Niedomykalność zastawki mitralnej
Niedomykalność zastawki mitralnej to choroba, w której zastawka mitralna nie zamyka się prawidłowo, powodując cofanie się krwi do lewego przedsionka i obciążenie serca. Objawy obejmują duszność, zmęczenie, kołatanie serca i obrzęki kończyn dolnych, a w ostrych przypadkach może dojść do niewydolności serca. Leczenie polega na stosowaniu leków, regularnym monitorowaniu stanu pacjenta oraz w razie potrzeby interwencji chirurgicznej lub małoinwazyjnych zabiegach, takich jak MitraClip. Kluczowa jest edukacja pacjenta, systematyczna opieka i współpraca zespołu medycznego w celu poprawy komfortu życia i zapobiegania powikłaniom.
-
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Niedomykalność zastawki mitralnej (MR) jest najczęstszą chorobą zastawkową serca, charakteryzującą się wstecznym przepływem krwi z lewej komory do lewego przedsionka podczas skurczu, co prowadzi do zmniejszenia rzutu serca i przeciążenia lewej komory. Częstość występowania wzrasta z wiekiem, dotykając około 10% osób powyżej 75 roku życia. MR może mieć przebieg ostry, często po zawale serca, wymagający pilnej interwencji, lub przewlekły, który przez lata może przebiegać bezobjawowo, a następnie prowadzić do niewydolności serca. Diagnostyka i monitorowanie obejmują ocenę parametrów życiowych, osłuchiwanie serca, codzienny pomiar masy ciała (zwłaszcza przyrost >2-3 funtów/dobę lub >5 funtów/tydzień wskazuje na zatrzymanie płynów) oraz echokardiografię. Leczenie farmakologiczne obejmuje diuretyki, inhibitory ACE, beta-blokery, spironolakton oraz antykoagulanty u pacjentów z migotaniem przedsionków lub protezami mechanicznymi. W przypadku ciężkiej niedomykalności z objawami lub powiększeniem lewej komory wskazana jest interwencja chirurgiczna – preferowana jest naprawa zastawki, a gdy jest niemożliwa, wymiana na protezę mechaniczną lub biologiczną. Dla pacjentów wysokiego ryzyka dostępne są małoinwazyjne metody, takie jak MitraClip czy TMVR.
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z MR wymaga systematycznej oceny stanu klinicznego, monitorowania objawów niewydolności serca, bilansu płynów oraz edukacji pacjenta w zakresie samokontroli, przyjmowania leków i rozpoznawania objawów pogorszenia. Po zabiegach chirurgicznych lub przezskórnych konieczne jest monitorowanie parametrów hemodynamicznych, ryzyka powikłań (np. migotania przedsionków u 27% pacjentów po operacji), infekcji oraz rehabilitacja kardiologiczna. Edukacja obejmuje także profilaktykę infekcyjnego zapalenia wsierdzia, zalecenia dotyczące stylu życia (dieta niskosodowa, kontrola ciśnienia tętniczego, aktywność fizyczna) oraz współpracę multidyscyplinarnego zespołu specjalistów. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki w ciąży oraz osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze czy choroba wieńcowa. Kompleksowa opieka pielęgniarska i edukacja pacjenta są kluczowe dla poprawy jakości życia i zapobiegania powikłaniom tej złożonej choroby zastawkowej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
beta-bloker, dieta niskosodowa, duszność, infekcyjne zapalenie wsierdzia, inhibitor ACE, kołatanie serca, lek inotropowy, lek moczopędny, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, MitraClip, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze, naprawa zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki mitralnej, niewydolność serca, obrzęk kończyn dolnych, obrzęk płuc, pęknięcie mięśnia brodawkowatego, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka antybiotykowa, proteza biologiczna, proteza mechaniczna, proteza zastawkowa, spironolakton, szmer serca, walwuloplastyka balonowa, wsteczny przepływ krwi, wypadanie zastawki mitralnej, zaburzenie rytmu serca, zastawka mitralna, zatrzymanie płynów, zawał serca -
Diagnostyka i diagnoza
Niedomykalność zastawki mitralnej (NZM) jest najczęstszą chorobą zastawkową serca w krajach zachodnich, z częstością około 10% u osób powyżej 75 roku życia. Charakteryzuje się cofaniem krwi z lewej komory do lewego przedsionka podczas skurczu, co prowadzi do objawów takich jak zmęczenie, duszność wysiłkowa i niewydolność serca. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym (szmer holosystoliczny nad koniuszkiem serca), echokardiografii przezklatkowej (TTE) i przezprzełykowej (TEE), a także na ocenie ilościowej za pomocą dopplera, gdzie szerokość vena contracta ≥0,7 cm, EROA ≥0,4 cm², objętość fali zwrotnej (RVol) ≥60 ml i frakcja niedomykalności ≥50% wskazują na ciężką NZM. Dodatkowo stosuje się rezonans magnetyczny serca (CMR) i tomografię komputerową (CT) w celu dokładniejszej oceny anatomii i funkcji zastawki oraz lewej komory.
