rumień, owrzodzenia i ból jamy ustnej, które pojawiają się zwykle w ciągu 1-2 tygodni od radioterapii lub 3 dni od chemioterapii. Kluczowe jest różnicowanie mukozitis z zakażeniami grzybiczymi, wirusowymi (np. HSV) i bakteryjnymi, co wymaga posiewów i badań mikrobiologicznych. Do oceny nasilenia stosuje się standaryzowane skale, m.in. WHO, NCI-CTCAE oraz OMAS. W diagnostyce rozważa się także biomarkery, takie jak cytrulina, I-FABP, cytokiny prozapalne (TNF-α, IL-1β) oraz RNA niekodujące, które mogą pomóc w wczesnym wykryciu i ocenie ciężkości mukozitis. Częstość występowania mukozitis wynosi około 40% u pacjentów leczonych chemioterapią, wzrastając do 90% u chorych na nowotwory głowy i szyi poddawanych chemio- i radioterapii.
biomarkery, błona śluzowa jamy ustnej, chemioterapia i radioterapia, chlorheksydyna, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, cytokiny prozapalne, cytrulina, kandydoza, martwica tkanek, mielosupresja, morfologia krwi, mukozitis, narzędzia diagnostyczne, neutropenia, ostra białaczka, owrzodzenia błony śluzowej, PCR, pleśniawki, posiew krwi, przeszczepienie komórek krwiotwórczych, przewód pokarmowy, skala WHO, sól fizjologiczna, suchość jamy ustnej, terapia laserowa, zakażenie HSV - Leksykon chorób i schorzeń
Kandydoza jamy ustnej – Epidemiologia
Kandydoza jamy ustnej, najczęstsza oportunistyczna infekcja grzybicza w obrębie jamy ustnej, jest wywoływana głównie przez Candida albicans, choć obserwuje się wzrost zakażeń gatunkami non-albicans, co wiąże się z szerokim stosowaniem azoli. Kolonizacja C. albicans występuje u 30-60% zdrowych osób, z wyższym wskaźnikiem u pacjentów z obniżoną odpornością (do 95% u osób z HIV). Objawowa kandydoza jest rzadka u zdrowych dorosłych, ale częsta u niemowląt (do 37% w pierwszych miesiącach życia) oraz u pacjentów immunosupresyjnych, w tym osób z HIV/AIDS (ponad 90% w trakcie choroby) i poddawanych chemioterapii (około 20%). Kandydoza przełyku stanowi około 50% infekcji przełyku u pacjentów z AIDS. Czynniki ryzyka obejmują terapię antybiotykową, immunosupresję, choroby przewlekłe (np. cukrzyca, nowotwory), stosowanie protez zębowych oraz starszy wiek. Wzrost częstości kandydozy jest związany z rozwojem medycyny, w tym inwazyjnymi procedurami, szerokim stosowaniem antybiotyków i leków immunosupresyjnych oraz pandemią HIV/AIDS. Pojawienie się opornych szczepów, takich jak Candida auris, stanowi istotne wyzwanie kliniczne.
agar Sabourauda, antybiotyk szerokowidmowy, azatiopryna, azole, beta-D-glukan, bezobjawowy nosiciel, Candida albicans, Candida auris, drożdżak, echinokandyna, fluorochinolon, kandydemia, kandydoza przełyku, klotrymazol, kortykosteroid, krwiotwórcza komórka macierzysta, kserostomia, lek immunosupresyjny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwinfekcyjny, makrolid, metotreksat, obniżona odporność, ostra białaczka, penicylina, pleśniawki, proteza zębowa, sekwencjonowanie następnej generacji, terapia antyretrowirusowa, terapia przeciwgrzybicza, test ELISA - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Symbicort
Symbicort, będący kombinacją budezonidu i formoterolu, wymaga ścisłego przestrzegania zasad bezpieczeństwa i monitorowania klinicznego w trakcie terapii astmy. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, regularną ocenę stanu pacjenta oraz stopniowe zmniejszanie dawki po uzyskaniu kontroli objawów. Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności stosowania inhalatora doraźnego oraz o higienie jamy ustnej po inhalacji, aby zapobiec zakażeniom drożdżakowym. Nagłe przerwanie terapii jest niewskazane ze względu na ryzyko zaostrzeń i zaburzeń czynności nadnerczy, szczególnie u pacjentów przechodzących z doustnych kortykosteroidów na wziewne. W trakcie leczenia należy unikać jednoczesnego stosowania silnych inhibitorów CYP3A4, takich jak itrakonazol czy rytonawir, ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych.
