Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Arypiprazol, jako substancja aktywna preparatu Arpixor, może wchodzić w istotne klinicznie interakcje z wieloma lekami oraz innymi substancjami. Interakcje te wynikają zarówno z mechanizmu działania arypiprazolu (antagonizm wobec receptora adrenergicznego α1), jak i ze specyfiki jego metabolizmu, który odbywa się głównie za pośrednictwem enzymów CYP2D6 i CYP3A4.¹

Interakcje z lekami przeciwnadciśnieniowymi

Z uwagi na swoje antagonistyczne działanie na receptor adrenergiczny α1, arypiprazol może nasilać działanie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych, co może prowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi.²

Interakcje z produktami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy

Ze względu na pierwotne działanie arypiprazolu na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu arypiprazolu z substancjami oddziałującymi na OUN. Dotyczy to zarówno produktów leczniczych, jak i innych substancji, które mogą wywoływać podobne działania niepożądane do arypiprazolu, zwłaszcza sedację (uspokojenie).³

Szczególną ostrożność należy również zachować podczas jednoczesnego stosowania arypiprazolu z lekami, które mogą powodować wydłużenie odstępu QT lub zaburzenia elektrolitowe, gdyż może to zwiększać ryzyko wystąpienia poważnych zaburzeń rytmu serca.⁴

Wpływ innych produktów leczniczych na arypiprazol

Leki wpływające na wchłanianie

Famotydyna, antagonista receptora H₂ hamujący wydzielanie kwasu żołądkowego, zmniejsza szybkość wchłaniania arypiprazolu, jednak efekt ten nie ma istotnego znaczenia klinicznego i nie wymaga modyfikacji dawkowania.⁵

Inhibitory enzymu CYP2D6

Arypiprazol jest metabolizowany na wiele sposobów, w tym przez enzymy CYP2D6 i CYP3A4. Warto zaznaczyć, że metabolizm arypiprazolu nie zachodzi przy udziale enzymów z grupy CYP1A, co oznacza, że nie jest konieczne stosowanie specjalnych dawek u osób palących tytoń.⁶

Chinidyna i inne silne inhibitory CYP2D6 mogą znacząco wpływać na farmakokinetykę arypiprazolu. Badania kliniczne wykazały, że chinidyna zwiększa pole pod krzywą (AUC) arypiprazolu o 107%, nie zmieniając przy tym maksymalnego stężenia leku w osoczu (Cmax). Jednocześnie AUC i Cmax dehydroarypiprazolu (aktywnego metabolitu arypiprazolu) były zmniejszone odpowiednio o 32% i 47%. W przypadku jednoczesnego stosowania chinidyny lub innych silnych inhibitorów CYP2D6 (takich jak fluoksetyna czy paroksetyna) z arypiprazolem, należy zmniejszyć dawkę arypiprazolu o około połowę w stosunku do standardowo przepisanej dawki.⁷

Inhibitory enzymu CYP3A4

Ketokonazol i inne silne inhibitory CYP3A4, zgodnie z wynikami badań klinicznych, zwiększają AUC i Cmax arypiprazolu odpowiednio o 63% i 37%, a AUC i Cmax dehydroarypiprazolu odpowiednio o 77% i 43%. U osób z obniżoną aktywnością CYP2D6, jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów CYP3A4 może prowadzić do znacznie wyższego stężenia arypiprazolu w osoczu w porównaniu do osób z prawidłową lub podwyższoną aktywnością CYP2D6.⁸

Decyzja o jednoczesnym stosowaniu ketokonazolu lub innych silnych inhibitorów CYP3A4 z arypiprazolem powinna być podjęta po starannej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. W przypadku takiego leczenia skojarzonego, dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć o około połowę. Podobne działanie wykazują inne silne inhibitory CYP3A4, takie jak itrakonazol oraz inhibitory proteazy HIV, i w tych przypadkach również zaleca się podobne zmniejszenie dawkowania arypiprazolu.⁹

Po odstawieniu inhibitora CYP2D6 lub CYP3A4, dawkę arypiprazolu należy zwiększyć do wartości stosowanej przed rozpoczęciem terapii skojarzonej.¹⁰

Słabe inhibitory CYP3A4 (np. diltiazem) lub CYP2D6 (np. escytalopram) mogą powodować niewielkie zwiększenie stężenia arypiprazolu w osoczu, ale to działanie zazwyczaj nie ma znaczenia klinicznego i nie wymaga dostosowania dawki.¹¹

