nowotwór zależny od hormonów
Nowotwór zależny od hormonów (hormone-dependent cancer) to rodzaj guza złośliwego, którego wzrost i rozwój jest stymulowany przez hormony. Komórki nowotworowe w tych przypadkach posiadają receptory hormonalne, które po związaniu z odpowiednim hormonem aktywują szlaki sygnałowe prowadzące do podziałów komórkowych i progresji choroby.
Najczęstszymi przykładami nowotworów zależnych od hormonów są: rak piersi z ekspresją receptorów estrogenowych (ER+) i/lub progesteronowych (PR+), rak prostaty zależny od androgenów oraz niektóre przypadki raka endometrium. W raku piersi ER+ i/lub PR+ estrogeny i progesteron stymulują wzrost komórek nowotworowych, natomiast w raku prostaty główną rolę odgrywa testosteron i dihydrotestosteron.
Diagnostyka nowotworów hormonozależnych obejmuje określenie statusu receptorów hormonalnych w materiale biopsyjnym lub pooperacyjnym przy użyciu metod immunohistochemicznych. Terapia tych nowotworów opiera się na blokowaniu działania hormonów poprzez zastosowanie inhibitorów aromatazy, selektywnych modulatorów receptora estrogenowego (SERM), blokerów receptora androgenowego lub leków obniżających poziom hormonów (np. analogi GnRH).
Leczenie hormonalne (terapia endokrynna) stanowi istotny element terapii nowotworów zależnych od hormonów, często wykazując wysoką skuteczność przy relatywnie niskiej toksyczności w porównaniu z chemioterapią. Niestety, z czasem może rozwinąć się oporność na leczenie hormonalne, co wymaga modyfikacji strategii terapeutycznej i włączenia innych metod leczenia systemowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Noretysteron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Noretysteron, syntetyczny progestagen, jest szeroko stosowany w terapii estrogenowo-progestagenowej oraz samodzielnie w ginekologii. Badania przedkliniczne obejmujące toksyczność wielokrotną, genotoksyczność oraz potencjał rakotwórczy nie wykazały istotnego ryzyka dla ludzi poza opisanym w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Octan noretysteronu szybko przekształca się do aktywnego metabolitu, a badania toksyczności ostrej nie ujawniły objawów toksycznych. Długotrwałe badania na myszach (1,5 roku), psach (7 lat) i małpach (10 lat) wykazały efekty typowe dla działania hormonalnego. W badaniach reprodukcyjnych zaobserwowano wirylizację żeńskich płodów, szczególnie przy podawaniu wysokich dawek w okresie krytycznego różnicowania płci (od 45 dnia ciąży), co potwierdzają również dane epidemiologiczne u ludzi. Ponadto, większe dawki noretysteronu wykazywały letalne działanie na zarodki oraz zahamowanie wzrostu potomstwa w modelach szczurzych.
badanie toksykologiczne, działanie letalne na zarodek, działanie maskulinizujące, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, guz jajnika, guz piersi, guz przysadki, guz wątroby, noretysteron, nowotwór zależny od hormonów, octan noretysteronu, potencjał karcinogenny, progestagen syntetyczny, regulacja hormonalna, steroid płciowy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność przed- i poporodowa, toksyczność przewlekła, wirylizacja, wirylizacja płodu - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Analiza bezpieczeństwa wyciągu z kłącza pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa) opiera się na badaniach toksyczności, genotoksyczności oraz potencjalnego wpływu na nowotwory. W 28-dniowym badaniu na szczurach stosowano dawki 50, 200 i 1000 mg/kg mc (odpowiednio 8, 32 i 161 mg/kg u ludzi), co stanowiło 73-, 291- i 1464-krotność dawki klinicznej (0,11 mg/kg). Już przy najniższej dawce obserwowano działania niepożądane, takie jak zwiększenie masy wątroby, które były odwracalne, natomiast najwyższa dawka powodowała nieodwracalne uszkodzenia wątroby utrzymujące się po 14 dniach rekonwalescencji. Zmiany ultrastrukturalne obejmowały obrzęk mitochondrialny i powiększenie kanalików żółciowych, potwierdzone mikroskopią elektronową. W badaniu 6-miesięcznym ustalono NOEL dla ekstraktu izopropanolowego na poziomie 22,5 mg/kg mc u szczurów. Badania genotoksyczności (test Amesa, badanie chłoniaków, testy in vivo) nie wykazały działania mutagennego ani genotoksycznego wyciągu.