agonista receptora beta2-adrenergicznego, budezonid wziewny, chorioretinopatia surowicza, choroba niedokrwienna serca, duszność, formoterol, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid wziewny, guz chromochłonny, hipokaliemia, inhibitor CYP3A4, kardiomiopatia przerostowa, kortykosteroid ogólnoustrojowy, lek rozszerzający oskrzela, niewydolność nadnerczy, odstęp QTc, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, pleśniawki, przełom nadnerczowy, skurcz oskrzeli, tachyarytmia, zakażenie drożdżakowe jamy ustnej, zaostrzenie astmy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Flixotide 250 mcg/dawkę inh.
Flixotide w dawce 250 μg/dawkę inhalacyjną zawiera mikronizowany flutykazonu propionian i jest stosowany wziewnie. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są kandydoza jamy ustnej i gardła (≥1/10), którą można ograniczyć poprzez płukanie jamy ustnej po inhalacji oraz chrypka i bezgłos (≥1/100 do <1/10). Zapalenie płuc występuje często (≥1/100 do <1/10), zwłaszcza u pacjentów z POChP. Rzadkie działania niepożądane obejmują kandydozę przełyku (≥1/10 000 do <1/1000), reakcje nadwrażliwości skórne (≥1/1000 do <1/100), obrzęk naczynioruchowy, duszność, skurcz oskrzeli i reakcje anafilaktyczne (<1/10 000). Długotrwałe stosowanie, szczególnie w wysokich dawkach, może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, takich jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy, spowolnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma i jaskra (wszystkie bardzo rzadkie, <1/10 000).
ból stawów, ciśnienie śródgałkowe, cushingoidalne rysy twarzy, flutykazonu propionian, hiperglikemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej i gardła, kandydoza przełyku, krwawienie z nosa, leczenie przeciwgrzybicze, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, pleśniawki, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rozdrażnienie, skórna reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, spowolnienie wzrostu, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Zapobieganie i profilaktyka
Xerostomia, definiowana jako zmniejszone lub całkowite zahamowanie wydzielania śliny, prowadzi do subiektywnego uczucia suchości w jamie ustnej i może skutkować poważnymi powikłaniami stomatologicznymi, takimi jak próchnica, choroby przyzębia, infekcje grzybicze oraz trudności w funkcjach żucia i mowy. Kluczową rolę w profilaktyce odgrywa odpowiednie nawodnienie organizmu, zalecane na poziomie 2-3 litrów wody dziennie (8-12 szklanek), wraz z regularnym popijaniem małymi łykami, szczególnie podczas posiłków. Modyfikacja stylu życia obejmuje unikanie kofeiny, alkoholu, palenia tytoniu, oddychania przez usta oraz pokarmów pikantnych, słonych, suchych, cukrowych i kwaśnych. Stymulacja wydzielania śliny poprzez żucie bezcukrowej gumy i ssanie cukierków z ksylitolem jest zalecana, podobnie jak rygorystyczna higiena jamy ustnej z użyciem past i płukanek zawierających fluor, unikając preparatów alkoholowych, które mogą nasilać suchość.
akupunktura, alkohol, amifostyna, cewimelin, choroba dziąseł, elektrostymulacja gruczołów ślinowych, gruczoł ślinowy, halitoza, infekcja grzybicza, jod radioaktywny, kandydoza, kofeina, ksylitol, lak szczelinowy, lakier fluorowy, nikotynizm, pilocarpina, pleśniawki, próchnica zębów, radioterapia głowy i szyi, radioterapia IMRT, sialagog, sztuczna ślina, TENS, wydzielanie śliny, xerostomia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Valdocef 500 mg
Valdocef, zawierający cefadroksyl w dawce 500 mg w kapsułkach twardych, wykazuje działania niepożądane u około 6-7% pacjentów. Najczęściej obserwuje się objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka, niestrawność, ból brzucha oraz zapalenie języka. Szczególnie istotnym powikłaniem jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, wywołane przez Clostridioides difficile, które może mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Cefadroksyl może również powodować zaburzenia hematologiczne, w tym eozynofilię, trombocytopenię, leukopenię, neutropenię, agranulocytozę (zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu) oraz immunologiczną niedokrwistość hemolityczną. Reakcje nadwrażliwości obejmują zarówno objawy podobne do choroby posurowiczej, jak i reakcje alergiczne typu natychmiastowego, w tym potencjalnie śmiertelny wstrząs anafilaktyczny.
