nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy
Nukleotydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI) to klasa leków przeciwwirusowych stosowanych głównie w terapii zakażeń HIV. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu aktywności enzymu odwrotnej transkryptazy, który jest niezbędny do replikacji wirusa HIV, poprzez konkurencyjne wiązanie z naturalnymi nukleotydami.
NRTI to proleki, które wymagają wewnątrzkomórkowej fosforylacji do aktywnych trójfosforanów. Po włączeniu do powstającego łańcucha DNA wirusa, powodują jego terminację, ponieważ nie posiadają grupy 3′-hydroksylowej niezbędnej do wydłużania łańcucha. Do tej grupy leków należą m.in. tenofowir, abakawir, emtrycytabina, lamiwudyna i zydowudyna.
Stosowanie NRTI wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, które obejmują toksyczność mitochondrialną, kwasicę mleczanową, lipodystrofię, neuropatię obwodową oraz uszkodzenie nerek i wątroby. Mimo to, ze względu na skuteczność przeciwwirusową, leki te stanowią istotny składnik schematów terapeutycznych HAART (Highly Active Antiretroviral Therapy) stosowanych w leczeniu HIV.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Tenofowir – Działania niepożądane
Tenofowir dizoproksyl, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, jest szeroko stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV). Profil bezpieczeństwa leku jest dobrze poznany i obejmuje działania niepożądane o różnej częstości, zależnie od wskazania. W leczeniu HIV-1 działania niepożądane występują u około 33% pacjentów, głównie jako zaburzenia żołądkowo-jelitowe, z 1% odsetkiem przerwania terapii z tego powodu. W terapii HBV działania niepożądane dotyczą około 25% pacjentów, najczęściej nudności (5,4%). Profil bezpieczeństwa w profilaktyce przedekspozycyjnej (PrEP) jest zbliżony, z bólem głowy u 1% pacjentów. Najpoważniejsze działania niepożądane to nefrotoksyczność (w tym uszkodzenie kanalika bliższego, zespół Fanconiego, ostra i przewlekła niewydolność nerek), zmniejszenie gęstości mineralnej kości (osteomalacja, zwiększone ryzyko złamań), kwasica mleczanowa oraz zaburzenia czynności wątroby, w tym zaostrzenia zapalenia wątroby po przerwaniu terapii u pacjentów z HBV.
astenia, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, białkomocz, choroba Gravesa-Basedowa, dializa otrzewnowa, emtrycytabina, gęstość mineralna kości, hemodializa, hipofosfatemia, hipokaliemia, kwasica mleczanowa, moczówka prosta pochodzenia nerkowego, nefrotoksyczność, niewydolność nerek, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja, ostra martwica kanalików nerkowych, ostra niewydolność nerek, profilaktyka przedekspozycyjna, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła niewydolność nerek, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, rabdomioliza, rak wątrobowokomórkowy, śródmiąższowe zapalenie nerek, stłuszczenie wątroby, tenofowir dizoproksyl, zakażenie HIV-1, zaostrzenie zapalenia wątroby, zapalenie wątroby, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir – Wskazania do stosowania
Tenofowir dizoproksyl, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy (NRTI), jest stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV). Preparaty zawierające tenofowir dizoproksyl w dawce 245 mg, samodzielnie lub w połączeniu z emtrycytabiną (200 mg), są wskazane u dorosłych i młodzieży (12-18 lat) w określonych sytuacjach klinicznych. W leczeniu HIV-1 stosuje się go u pacjentów nieleczonych wcześniej z wysokim mianem wirusa (>100 000 kopii/ml) oraz u tych, u których wcześniejsza terapia zakończyła się niepowodzeniem na wczesnym etapie (<10 000 kopii/ml). U młodzieży z zakażeniem HIV-1 wskazaniem do terapii jest oporność na NRTI lub toksyczność leków pierwszego rzutu. W przypadku HBV, tenofowir jest zalecany u dorosłych z wyrównaną czynnością wątroby i aktywną replikacją wirusa, podwyższoną aktywnością AlAT oraz potwierdzonym stanem zapalnym lub zwłóknieniem, a także u pacjentów z opornością na lamiwudynę lub niewyrównaną czynnością wątroby. Młodzież z HBV kwalifikuje się do leczenia przy aktywnej chorobie immunologicznej i umiarkowanym do ciężkiego stanie zapalnym w badaniu histologicznym.