badanie chłoniaków, badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, Cimicifuga racemosa, działanie genotoksyczne, ekstrakt izopropanolowy, nieplanowana synteza DNA, NOEL, nowotwór gruczołu sutkowego, nowotwór zależny od hormonów, obrzęk mitochondrialny, rak piersi, test Amesa, test mikrojąderkowy, toksyczność długoterminowa, toksyczność krótkoterminowa, toksyczność rozrodcza, uszkodzenie wątroby, wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej, zwiększenie masy wątroby - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Mywy 3 mg + 0,02 mg
Lek MYWY, zawierający 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu, jest złożonym hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym, którego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentek z czynna lub przebyta żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (DVT, PE), dziedziczną lub nabytą predyspozycją do zakrzepicy (np. oporność na aktywne białko C, niedobór antytrombiny III, białka C lub S), a także u pacjentek po rozległych zabiegach operacyjnych z długotrwałym unieruchomieniem. Przeciwwskazania obejmują również tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, takie jak czynny zawał mięśnia sercowego, dławica piersiowa, udar mózgu (czynny lub przebyty), TIA, a także stany predysponujące, np. hiperhomocysteinemię czy obecność przeciwciał antyfosfolipidowych. Migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi oraz wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe (cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciężka dyslipoproteinemia) również stanowią bezwzględne przeciwwskazania do stosowania MYWY.
antykoagulant toczniowy, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, drospirenon, dyslipoproteinemia, etynyloestradiol, hiperhomocysteinemia, interakcja lekowa, krwawienie z pochwy, migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi, nadciśnienie tętnicze, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nietolerancja laktozy, niewydolność nerek, nowotwór zależny od hormonów, oporność na aktywne białko C, przeciwciało antyfosfolipidowe, przeciwciało antykardiolipinowe, przemijający napad niedokrwienny, tętnicze zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, udar mózgu, udar niedokrwienny mózgu, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Varenelle 3 mg + 0,02 mg
Lek Varenelle, zawierający 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu, jest złożonym hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym, którego stosowanie jest przeciwwskazane w wielu stanach klinicznych ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza zakrzepowo-zatorowych. Przeciwwskazania obejmują aktywną lub przebytą żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (VTE), w tym zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną, a także dziedziczne lub nabyte predyspozycje do VTE, takie jak oporność na aktywne białko C (czynnik V Leiden), niedobory antytrombiny III, białka C i białka S. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentek z wysokim ryzykiem VTE wynikającym z wielu czynników ryzyka lub rozległych zabiegów operacyjnych z unieruchomieniem. Podobnie, stosowanie Varenelle jest niewskazane przy tętniczych zaburzeniach zakrzepowo-zatorowych (ATE), w tym po przebytym zawale mięśnia sercowego, udarze mózgu, migrenie z aurą oraz w obecności czynników ryzyka takich jak cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze i ciężka dyslipoproteinemia.
choroba wątroby, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, drospirenon i etynyloestradiol, dyslipoproteinemia, guz wątroby, hiperhomocysteinemia, hormonalny środek antykoncepcyjny, krwawienie z dróg rodnych, laktoza jednowodna, migrena z ogniskowymi objawami, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nietolerancja laktozy, niewydolność nerek, nowotwór zależny od hormonów, oporność na aktywne białko C, przeciwciała antyfosfolipidowe, przemijający napad niedokrwienny, tabletka placebo, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia krążenia mózgowego, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Lemena 75 mcg
Lek Lemena zawiera 75 mikrogramów dezogestrelu i jest doustnym środkiem antykoncepcyjnym zawierającym wyłącznie progestagen. Dominującym działaniem niepożądanym są nieregularne krwawienia miesięczne, występujące u około 50% pacjentek, wynikające z mechanizmu hamowania owulacji z efektywnością bliską 100%. Zaburzenia krwawień obejmują zwiększenie częstotliwości u 20-30% pacjentek, zmniejszenie lub brak krwawień u kolejnych 20%, a także przedłużające się krwawienia z pochwy. Po kilku miesiącach stosowania częstotliwość krwawień zwykle się zmniejsza. Inne często zgłaszane działania niepożądane (występujące u >2,5% pacjentek) to trądzik, zmiany nastroju, ból piersi, nudności oraz zwiększenie masy ciała. Działania te klasyfikowane są według częstości występowania: często (>1/100 do <1/10), niezbyt często (>1/1000 do <1/100) oraz rzadko (>1/10 000 do <1/1000).