agranulocytoza, aminotransferazy, antybiotyk cefalosporynowy, artralgia, cefadroksyl, cholestaza, choroba posurowicza, Clostridioides difficile, eozynofilia, fosfataza zasadowa, glossitis, gorączka polekowa, grzybica pochwy, idiosynkratyczna niewydolność wątroby, kandydoza jamy ustnej, leukopenia, neutropenia, niedokrwistość hemolityczna, odczyn Coombsa, pleśniawki, pokrzywka, rumień wielopostaciowy, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, śródmiąższowe zapalenie nerek, trombocytopenia, Valdocef, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie języka, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Kandydoza jamy ustnej – Leczenie
Kandydoza jamy ustnej, najczęściej wywołana przez Candida albicans, manifestuje się białymi lub kremowymi nalotami na błonie śluzowej jamy ustnej, języku i podniebieniu, często z towarzyszącym bólem i pieczeniem. Leczenie pierwszego rzutu obejmuje terapię miejscową preparatami takimi jak nystatyna (zawiesina doustna 100 000 j./ml, 5 ml 4x/d przez 7-14 dni), mikonazol (żel 2,5 ml 4x/d), klotrymazol (tabletki do ssania 10 mg, 5x/d) oraz amfoterycyna B (płyn do płukania 25 mg/ml 4x/d). W cięższych lub opornych przypadkach stosuje się leki ogólnoustrojowe: flukonazol (200 mg jednorazowo, następnie 100 mg/d przez 7-14 dni), itrakonazol, posakonazol lub dożylną amfoterycynę B. Terapia powinna trwać co najmniej 7-14 dni i być kontynuowana minimum 48 godzin po ustąpieniu objawów, aby zapobiec nawrotom. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, osoby starsze, dzieci oraz chorych z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca czy HIV/AIDS.
amfoterycyna B, Candida albicans, chemioterapia, choroba autoimmunologiczna, drożdżaki Candida, dysfagia, flukonazol, grzybica jamy ustnej, itrakonazol, kandydoza jamy ustnej, klotrymazol, Lactobacillus, lek przeciwgrzybiczny, mikonazol, nawrót infekcji, nystatyna, olej kokosowy, osłabiony układ odpornościowy, pleśniawki, posakonazol, probiotyki, profilaktyka przeciwgrzybicza, przeszczep narządu, równowaga bakteryjna, suchość jamy ustnej, szczotkowanie zębów, zawiesina doustna - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Polcylin 100 mg/ml
Fenoksymetylopenicylina, substancja czynna produktu leczniczego Polcylin, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa w okresie ciąży, nie zwiększając ryzyka uszkodzenia płodu i mogąc być stosowana we wszystkich trymestrach ciąży zgodnie ze standardowymi wskazaniami terapeutycznymi. Penicyliny, w tym fenoksymetylopenicylina, są lekami pierwszego wyboru u kobiet ciężarnych wymagających antybiotykoterapii. Lek przenika do mleka matki, jednak w ilościach minimalnych, co czyni ryzyko działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią mało prawdopodobnym. Zaleca się obserwację dziecka pod kątem objawów takich jak biegunka, kandydoza czy wysypka, a w razie ich wystąpienia konsultację lekarską. Nie ma konieczności przerywania karmienia piersią podczas terapii Polcylinem.