Klasyfikacja NZM według ACC/AHA obejmuje stopnie od A (ryzyko) do D (objawowa ciężka niedomykalność). Regularne monitorowanie echokardiograficzne jest niezbędne do oceny progresji choroby i podejmowania decyzji terapeutycznych, które obejmują leczenie zachowawcze, naprawę lub wymianę zastawki. Wczesna interwencja chirurgiczna, szczególnie naprawa zastawki, wiąże się z lepszymi wynikami długoterminowymi. Ostra ciężka NZM wymaga natychmiastowej interwencji. Nowoczesne metody, takie jak sztuczna inteligencja do analizy echokardiografii, mogą wspomagać identyfikację pacjentów kwalifikujących się do leczenia. Kompleksowe podejście diagnostyczne i wczesne rozpoznanie są kluczowe dla optymalizacji leczenia i poprawy rokowania pacjentów z niedomykalnością zastawki mitralnej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Diagnostyka i diagnoza
cewnikowanie serca, choroba zastawkowa serca, duszność spoczynkowa, duszność wysiłkowa, dysfagia, dysfunkcja komór, echokardiografia dopplerowska, echokardiografia przezklatkowa, echokardiografia przezprzełykowa, echokardiografia trójwymiarowa, efektywne pole ujścia fali zwrotnej, elektrokardiogram, frakcja niedomykalności, kołatanie serca, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, naprawa zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki trójdzielnej, niewydolność serca, objętość fali zwrotnej, obrzęk kończyn dolnych, powiększenie lewego przedsionka, powiększenie serca, próba wysiłkowa, rezonans magnetyczny serca, stenoza aortalna, szmer holosystoliczny, szmer sercowy, tomografia komputerowa serca, ubytek przegrody międzykomorowej, vena contracta, wstrząs, wymiana zastawki, zastój płucny -
Epidemiologia
Niedomykalność zastawki mitralnej (MR) jest jedną z najczęstszych wad zastawkowych serca, dotykającą około 10% populacji, z umiarkowaną do ciężką postacią u około 2% dorosłych, szczególnie u osób powyżej 75. roku życia (częstość do 10-13%). W krajach rozwiniętych główną przyczyną pierwotnej MR jest wypadanie płatka zastawki mitralnej (MVP) związane ze zwyrodnieniem śluzakowatym, natomiast w krajach rozwijających się dominuje etiologia reumatyczna. Epidemiologia wykazuje różnice rasowe i etniczne, z wyższą częstością MVP u rasy białej, ale większą śmiertelnością u osób rasy czarnej. W populacji z niewydolnością serca umiarkowana do ciężkiej wtórna MR występuje u 36% pacjentów z HFrEF, 28% z HFmrEF i 20% z HFpEF, wiążąc się z gorszym rokowaniem i zwiększoną śmiertelnością (wzrost o 76% w ciężkiej postaci). Mimo wysokiej częstości, MR jest często niedodiagnozowana i niedostatecznie leczona, z 74% pacjentów kwalifikujących się do operacji pierwotnej MR niekierowanych na zabieg.
