Przeciwwskazania stosowania
Tenofowir

Przeciwwskazania stosowania tenofowiru – wprowadzenie

Tenofowir dizoproksyl jest nukleotydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (ang. nucleotide reverse transcriptase inhibitor, NRTI), stosowanym w leczeniu zakażenia wirusem HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B. Występuje zarówno w preparatach jednoskładnikowych, jak i w skojarzeniach z innymi lekami przeciwwirusowymi. Znajomość przeciwwskazań do stosowania tenofowiru jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii w praktyce klinicznej.^{1 2}

Nadwrażliwość jako główne przeciwwskazanie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania tenofowiru dizoproksylu, występującym we wszystkich preparatach zawierających tę substancję czynną, jest nadwrażliwość na tenofowir dizoproksyl lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Dotyczy to zarówno postaci jednoskładnikowych, jak i złożonych produktów leczniczych zawierających tenofowir.^{3 4 5}

W preparatach złożonych, takich jak Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Accordpharma czy Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Accord, przeciwwskazanie to odnosi się zarówno do tenofowiru dizoproksylu, jak i do drugiej substancji czynnej – emtrycytabiny.^{6 7}

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Substancje pomocnicze, na które pacjent może być uczulony, różnią się w poszczególnych preparatach. W większości produktów leczniczych zawierających tenofowir dizoproksyl występuje laktoza, której zawartość w poszczególnych preparatach waha się:^{8 9}

• Tenofovir disoproxil Accord – 232 mg laktozy jednowodnej
• Tenofovir disoproxil Accordpharma – 159,196 mg laktozy jednowodnej
• Tenofovir disoproxil Aurovitas – 111,87 mg laktozy jednowodnej
• Tenofovir Synoptis – 208,95 mg laktozy jednowodnej
• Tenofovir Zentiva – 203 mg laktozy jednowodnej
• Ictady – 105 mg laktozy

^{10 11 12}

W przypadku preparatów złożonych zawartość laktozy jest następująca:

• Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Accordpharma – 162 mg laktozy jednowodnej
• Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Accord – 215 mg laktozy jednowodnej

^{13 14}

W preparacie Emtricitabine + Tenofovir Zentiva występuje inna substancja pomocnicza o znanym działaniu – sód (do 9,53 mg w tabletce).¹⁵

Przeciwwskazania w profilaktyce przedekspozycyjnej

Szczególne przeciwwskazanie dotyczy stosowania preparatów złożonych zawierających tenofowir dizoproksyl i emtrycytabinę w profilaktyce przedekspozycyjnej (PrEP) zakażenia HIV. Wszystkie leki złożone zawierające te dwie substancje czynne mają przeciwwskazanie do stosowania w profilaktyce przedekspozycyjnej u osób z nieznanym lub dodatnim statusem HIV-1.^{16 17 18}

Przeciwwskazanie to ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż stosowanie tenofowiru z emtrycytabiną u osób już zakażonych HIV-1 w ramach profilaktyki przedekspozycyjnej (zamiast schematu leczenia zakażenia HIV) mogłoby prowadzić do rozwoju oporności wirusa na stosowane leki i ograniczać skuteczność przyszłej terapii antyretrowirusowej.¹⁹

Implikacje kliniczne przed zastosowaniem PrEP

Przed rozpoczęciem stosowania tenofowiru z emtrycytabiną w profilaktyce przedekspozycyjnej, należy u pacjenta:²⁰

• Wykonać badania potwierdzające ujemny status HIV-1
• Wykluczyć obecność ostrych objawów mogących sugerować zakażenie HIV
• Regularnie, co 3 miesiące, powtarzać badania w kierunku HIV-1 podczas stosowania profilaktyki

²¹

Kiedy odradzić stosowanie tenofowiru – ocena kliniczna

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją sytuacje kliniczne, w których lekarz powinien rozważyć odradzenie stosowania tenofowiru lub zalecenie ścisłego monitorowania pacjenta:²²

Nietolerancja laktozy

Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować preparatów tenofowiru zawierających laktozę. W zależności od preparatu, zawartość laktozy waha się od 105 mg (Ictady) do 232 mg (Tenofovir disoproxil Accord) w jednej tabletce.^{23 24}

Stosowanie tenofowiru w PrEP

W przypadku zastosowania tenofowiru z emtrycytabiną w profilaktyce przedekspozycyjnej, należy szczególnie odradzić takie postępowanie u osób, u których:²⁵

• Nie można potwierdzić ujemnego statusu HIV-1
• Występują objawy ostrego zakażenia HIV
• Istnieje podejrzenie niedawnej ekspozycji na HIV (w okresie okienka serologicznego)

²⁶

Kluczowe przeciwwskazania do stosowania tenofowiru

Podsumowując, do głównych przeciwwskazań stosowania tenofowiru dizoproksylu należą:^{27 28}

1. Nadwrażliwość na tenofowir dizoproksyl
2. Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu
3. W przypadku preparatów złożonych (z emtrycytabiną) – stosowanie w profilaktyce przedekspozycyjnej u osób z nieznanym lub dodatnim statusem HIV-1
4. W przypadku preparatów złożonych – nadwrażliwość na drugą substancję czynną (np. emtrycytabinę)

^{29 30}

Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla lekarzy przepisujących tenofowir dizoproksyl, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami przeciwwirusowymi, w leczeniu zakażenia HIV-1 lub przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, a także w profilaktyce przedekspozycyjnej zakażenia HIV-1.³¹