antybiotykoterapia w ciąży, aspartam, benzoesan sodu, biegunka, cukrzyca ciążowa, fenoksymetylopenicylina, fenoksymetylopenicylina potasowa, gamety, glikol propylenowy, granulat leczniczy, kandydoza, karmienie piersią, penicylina, pleśniawki, procesy reprodukcyjne, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka, sacharoza, wysypka, zawiesina doustna, zdolność zapładniająca - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica pochwy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Grzybica pochwy (vulvovaginal candidiasis, VVC) jest jedną z najczęstszych infekcji grzybiczych u kobiet, wywołaną najczęściej przez Candida albicans. Występuje u około 75% kobiet przynajmniej raz w życiu, a 10-20% przypadków ma postać powikłaną wymagającą specjalistycznej diagnostyki i terapii. Czynniki predysponujące obejmują stosowanie antybiotyków, zmiany hormonalne (ciąża, antykoncepcja, menopauza), cukrzycę, immunosupresję, stres, noszenie obcisłej bielizny oraz stosowanie irygacji pochwy. Typowe objawy to świąd, pieczenie, zaczerwienienie, obrzęk sromu, gęsta biała wydzielina bez zapachu, dyspareunia i dysuria zewnętrzna. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu ginekologicznym oraz badaniu mikroskopowym i posiewie wydzieliny pochwowej. Różnicowanie obejmuje bakteryjne zapalenie pochwy, infekcje przenoszone drogą płciową oraz stany zapalne alergiczne i kontaktowe.
alergiczne zapalenie pochwy, antybiotykoterapia, badanie ginekologiczne, bakteryjne zapalenie pochwy, Candida albicans, cukrzyca, drożdżaki Candida, dyspareunia, dysuria, flukonazol, grzybica pochwy, infekcja grzybicza, inwazyjna kandydoza, kandydoza, kandydoza pochwy, klotrimazol, leczenie podtrzymujące, lek przeciwgrzybiczny, mikonazol, nawracająca grzybica pochwy, obniżona odporność, pleśniawki, posiew mikrobiologiczny, powikłana grzybica pochwy, preparat bezpośredni, rzęsistkowica, terapia doustna, terapia miejscowa, wydzielina z pochwy - Leksykon leków
Skład i postać leku – Flixotide Dysk 50 mcg/dawkę inh.
Flixotide Dysk to wziewny preparat zawierający mikronizowany flutykazonu propionian w dawkach 50, 100, 250 oraz 500 µg na dawkę inhalacyjną, stosowany w leczeniu astmy o różnym stopniu nasilenia – od łagodnej do ciężkiej postaci. Lek podawany jest za pomocą specjalnego inhalatora Dysk, który umożliwia precyzyjne dawkowanie i dostarczenie substancji czynnej bezpośrednio do dróg oddechowych. Produkt zawiera laktozę jednowodną, co jest istotne u pacjentów z alergią na białka mleka lub nietolerancją laktozy. Opakowanie zawiera 60 dawek, a inhalator wyposażony jest w licznik dawek z alarmem wizualnym przy 5-0 dawkach pozostałych. Lek należy przechowywać w temperaturze do 30°C, a okres ważności wynosi 18 miesięcy od daty produkcji.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Aphtin 200 mg/g
Lek Aphtin w postaci roztworu do stosowania miejscowego w jamie ustnej zawiera czteroboran sodu (Natrii tetraboras) w stężeniu 200 mg/g i jest wskazany do leczenia pleśniawek, czyli kandydozy jamy ustnej wywołanej głównie przez Candida albicans. Preparat należy aplikować bezpośrednio na zmiany chorobowe po dokładnym oczyszczeniu jamy ustnej, a pacjent powinien powstrzymać się od jedzenia i picia przez minimum 30 minut po aplikacji. Wskazania do stosowania obejmują ostre i przewlekłe postaci pleśniawek, terapię skojarzoną w kandydozie opornej oraz profilaktykę u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby z obniżoną odpornością (w tym HIV), cukrzycą, długotrwale stosujące antybiotyki lub kortykosteroidy, użytkownicy protez dentystycznych oraz pacjenci po radioterapii głowy i szyi.
antybiotyki o szerokim spektrum, badanie mikologiczne, Candida albicans, cukrzyca, czteroboran sodu, etiologia drożdżakowa, kandydoza jamy ustnej, kortykosteroidy, lek przeciwgrzybiczny, obniżona odporność, pleśniawki, profilaktyka kandydozy, proteza dentystyczna, radioterapia głowy i szyi, systemowa terapia przeciwgrzybicza, terapia skojarzona, zakażenie drożdżakowe, zakażenie HIV