Diagnostyka MR opiera się na echokardiografii z kolorowym dopplerem, a rezonans magnetyczny serca (CMR) stanowi ważne uzupełnienie w ocenie ciężkości i fenotypowaniu choroby. Istnieją istotne dysproporcje w diagnostyce i leczeniu, szczególnie w populacjach afroamerykańskich, latynoskich i azjatyckich oraz u kobiet, które częściej doświadczają gorszych wyników. Prognozuje się wzrost częstości MR związany ze starzeniem się populacji i wzrostem przeżywalności po zawale mięśnia sercowego. Nowym potencjalnym czynnikiem ryzyka jest długotrwały COVID, który może powodować przewlekły stan zapalny serca i płuc, predysponując do uszkodzenia zastawek. Wczesna diagnostyka, monitorowanie i dostęp do zaawansowanych metod leczenia pozostają kluczowe dla poprawy rokowania pacjentów z MR.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Epidemiologia
choroba reumatyczna serca, choroba zastawkowa serca, długotrwały COVID, dysfunkcja nerek, dyslipidemia, echokardiografia dopplerowska, echokardiogram, leczenie farmakologiczne, lewy przedsionek, nadciśnienie płucne, niedomykalność zastawki mitralnej, niewydolność serca, objętość lewej komory, obniżona frakcja wyrzutowa, obrazowanie serca, pierwotna niedomykalność mitralna, rezonans magnetyczny serca, SARS-CoV-2, wada zastawkowa serca, wtórna niedomykalność mitralna, wypadanie płatka zastawki mitralnej, wypadanie zastawki mitralnej, zachowana frakcja wyrzutowa, zawał mięśnia sercowego, zwężenie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki mitralnej, zwyrodnienie śluzakowate zastawki -
Leczenie
Niedomykalność zastawki mitralnej (NZM) jest najczęstszą chorobą zastawkową serca, dotykającą około 10% osób powyżej 75 roku życia. Ciężka, objawowa NZM prowadzi do osłabienia funkcji lewej komory i skrócenia przeżycia, dlatego leczenie jest kluczowe. Terapia zależy od stopnia zaawansowania i etiologii choroby. W łagodnych i umiarkowanych przypadkach zalecana jest obserwacja i regularne badania echokardiograficzne. Farmakoterapia, obejmująca beta-blokery, inhibitory ACE, blokery kanału wapniowego, diuretyki oraz leki przeciwzakrzepowe, ma na celu zmniejszenie obciążenia serca i kontrolę objawów, jednak nie leczy samej niedomykalności. Beta-blokery i inhibitory układu renina-angiotensyna-aldosteron wykazują największą skuteczność w pierwotnej NZM, poprawiając funkcję lewej komory i przeżycie pacjentów bezobjawowych z umiarkowaną do ciężką niedomykalnością.
W przypadku ciężkiej NZM preferowaną metodą leczenia jest chirurgiczna naprawa zastawki mitralnej, która zapewnia trwałe efekty – 94% pacjentów pozostaje bez istotnej niedomykalności po 10 latach, a 90% po 20 latach. Jeśli naprawa jest niemożliwa, stosuje się wymianę zastawki na biologiczną (trwałość 15-20 lat, brak konieczności długotrwałej antykoagulacji) lub mechaniczną (trwałość >20 lat, wymaga dożywotniej antykoagulacji). Alternatywą dla operacji otwartej są przezcewnikowe techniki naprawcze, takie jak TEER z użyciem MitraClip czy system PASCAL, które zmniejszają ryzyko i poprawiają jakość życia u pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu chirurgicznego. Optymalne leczenie wymaga interdyscyplinarnej współpracy zespołu kardiologiczno-kardiochirurgicznego, a decyzje terapeutyczne powinny uwzględniać etiologię, anatomię zastawki, objawy oraz funkcję lewej komory. Wtórna NZM wymaga przede wszystkim leczenia farmakologicznego i terapii resynchronizującej, a interwencje przezcewnikowe są wskazane u wybranych pacjentów zgodnie z kryteriami badania COAPT.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Leczenie
