Interakcje
Tenofowir

Interakcje substancji tenofowir z innymi produktami leczniczymi

Tenofowir dizoproksyl, jako substancja aktywna stosowana w leczeniu zakażeń HIV oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, podlega licznym interakcjom z innymi lekami. Wyniki badań in vitro oraz kliniczne badania farmakokinetyczne wskazują, że możliwość interakcji tenofowiru z innymi produktami leczniczymi za pośrednictwem CYP450 jest niska. Jednakże, ze względu na specyficzną drogę wydalania i metabolizm tenofowiru, istnieje szereg istotnych klinicznie interakcji, które wymagają szczególnej uwagi przy stosowaniu tej substancji.¹²

Przeciwwskazane połączenia lekowe

Tenofowir dizoproksyl nie powinien być podawany jednocześnie z innymi produktami leczniczymi zawierającymi tenofowir dizoproksyl, alafenamid tenofowiru lub inne analogi cytydyny, takie jak lamiwudyna. Również podawanie tenofowiru dizoproksylu jednocześnie z adefowirem dipiwoksylu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko interakcji i nakładania się profilu toksyczności.³⁴

Interakcje z dydanozyną

Jednoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu oraz dydanozyny nie jest zalecane. Badania wykazały, że równoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu i dydanozyny powoduje zwiększenie ogólnoustrojowego narażenia na dydanozynę o 40-60%. Zwiększenie ekspozycji na dydanozynę może nasilić działania niepożądane związane z jej stosowaniem, w tym zapalenie trzustki oraz kwasicę mleczanową, które rzadko, ale mogą kończyć się zgonem.⁵

Ponadto, jednoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu i dydanozyny w dawce 400 mg na dobę wiązało się z istotnym zmniejszeniem liczby limfocytów CD4, prawdopodobnie z powodu interakcji wewnątrzkomórkowej zwiększającej ilość fosforylowanej dydanozyny (tj. postaci aktywnej). Próby zmniejszenia dawki dydanozyny do 250 mg, podawanej jednocześnie z dizoproksylem tenofowiru, również wiązały się z dużym wskaźnikiem niepowodzenia terapii przeciwretrowirusowej.⁶

Leki wydalane przez nerki

Ponieważ tenofowir jest wydalany głównie przez nerki, jednoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu z produktami leczniczymi osłabiającymi czynność nerek lub konkurującymi o czynne wydzielanie kanalikowe za pośrednictwem białek nośnikowych hOAT 1, hOAT 3 lub MRP 4 (np. cydofowirem) może prowadzić do zwiększenia stężenia tenofowiru i/lub jednocześnie podawanych produktów leczniczych w surowicy krwi.⁷

Należy unikać podawania tenofowiru dizoproksylu równocześnie z produktami leczniczymi o działaniu nefrotoksycznym lub niedługo po ich zastosowaniu. Do produktów o działaniu nefrotoksycznym należą m.in.: aminoglikozydy, amfoterycyna B, foskarnet, gancyklowir, pentamidyna, wankomycyna, cydofowir lub interleukina-2.⁸

Takrolimus może wpływać na czynność nerek, dlatego zalecane jest ścisłe monitorowanie podczas jego jednoczesnego podawania z tenofowirem dizoproksylem.⁹

Interakcje z inhibitorami proteazy HIV

Równoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu z inhibitorami proteazy HIV wzmocnionymi rytonawirem lub kobicystatem (atazanawir/rytonawir, lopinawir/rytonawir, darunawir/rytonawir) może prowadzić do zwiększonego narażenia na tenofowir. Obserwowano następujące zmiany parametrów farmakokinetycznych:

• Atazanawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 37%, Cmax: ↑ 34%, Cmin: ↑ 29%¹⁰
• Lopinawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 32%, Cmin: ↑ 51%¹¹
• Darunawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 22%, Cmin: ↑ 37%¹²

Zwiększone narażenie na tenofowir może nasilać działania niepożądane związane z tenofowirem, w tym zaburzenia czynności nerek. Zaleca się ścisłe monitorowanie czynności nerek podczas stosowania tych kombinacji leków.¹³

Interakcje z lekami przeciw HCV

Stosowanie tenofowiru dizoproksylu z nowymi lekami przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C, takimi jak ledipaswir/sofosbuwir, sofosbuwir/welpataswir lub sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir, szczególnie w skojarzeniu z inhibitorami proteazy HIV (atazanawir/rytonawir, darunawir/rytonawir, lopinawir/rytonawir), może prowadzić do istotnego zwiększenia stężenia tenofowiru w osoczu.¹⁴

