Właściwości farmakokinetyczne cyprofloksacyny

Cyprofloksacyna wykazuje złożony profil farmakokinetyczny charakteryzujący się dobrym wchłanianiem po podaniu doustnym, szeroką dystrybucją tkankową, ograniczonym metabolizmem oraz wydalaniem głównie przez nerki. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę poszczególnych procesów farmakokinetycznych tego leku.¹

Wchłanianie

Po doustnym podaniu cyprofloksacyny w tabletkach (250 mg, 500 mg lub 750 mg), substancja czynna ulega szybkiemu i znacznemu wchłanianiu, głównie w jelicie cienkim. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest stosunkowo szybko, po upływie 1-2 godzin od momentu podania leku. Wartość Cmax wykazuje zależność liniową od wielkości dawki i wynosi od 0,56 do 3,7 mg/l w zakresie dawek 100-750 mg. Wartości stężeń w osoczu wzrastają proporcjonalnie do dawki aż do 1000 mg.²

Całkowita dostępność biologiczna cyprofloksacyny po podaniu doustnym jest wysoka i wynosi około 70-80%. Warto podkreślić, że przy podawaniu dawki 500 mg co 12 godzin drogą doustną uzyskuje się pole pod krzywą stężenia w osoczu w zależności od czasu (AUC) porównywalne do tego, które otrzymuje się przy dożylnym podaniu 400 mg cyprofloksacyny w 60-minutowej infuzji co 12 godzin. Świadczy to o dobrej biodostępności leku po podaniu doustnym.³

Dystrybucja

Cyprofloksacyna charakteryzuje się korzystnym profilem dystrybucji w organizmie. Substancja ta w niewielkim stopniu wiąże się z białkami osocza (jedynie 20-30%), co zwiększa frakcję leku wolnego, mogącego przenikać do tkanek. W osoczu występuje głównie w postaci niezjonizowanej. Objętość dystrybucji w stanie równowagi jest duża i wynosi 2-3 l/kg masy ciała, co wskazuje na dobrą penetrację leku do tkanek.⁴

Lek osiąga wysokie stężenia w wielu tkankach i płynach ustrojowych, często przekraczające stężenia osiągane w osoczu. Szczególnie wysokie stężenia obserwowane są w następujących strukturach:⁵

• Płuca – płyn nabłonkowy, makrofagi pęcherzykowe oraz tkanka biopsyjna
• Zatoki
• Zmiany zapalne – płyn w pęcherzach indukowanych kantarydyną
• Układ moczowo-płciowy – mocz, gruczoł krokowy, endometrium

We wszystkich wymienionych tkankach i płynach ustrojowych stężenia cyprofloksacyny są wyższe niż w osoczu, co ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie w zakażeniach układu oddechowego i moczowo-płciowego.⁶

Metabolizm

Cyprofloksacyna podlega ograniczonemu metabolizmowi w organizmie człowieka. Zidentyfikowano cztery główne metabolity:⁷

• Deetylenocyprofloksacyna (M1)
• Sulfocyprofloksacyna (M2)
• Oksocyprofloksacyna (M3)
• Formylocyprofloksacyna (M4)

Wszystkie metabolity wykazują działanie przeciwbakteryjne in vitro, jednak jest ono słabsze w porównaniu do związku macierzystego. Ponadto, ich stężenia w organizmie są stosunkowo niskie. Warto podkreślić, że cyprofloksacyna wykazuje umiarkowane działanie hamujące na izoenzymy CYP450 1A2, co może prowadzić do interakcji z innymi lekami metabolizowanymi przez ten izoenzym.⁸

Eliminacja

Cyprofloksacyna jest wydalana z organizmu głównie w postaci niezmienionej. Podstawową drogą eliminacji jest wydalanie przez nerki, a w mniejszym stopniu z kałem. Okres półtrwania w fazie eliminacji (t₁/₂) u pacjentów z prawidłową czynnością nerek wynosi około 4-7 godzin.⁹

Szczegółowe dane dotyczące wydalania cyprofloksacyny po podaniu doustnym przedstawiono w poniższej tabeli:¹⁰

Klirens nerkowy cyprofloksacyny mieści się w zakresie od 180 do 300 ml/kg/h, natomiast całkowity klirens leku wynosi od 480 do 600 ml/kg/h. W nerkach cyprofloksacyna podlega zarówno procesowi przesączania kłębuszkowego, jak i wydzielania kanałowego. W przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek okres półtrwania leku ulega znacznemu wydłużeniu i może wynosić do 12 godzin.¹¹

Klirens pozanerkowy cyprofloksacyny wynika głównie z aktywnego wydzielania jelitowego oraz przemian metabolicznych. Lek jest również wydzielany z żółcią, choć stanowi to jedynie około 1% podanej dawki. Cyprofloksacyna osiąga wysokie stężenia w żółci.¹²

Farmakokinetyka u dzieci i młodzieży

Dane farmakokinetyczne dotyczące stosowania cyprofloksacyny w populacji pediatrycznej są ograniczone. Z dostępnych badań wynika, że u dzieci powyżej pierwszego roku życia parametry farmakokinetyczne Cmax i AUC nie wykazują wyraźnej zależności od wieku. Ponadto, nie obserwowano znaczącego zwiększenia tych wartości przy podawaniu wielokrotnym w schemacie 10 mg/kg masy ciała trzy razy na dobę.¹³

W badaniu przeprowadzonym u 10 dzieci z ciężką posocznicą, po 1-godzinnej infuzji dożylnej cyprofloksacyny w dawce 10 mg/kg masy ciała, uzyskano następujące wartości Cmax:¹⁴

• Dzieci poniżej 1 roku życia: 6,1 mg/l (zakres 4,6-8,3 mg/l)
• Dzieci w wieku 1-5 lat: 7,2 mg/l (zakres 4,7-11,8 mg/l)

Wartości AUC w tych samych grupach wiekowych wynosiły odpowiednio:¹⁵

• Dzieci poniżej 1 roku życia: 17,4 mg·h/l (zakres 11,8-32,0 mg·h/l)
• Dzieci w wieku 1-5 lat: 16,5 mg·h/l (zakres 11,0-23,8 mg·h/l)

Uzyskane wartości mieszczą się w zakresie parametrów obserwowanych u dorosłych pacjentów podczas stosowania leku w dawkach terapeutycznych. Na podstawie populacyjnej analizy farmakokinetycznej u dzieci z różnymi zakażeniami, przewidywany średni okres półtrwania cyprofloksacyny w tej grupie pacjentów wynosi około 4-5 godzin. Dostępność biologiczna zawiesiny doustnej mieści się w zakresie od 50 do 80%.¹⁶