badanie echokardiograficzne, beta-bloker, bloker kanału wapniowego, choroba zastawkowa serca, diuretyk, dysfunkcja lewej komory, inhibitor ACE, inhibitor układu renina-angiotensyna-aldosteron, kardiolog interwencyjny, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, MitraClip, nadciśnienie tętnicze, naprawa zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki mitralnej, oddział intensywnej terapii, osłabienie mięśnia sercowego, pierwotna niedomykalność zastawki mitralnej, przezcewnikowa naprawa zastawki mitralnej, przezcewnikowa wymiana zastawki mitralnej, rehabilitacja kardiologiczna, terapia resynchronizująca serce, wtórna niedomykalność zastawki mitralnej, wymiana zastawki mitralnej, zastawka biologiczna, zastawka mechaniczna, zastoinowa niewydolność serca, zwyrodnieniowa choroba zastawki mitralnej -
Objawy
Niedomykalność zastawki mitralnej (regurgitacja mitralna) to najczęstsza wada zastawkowa serca, dotykająca około 10% populacji, ze wzrostem częstości do 10% u osób powyżej 75 roku życia. Przewlekła postać choroby rozwija się stopniowo, często bezobjawowo przez wiele lat, a objawy takie jak duszność, kołatanie serca, obrzęki czy zmniejszona tolerancja wysiłku pojawiają się wraz z progresją. Ostra niedomykalność mitralna, często po zawale serca, manifestuje się gwałtownie ciężką dusznością, zaburzeniami rytmu, wstrząsem i wymaga natychmiastowej interwencji. Progresja choroby przebiega przez fazy kompensacji, przejściową i dekompensacji, a klasyfikacja kliniczna obejmuje cztery stadia, z nasileniem objawów w stadium D. Monitorowanie echokardiograficzne jest kluczowe, z częstotliwością badań dostosowaną do stopnia zaawansowania – od 3-5 lat w łagodnych przypadkach do częstszych w zaawansowanych stadiach.
Ciężka niedomykalność mitralna wiąże się z poważnymi powikłaniami, takimi jak migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, zastoinowa niewydolność serca, infekcyjne zapalenie wsierdzia oraz ryzykiem udaru mózgu. Rokowanie w ciężkiej postaci jest niekorzystne – 2-letni wskaźnik przeżycia wynosi 92%, a 6-letni spada do 65%, z wysokim ryzykiem zgonu w ciągu 10 lat bez interwencji chirurgicznej. Wskazaniem do pilnej konsultacji i hospitalizacji są nowe lub nasilone objawy, takie jak duszność, obrzęki, ból w klatce piersiowej czy omdlenia. Regularne monitorowanie i odpowiednie leczenie, w tym operacja zastawki, znacząco poprawiają rokowanie i jakość życia pacjentów z niedomykalnością zastawki mitralnej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Objawy
arytmia, badanie echokardiograficzne, ból w klatce piersiowej, duszność, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kołatanie serca, mięsień sercowy, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, niedomykalność zastawki mitralnej, nietolerancja wysiłku, niewydolność serca, obrzęk kończyn dolnych, ostra niedomykalność zastawki mitralnej, przewlekła niedomykalność zastawki mitralnej, tachykardia, udar mózgu, wada zastawkowa serca, wstrząs kardiogenny, zaburzenia rytmu serca, zakrzep, zastoinowa niewydolność serca, zawał serca -
Patofizjologia i mechanizm
Niedomykalność zastawki mitralnej (NZM) to patologiczny stan charakteryzujący się niepełnym zamknięciem zastawki mitralnej, prowadzącym do wstecznego przepływu krwi z lewej komory do lewego przedsionka podczas skurczu. NZM dzieli się na pierwotną (strukturalną), wynikającą z uszkodzeń aparatu zastawkowego (np. wypadanie zastawki mitralnej, zwyrodnienie śluzakowate, gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia) oraz wtórną (czynnościową), spowodowaną przebudową lewej komory i przedsionka (np. rozszerzenie pierścienia mitralnego, tethering płatków, dyssynchronia skurczu). Patofizjologia obejmuje fazę ostrą (np. nagłe zerwanie strun ścięgnistych), przewlekłą wyrównaną (adaptacyjne rozszerzenie jam serca) oraz przewlekłą niewyrównaną (dysfunkcja skurczowa, wzrost ciśnień, obrzęk płuc). Nasilenie niedomykalności zależy od efektywnego pola niedomykalności, czasu trwania oraz gradientu ciśnień między lewą komorą a lewym przedsionkiem. NZM prowadzi do przeciążenia objętościowego lewej komory, ekscentrycznego przerostu i stopniowej dysfunkcji skurczowej.