ból głowy, ból piersi, bolesne miesiączkowanie, brak miesiączki, ciąża pozamaciczna, dezogestrel, doustny środek antykoncepcyjny, hamowanie owulacji, krwawienie z pochwy, łysienie, nastrój depresyjny, nieregularne krwawienie miesiączkowe, nieregularne miesiączkowanie, nietolerancja szkieł kontaktowych, nowotwór wątroby, nowotwór zależny od hormonów, nudności, obniżony popęd płciowy, obrzęk naczynioruchowy, ostuda, pokrzywka, progestagen, rak piersi, rumień guzowaty, torbiel jajnika, trądzik, wydzielina z piersi, wymioty, wysypka, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe tętnic, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe żył, zakażenie pochwy, zmęczenie, zmiana nastroju, zwiększenie masy ciała, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dorin 0,03 mg + 2 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Dorin, zawierającego 0,03 mg etynyloestradiolu i 2 mg dienogestu, potwierdziły, że substancje te wykazują typowe dla swoich klas farmakologicznych działania estrogenne i progestagenne. Analizy toksyczności po podaniu wielokrotnym nie wykazały nietypowych skutków ubocznych, a badania genotoksyczności nie potwierdziły potencjału do uszkodzeń materiału genetycznego, w tym mutacji genowych czy aberracji chromosomowych. Ocena rakotwórczości nie wskazała na ryzyko wykraczające poza znane efekty hormonalne, jednak podkreślono konieczność uwzględnienia zdolności steroidowych hormonów płciowych do stymulacji rozwoju tkanek i nowotworów zależnych od hormonów.
aberracja chromosomowa, badanie genotoksyczności, badanie toksyczności, badanie toksykologiczne, dienogest, działanie estrogenne, działanie progestagenne, działanie rakotwórcze, etynyloestradiol, kombinacja hormonalna, lek hormonalny, mutacja genowa, nowotwór zależny od hormonów, rozwój płodu, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodka, steroidowy hormon płciowy, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie materiału genetycznego, zagrożenie genotoksyczne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Nasiona lnu
Produkt leczniczy Nasiona lnu (Linum usitatissimum L., semen) wymaga szczególnej ostrożności podczas terapii, zwłaszcza u pacjentów wycieńczonych oraz osób w podeszłym wieku, u których zaleca się regularne monitorowanie stanu klinicznego i odpowiedzi na leczenie. Istotnym aspektem jest potencjalne działanie estrogenne preparatu, potwierdzone w badaniach klinicznych na zdrowych kobietach podczas długotrwałego stosowania, co wyklucza jego stosowanie u pacjentek z nowotworami zależnymi od hormonów, takimi jak rak piersi, rak endometrium czy rak jajnika.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aidee 0,03 mg + 2 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa preparatu zawierającego dienogest w dawce 2 mg oraz etynyloestradiol w dawce 0,03 mg wykazały typowy profil farmakologiczny charakterystyczny dla hormonów steroidowych, bez wykrycia nietypowych efektów czy toksyczności wykraczającej poza przewidywane działanie estrogenów i progestagenów. Testy genotoksyczności in vitro i in vivo nie wykazały istotnego potencjału mutagennego ani uszkodzeń DNA, co potwierdza brak ryzyka genotoksycznego przy stosowaniu tej kombinacji. Długoterminowe badania toksykologiczne w modelach zwierzęcych potwierdziły akceptowalny profil bezpieczeństwa, bez ujawnienia dodatkowych efektów toksycznych.
aberracja chromosomowa, badanie farmakologiczne, badanie genotoksyczności, dienogest, działanie rakotwórcze, etynyloestradiol, hormon steroidowy, mutacja genowa, nowotwór zależny od hormonów, potencjał genotoksyczny, rozwój płodu, toksyczność po wielokrotnym podaniu, toksyczność reprodukcyjna, układ rozrodczy, uszkodzenie DNA, wpływ na rozród