Induktory enzymu CYP3A4

Karbamazepina i inne induktory CYP3A4 mogą istotnie obniżać stężenie arypiprazolu w organizmie. Badania kliniczne wykazały, że po jednoczesnym podaniu karbamazepiny (silnego induktora CYP3A4) i arypiprazolu pacjentom ze schizofrenią lub zaburzeniem schizoafektywnym, średnie geometryczne wartości Cmax i AUC arypiprazolu zmniejszyły się odpowiednio o 68% i 73% w porównaniu do monoterapii arypiprazolem (30 mg). Podobnie, dla dehydroarypiprazolu wartości te zmniejszyły się odpowiednio o 69% i 71%.¹²

Podczas jednoczesnego stosowania karbamazepiny z arypiprazolem, dawkę arypiprazolu należy podwoić. Podobnego działania można oczekiwać przy równoczesnym stosowaniu innych induktorów CYP3A4, takich jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, fenobarbital, prymidon, efawirenz, newirapina czy ziele dziurawca, i w tych przypadkach również należy odpowiednio zwiększyć dawkę arypiprazolu. Po zakończeniu podawania silnego induktora CYP3A4, dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć do standardowo zalecanej.¹³

Interakcje z walproinianem i litem

Jednoczesne stosowanie walproinianów lub soli litu z arypiprazolem nie powoduje istotnych klinicznie zmian w stężeniu arypiprazolu, dlatego nie jest konieczne dostosowywanie dawki arypiprazolu podczas równoczesnego stosowania z tymi lekami.¹⁴

Wpływ arypiprazolu na inne produkty lecznicze

Badania kliniczne wykazały, że arypiprazol w dawkach od 10 mg do 30 mg na dobę nie wywiera istotnego wpływu na metabolizm substratów różnych enzymów cytochromu P450: CYP2D6 (współczynnik dekstrometorfan/3-metoksymorfinan), CYP2C9 (warfaryna), CYP2C19 (omeprazol) i CYP3A4 (dekstrometorfan). Ponadto badania in vitro wykazały, że ani arypiprazol, ani dehydroarypiprazol nie zmieniają metabolizmu zachodzącego z udziałem CYP1A2. Dlatego ryzyko wystąpienia klinicznie istotnych interakcji między arypiprazolem a produktami leczniczymi metabolizowanymi przez te enzymy jest niewielkie.¹⁵

Podczas jednoczesnego podawania arypiprazolu z walproinianem, litem lub lamotryginą nie stwierdzono klinicznie istotnych zmian w stężeniach tych leków w osoczu.¹⁶

Interakcje z lekami serotoninergicznymi

Istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem arypiprazolu jest możliwość wystąpienia zespołu serotoninowego, szczególnie podczas jednoczesnego stosowania z lekami serotoninergicznymi, takimi jak selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), lub z innymi lekami, które mogą zwiększać stężenie arypiprazolu w organizmie. Objawy zespołu serotoninowego mogą być poważne i zagrażające życiu, dlatego konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów podczas takiego leczenia skojarzonego.¹⁷

Interakcje z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu podczas terapii arypiprazolem może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych leku, szczególnie w zakresie efektów sedatywnych. Alkohol, podobnie jak arypiprazol, oddziałuje na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego ich jednoczesne stosowanie może prowadzić do addytywnego lub synergistycznego nasilenia działania depresyjnego na OUN.¹⁸

Pacjenci przyjmujący arypiprazol powinni być poinformowani o ryzyku związanym ze spożywaniem alkoholu podczas terapii. Szczególnie niebezpieczne może być prowadzenie pojazdów mechanicznych i obsługiwanie maszyn po jednoczesnym zażyciu arypiprazolu i spożyciu alkoholu, nawet w niewielkich ilościach, z uwagi na możliwe nasilenie zaburzeń koordynacji psychoruchowej i sedację.

U pacjentów z chorobami psychicznymi spożywanie alkoholu może również negatywnie wpływać na przebieg choroby podstawowej, nasilać objawy psychotyczne oraz zmniejszać skuteczność terapii przeciwpsychotycznej.

Tabela istotnych klinicznie interakcji arypiprazolu