Diagnostyka opiera się głównie na echokardiografii, która pozwala ocenić anatomię i mechanizmy niedomykalności, a także na rezonansie magnetycznym serca (CMR), umożliwiającym precyzyjną ocenę objętościową i wykrywanie blizn mięśnia sercowego. Leczenie zależy od etiologii i stopnia zaawansowania: w pierwotnej NZM wskazane są interwencje chirurgiczne lub przezskórne naprawy zastawki, natomiast w wtórnej – optymalizacja terapii niewydolności serca (beta-blokery, inhibitory RAA, diuretyki) oraz terapia resynchronizująca (CRT) u wybranych pacjentów z LVEF ≤ 35% i zaburzeniami przewodzenia. W przypadku przedsionkowej niedomykalności mitralnej konieczna jest plastyka pierścienia mitralnego z zamknięciem uszka lewego przedsionka. Ostra ciężka NZM wymaga pilnej interwencji chirurgicznej ze względu na ryzyko ostrego obrzęku płuc i wstrząsu kardiogennego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Patofizjologia i mechanizm
blok lewej odnogi pęczka Hisa, echokardiografia, frakcja wyrzutowa, gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kardiomiopatia niedokrwienna, kardiomiopatia przerostowa, mięsień brodawkowaty, migotanie przedsionków, niedomykalność zastawki mitralnej, obrzęk płuc, pierścień mitralny, późne wzmocnienie gadolinem, rezonans magnetyczny serca, struna ścięgnista, szmer skurczowy, terapia resynchronizująca serca, toczeń rumieniowaty układowy, wstrząs kardiogenny, wypadanie zastawki mitralnej, zerwanie strun ścięgnistych, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zwapnienie pierścienia mitralnego -
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Niedomykalność zastawki mitralnej (NZM) stanowi najczęstszą wadę zastawkową serca, a jej rokowanie zależy od wielu czynników prognostycznych, takich jak wielkość lewego przedsionka, frakcja wyrzutowa lewej komory (poniżej 60%), wymiar końcowoskurczowy lewej komory (LVESD ≥40 mm, HR 1,95 dla śmiertelności całkowitej i HR 3,09 dla sercowej), nasilenie objawów (klasa NYHA III-IV), obecność nadciśnienia płucnego oraz migotanie przedsionków. Ciężka wtórna NZM wiąże się z wysoką śmiertelnością – do 20% w ciągu 12 miesięcy i 50-73% w ciągu 5 lat w przypadku nieleczonej zdegenerowanej NZM. Operacyjna śmiertelność wynosi około 2% dla izolowanej naprawy i 4-17% dla wymiany zastawki, z wyższym ryzykiem u pacjentów starszych. Nawrót niedomykalności po naprawie jest istotnym czynnikiem pogarszającym rokowanie, a jego ryzyko zwiększają m.in. duży wymiar końcoworozkurczowy lewej komory (LVEDD), migotanie przedsionków oraz brak plastyki pierścieniowej.