Poniżej przedstawiono najważniejsze kombinacje i zmiany parametrów farmakokinetycznych tenofowiru:

• Ledipaswir/sofosbuwir + atazanawir/rytonawir: Cmax tenofowiru: ↑ 47%, Cmin: ↑ 47%¹⁵
• Ledipaswir/sofosbuwir + darunawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 50%, Cmax: ↑ 64%, Cmin: ↑ 59%¹⁶
• Ledipaswir/sofosbuwir + efawirenz/emtrycytabina/tenofowir: AUC tenofowiru: ↑ 98%, Cmax: ↑ 79%, Cmin: ↑ 163%¹⁷
• Sofosbuwir/welpataswir + darunawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 39%, Cmax: ↑ 55%, Cmin: ↑ 52%¹⁸
• Sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir + darunawir/rytonawir: AUC tenofowiru: ↑ 39%, Cmax: ↑ 48%, Cmin: ↑ 47%¹⁹

Zwiększone stężenie tenofowiru w osoczu wskutek powyższych kombinacji może nasilać działania niepożądane związane ze stosowaniem tenofowiru dizoproksylu, w tym zaburzenia czynności nerek. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania tenofowiru dizoproksylu podawanego z tymi lekami przeciwwirusowymi i środkami wzmacniającymi właściwości farmakokinetyczne. Jeśli nie są dostępne inne opcje leczenia, takie skojarzenia należy stosować z zachowaniem ostrożności i często monitorować czynność nerek.²⁰

Inne interakcje

Podczas jednoczesnego podawania tenofowiru dizoproksylu z emtrycytabiną, lamiwudyną, indynawirem, efawirenzem, nelfinawirem, sakwinawirem (wzmocnionym rytonawirem), metadonem, rybawiryną, ryfampicyną, takrolimusem lub hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym zawierającym norgestymat i etynyloestradiol nie wystąpiły znaczące klinicznie interakcje farmakokinetyczne.²¹

Interakcje tenofowiru z alkoholem

Brak jest konkretnych badań oceniających bezpośrednie interakcje między tenofowirem a alkoholem. Jednakże, uwzględniając profil bezpieczeństwa tenofowiru i jego potencjalny wpływ na funkcję nerek i wątroby, jednoczesne spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Alkohol może nasilać działanie hepatotoksyczne leków i zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, co jest szczególnie istotne u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B, którzy są leczeni tenofowirem. Ponadto, zarówno alkohol, jak i tenofowir mogą wpływać na czynność nerek, co może prowadzić do kumulacji ich działań nefrotoksycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe, zaleca się ostrożność oraz ograniczenie spożycia alkoholu podczas leczenia tenofowirem dizoproksylem, szczególnie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.

Tabela interakcji tenofowiru z innymi lekami

²²

Wskazówki praktyczne dotyczące zarządzania interakcjami

Monitorowanie czynności nerek

Ze względu na potencjalne działanie nefrotoksyczne tenofowiru i ryzyko wystąpienia interakcji z innymi lekami, zaleca się systematyczne monitorowanie czynności nerek u pacjentów otrzymujących tenofowir dizoproksyl, szczególnie przy stosowaniu go w skojarzeniu z innymi lekami potencjalnie wpływającymi na funkcję nerek. Monitorowanie powinno obejmować pomiar stężenia kreatyniny w surowicy, szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej (eGFR) oraz występowanie białkomoczu.²³

Optymalizacja dawkowania

W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania tenofowiru dizoproksylu z lekami o znanym potencjale interakcji, należy rozważyć modyfikację dawkowania i harmonogramu przyjmowania leków. Tenofowir dizoproksyl należy przyjmować z posiłkami, gdyż pokarm zwiększa jego biodostępność.²⁴

Alternatywne schematy leczenia

W przypadku wysokiego ryzyka interakcji, warto rozważyć alternatywne schematy leczenia, które minimalizują ryzyko interakcji, szczególnie u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.

Edukacja pacjenta

Pacjenci leczeni tenofowirem dizoproksylem powinni być poinformowani o potencjalnych interakcjach z innymi lekami, w tym z lekami dostępnymi bez recepty, suplementami diety i alkoholem. Należy podkreślić znaczenie konsultacji z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem jakiegokolwiek dodatkowego leku.

Pacjenci powinni być uczuleni na objawy mogące świadczyć o uszkodzeniu nerek, takie jak zmniejszenie ilości oddawanego moczu, obrzęki, zmęczenie, i zgłaszać je natychmiast lekarzowi.