nudności i wymioty wywołane chemioterapią
Wskazanie

Nudności i wymioty wywołane chemioterapią (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) to jedne z najczęstszych i najbardziej uciążliwych działań niepożądanych leczenia przeciwnowotworowego. Występują u 70-80% pacjentów poddawanych chemioterapii, przy czym ich nasilenie zależy od potencjału emetogennego zastosowanych cytostatyków. Wyróżnia się nudności i wymioty ostre (do 24h po chemioterapii), opóźnione (po 24h, trwające do 5 dni) oraz wyprzedzające (występujące przed podaniem kolejnego cyklu jako reakcja warunkowa).

W leczeniu CINV stosuje się kilka grup leków przeciwwymiotnych. Antagoniści receptora 5-HT3 (setronowe) to leki pierwszego rzutu w przypadku chemioterapii o wysokim potencjale emetogennym. W Polsce dostępne są: Ondansetron (Zofran, Setronon, Ondansetron Kabi), Granisetron (Granisol, Sancuso) oraz Palonosetron (Aloxi). Antagoniści receptora NK1 jak Aprepitant (Emend) i Netupitant (w połączeniu z palonosetronem – Akynzeo) stanowią istotne uzupełnienie terapii.

Ważną rolę odgrywają również kortykosteroidy, zwłaszcza deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), który wzmacnia działanie innych leków przeciwwymiotnych. W schematach o niższym potencjale emetogennym stosuje się też metoklopramid (Metoclopramidum, Metoclopramide Kalceks), tietylperazynę (Torecan) czy prochlorperazynę. W trudnych przypadkach pomocne mogą być olanzapina (Zolafren, Olzapin, Zyprexa) oraz benzodiazepiny, np. lorazepam (Lorafen).

Największe trudności w leczeniu CINV dotyczą wymiotów opóźnionych i wyprzedzających, które gorzej odpowiadają na standardową profilaktykę. Problemem jest również indywidualna zmienność odpowiedzi na leczenie przeciwwymiotne oraz zjawisko tachyfilaksji (zmniejszanie się skuteczności leków przy kolejnych cyklach chemioterapii). Istotnym wyzwaniem pozostaje odpowiednie dostosowanie schematu przeciwwymiotnego do profilu ryzyka pacjenta – kobiety, osoby młodsze, pacjenci z chorobą lokomocyjną czy historią nudności ciążowych są bardziej narażeni na CINV.

Profilaktyka CINV powinna być wdrażana przed rozpoczęciem chemioterapii, zgodnie z wytycznymi towarzystw onkologicznych (ESMO, ASCO, NCCN), które zalecają schematy dostosowane do potencjału emetogennego leczenia. Niedostateczna kontrola nudności i wymiotów może prowadzić do odroczonej lub zmodyfikowanej chemioterapii, znacząco pogarszając wyniki leczenia onkologicznego i jakość życia pacjentów.