Przezskórna naprawa zastawki mitralnej (PMVR) metodą brzeg-do-brzegu (m-TEER) wykazuje istotne korzyści u pacjentów z wtórną NZM, redukując hospitalizacje z powodu niewydolności serca z 67,9% do 35,8% oraz śmiertelność całkowitą z 46,1% do 29,1% w ciągu 24 miesięcy, z utrzymaniem efektów do 5 lat (NNT 3,1 dla hospitalizacji i 5,9 dla zgonu). Jednak u około 11,4% pacjentów obserwuje się nawrót niedomykalności stopnia 3+ lub wyższego po roku, co wiąże się z wyższą częstością ponownych hospitalizacji (52,0% vs. 30,3%) i mniejszą poprawą w klasie NYHA. Zaawansowane metody prognostyczne, takie jak algorytmy uczenia maszynowego (XGboost) oraz echokardiografia obciążeniowa i dwuwymiarowa, poprawiają selekcję pacjentów i przewidywanie wyników leczenia. Wczesna interwencja, zwłaszcza przed osiągnięciem LVESD 40 mm, oraz leczenie w doświadczonych ośrodkach są kluczowe dla optymalizacji rokowania i minimalizacji ryzyka niepowodzenia terapii.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Rokowania, prognozy i postęp choroby
dwuwymiarowa echokardiografia, echokardiografia obciążeniowa, efektywne pole ujścia fali zwrotnej, EuroSCORE II, frakcja wyrzutowa, funkcja skurczowa lewej komory, klasa NYHA, lewy przedsionek, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, naprawa zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki mitralnej, niewydolność serca, przebudowa lewej komory, przezskórna naprawa zastawki mitralnej, uczenie maszynowe, wtórna niedomykalność mitralna -
Zapobieganie i profilaktyka
Niedomykalność zastawki mitralnej charakteryzuje się nieprawidłowym zamknięciem zastawki między lewym przedsionkiem a lewą komorą, co prowadzi do wstecznego przepływu krwi podczas skurczu komory. Aktualne wytyczne AHA odchodzą od rutynowej profilaktyki antybiotykowej u pacjentów z izolowaną niedomykalnością zastawki mitralnej ze względu na przewagę ryzyka działań niepożądanych nad korzyściami. Profilaktyka antybiotykowa pozostaje wskazana jedynie u pacjentów z wysokim ryzykiem infekcyjnego zapalenia wsierdzia, takich jak osoby z protezami zastawkowymi, po przebytym IZW, biorcy przeszczepu serca, z wrodzonymi wadami serca lub ze sztucznymi urządzeniami wspomagającymi pracę serca. Wskazane jest podanie jednorazowej dawki antybiotyku przed zabiegami stomatologicznymi i procedurami w obrębie jamy ustnej oraz górnych dróg oddechowych.
W leczeniu niedomykalności zastawki mitralnej istotne jest także stosowanie terapii przeciwzakrzepowej u pacjentów z migotaniem przedsionków oraz u osób z mechaniczną zastawką serca (dożywotnia antykoagulacja warfaryną). Profilaktyka obejmuje również kontrolę ciśnienia tętniczego, zdrową dietę niskosodową, regularną aktywność fizyczną dostosowaną do stanu pacjenta, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz unikanie używek takich jak tytoń, alkohol i nadmiar kofeiny. Dbałość o higienę jamy ustnej i regularne kontrole stomatologiczne są kluczowe w zapobieganiu rozprzestrzeniania się bakterii mogących wywołać zapalenie wsierdzia. Regularne badania kontrolne, w tym echokardiografia, oraz indywidualne podejście do pacjenta, zwłaszcza sportowców, są niezbędne dla optymalnego zarządzania chorobą i minimalizacji ryzyka powikłań.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Niedomykalność zastawki mitralnej – Zapobieganie i profilaktyka
amerykańskie towarzystwo kardiologiczne, angina paciorkowcowa, antykoagulacja warfaryną, badanie echokardiograficzne, beta-bloker, Clostridium difficile, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne, gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia, leczenie przeciwzakrzepowe, lek moczopędny, mechaniczna zastawka serca, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, niedomykalność zastawki mitralnej, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka antybiotykowa, proteza zastawki serca, przedwczesny skurcz przedsionkowy, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, sztuczne serce, toczeń, układ sercowo-naczyniowy, urządzenie wspomagające pracę komór, wrodzona choroba serca, wypadanie zastawki mitralnej, zespół Marfana