aminotransferaza alaninowa, czynna replikacja wirusa, czynny stan zapalny, emtrycytabina, interakcje lekowe, lek przeciwretrowirusowy, niewyrównana czynność wątroby, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, oporność na lamiwudynę, oporność na NRTI, oporność wirusowa, preparat złożony, profilaktyka przedekspozycyjna, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wyrównana czynność wątroby, zakażenie HIV-1, zwłóknienie wątroby - Leksykon substancji czynnych
Entekawir – Właściwości farmakodynamiczne
Entekawir, będący analogiem guanozyny, wykazuje wysoką selektywność i skuteczność w hamowaniu polimerazy HBV poprzez konkurowanie z trifosforanem deoksyguanozyny. Jego aktywna forma, trifosforan (TP), charakteryzuje się wewnątrzkomórkowym okresem półtrwania wynoszącym 15 godzin. Stała Ki entekawiru-TP względem polimerazy DNA HBV wynosi 0,0012 μM, co świadczy o bardzo wysokim powinowactwie, podczas gdy powinowactwo do polimeraz komórkowych DNA α, β i δ jest ponad 10 000-krotnie niższe (Ki 18-40 μM), co minimalizuje toksyczność wobec komórek gospodarza. Entekawir wykazuje silne działanie przeciwwirusowe z wartością EC50 na poziomie 0,004 μM w komórkach HepG2 zakażonych dzikim typem HBV, a także zachowuje aktywność wobec szczepów opornych na lamiwudynę (EC50 mediana 0,026 μM) oraz pełną wrażliwość szczepów opornych na adefowir. Brak antagonizmu z innymi lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HBV i HIV umożliwia jego bezpieczne stosowanie w terapii skojarzonej, choć entekawir nie jest rekomendowany jako lek przeciw HIV ze względu na zmienną wrażliwość szczepów HIV-1.
aktywność AlAT, analog guanozyny, antygen HBeAg, koinfekcja HBV/HIV, komórki HepG2, mitochondrialne DNA, mutacja oporności na lamiwudynę, niewyrównana czynność wątroby, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odwrotna transkrypcja, oporność na adefowir, oporność na entekawir, oporność na lamiwudynę, polimeraza DNA HBV, polimeraza HBV, polimeraza komórkowa DNA, polimeraza γ, pregenomowe RNA, proces martwiczo-zapalny, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, skala Knodella, substytucja M184I, trifosforan, trifosforan deoksyguanozyny, wirus rekombinowany, wyrównana czynność wątroby, zmiany martwiczo-zapalne - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir – Przeciwwskazania stosowania
Tenofowir dizoproksyl, będący nukleotydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (NRTI), jest stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na tenofowir lub substancje pomocnicze, w tym laktozę, której zawartość w preparatach waha się od 105 mg (Ictady) do 232 mg (Tenofovir disoproxil Accord) laktozy jednowodnej na tabletkę. W preparatach złożonych, zawierających również emtrycytabinę, przeciwwskazania dotyczą obu substancji czynnych oraz specyficznych substancji pomocniczych, np. sodu do 9,53 mg w tabletce (Emtricitabine + Tenofovir Zentiva). Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazanie stosowania tych preparatów w profilaktyce przedekspozycyjnej (PrEP) u osób z nieznanym lub dodatnim statusem HIV-1, co ma na celu zapobieganie rozwojowi oporności wirusa i ograniczeniu skuteczności przyszłej terapii antyretrowirusowej.
emtrycytabina, laktoza jednowodna, lek przeciwwirusowy, monoterapia, nadwrażliwość, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, oporność wirusa, profilaktyka przedekspozycyjna, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, substancja pomocnicza, tenofowir dizoproksyl, terapia antyretrowirusowa, zakażenie wirusem HIV-1, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir dizoproksyl – Wskazania do stosowania
Tenofowir dizoproksyl, będący nukleotydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (NRTI), jest stosowany w terapii zakażeń HIV-1 zarówno w preparatach złożonych, jak i w połączeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi. Preparaty zawierające tenofowir dizoproksyl w dawce 245 mg, w połączeniu z emtrycytabiną (200 mg) lub z efawirenzem (600 mg) i emtrycytabiną (200 mg), są wskazane u dorosłych pacjentów z potwierdzoną supresją wirusologiczną (RNA HIV-1 <50 kopii/ml) po co najmniej 3 miesiącach terapii. U młodzieży preparat z tenofowirem i emtrycytabiną może być stosowany jako terapia drugiego rzutu w przypadku oporności na NRTI lub toksyczności leków pierwszego rzutu, natomiast preparaty z efawirenzem nie są zalecane poniżej 18. roku życia. Ponadto, tenofowir dizoproksyl w połączeniu z emtrycytabiną jest zatwierdzony do profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP) u osób dorosłych i młodzieży z grup wysokiego ryzyka zakażenia HIV-1 drogą płciową.
adherencja pacjenta, funkcja nerek, interakcja lekowa, leczenie skojarzone, lek pierwszego rzutu, mutacja oporności, nefrotoksyczność, niepowodzenie wirusologiczne, NRTI, nukleotydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, oporność krzyżowa, oporność na NRTI, PrEP, profilaktyka przedekspozycyjna, replikacja wirusa, RNA HIV-1, substancja przeciwretrowirusowa, supresja wirusologiczna, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wiremia, zakażenie HIV-1, zakażenie wirusem HIV-1