Niedomykalność zastawki mitralnej
Objawy
Niedomykalność zastawki mitralnej (regurgitacja mitralna) to najczęstsza wada zastawkowa serca, dotykająca około 10% populacji, ze wzrostem częstości do 10% u osób powyżej 75 roku życia. Przewlekła postać choroby rozwija się stopniowo, często bezobjawowo przez wiele lat, a objawy takie jak duszność, kołatanie serca, obrzęki czy zmniejszona tolerancja wysiłku pojawiają się wraz z progresją. Ostra niedomykalność mitralna, często po zawale serca, manifestuje się gwałtownie ciężką dusznością, zaburzeniami rytmu, wstrząsem i wymaga natychmiastowej interwencji. Progresja choroby przebiega przez fazy kompensacji, przejściową i dekompensacji, a klasyfikacja kliniczna obejmuje cztery stadia, z nasileniem objawów w stadium D. Monitorowanie echokardiograficzne jest kluczowe, z częstotliwością badań dostosowaną do stopnia zaawansowania – od 3-5 lat w łagodnych przypadkach do częstszych w zaawansowanych stadiach.
Niedomykalność zastawki mitralnej – objawy
Niedomykalność zastawki mitralnej (regurgitacja mitralna) to stan, w którym zastawka mitralna serca nie zamyka się całkowicie, powodując wsteczny przepływ krwi z lewej komory do lewego przedsionka podczas skurczu. Jest to najczęstszy typ wady zastawkowej serca, dotykający około 10% populacji, a częstość jej występowania wzrasta wraz z wiekiem – około 10% osób powyżej 75 roku życia cierpi na tę przypadłość.12
Objawy przewlekłej niedomykalności mitralnej
Przewlekła niedomykalność zastawki mitralnej często rozwija się powoli i może nie powodować żadnych objawów przez wiele lat, a nawet dekad. Łagodna lub umiarkowana niedomykalność rzadko wywołuje dolegliwości.34 Brak objawów nie oznacza jednak, że stan nie wymaga monitorowania i ewentualnego leczenia.5
Uczucie zmęczenia jest najczęstszym, choć niespecyficznym objawem niedomykalności zastawki mitralnej.67 Do typowych objawów, które mogą się pojawić wraz z postępem choroby, należą:
- Duszność – początkowo podczas wysiłku, później również w spoczynku i w pozycji leżącej89
- Kołatanie serca – uczucie szybkiego, mocnego lub nierównego bicia serca1011
- Nieregularne bicie serca (arytmia)12
- Obrzęki nóg, stóp i kostek1314
- Zmniejszona tolerancja wysiłku1516
- Kaszel, czasem z krwistą wydzieliną1718
- Zawroty głowy lub omdlenia1920
- Zwiększone oddawanie moczu w nocy2122
Objawy mogą nasilać się stopniowo wraz z progresją choroby i pojawiać się częściej w miarę upływu czasu.23 Niektóre osoby z umiarkowaną niedomykalnością mogą doświadczać jedynie duszności podczas wysiłku, podczas gdy inne nie mają żadnych objawów.24
Objawy ostrej niedomykalności mitralnej
W przeciwieństwie do przewlekłej postaci, ostra niedomykalność zastawki mitralnej rozwija się nagle, często po zawale serca, i stanowi stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.2526 Objawy ostrej niedomykalności mitralnej pojawiają się gwałtownie i obejmują:
- Ciężką duszność2728
- Przyspieszony rytm serca29
- Zawroty głowy i osłabienie30
- Splątanie31
- Ból w klatce piersiowej32
- Objawy wstrząsu – blada, zimna i wilgotna skóra, utrata przytomności lub przyspieszone oddychanie33
- Kaszel z przezroczystą lub różową, pienistą wydzieliną34
- Zaburzenia rytmu serca upośledzające zdolność serca do pompowania35
Progresja niedomykalności zastawki mitralnej
Niedomykalność zastawki mitralnej może postępować z różną szybkością u różnych pacjentów – u niektórych choroba rozwija się powoli przez lata, u innych szybciej.3637 Tempo progresji zależy od przyczyny niedomykalności, wieku pacjenta, historii medycznej i stylu życia.38
Fazy progresji niedomykalności mitralnej
Progresję niedomykalności zastawki mitralnej można podzielić na kilka faz:3940
- Faza kompensacyjna – serce i układ krążenia dostosowują się do nieprawidłowo działającej zastawki i nadal funkcjonują prawidłowo. Pacjenci rzadko zgłaszają objawy i wielu pozostaje w tej fazie przez całe życie.4142
- Faza przejściowa – serce zaczyna się powiększać, ciśnienie w sercu wzrasta, a objętość wyrzutowa spada. Niektórzy pacjenci mogą odczuwać duszność podczas wysiłku, ale część nadal nie ma objawów. Jest to czas, kiedy wskazana jest interwencja, zazwyczaj operacja zastawki.4344
- Faza dekompensacji – serce jest znacznie obciążone i zwykle powiększone. Pacjenci zaczynają doświadczać poważniejszych objawów, takich jak duszność i obrzęki kończyn. W tej fazie pacjent ma niewydolność serca, a mięsień sercowy został uszkodzony.4546
Stadia niedomykalności mitralnej
Lekarze klasyfikują niedomykalność zastawki mitralnej na cztery postępujące stadia. Objawy zazwyczaj nie pojawiają się aż do ostatniego stadium, ale monitorowanie i leczenie we wcześniejszych stadiach może pomóc spowolnić progresję choroby.47
Osoby w stadium D mają cechy podobne do osób w stadium C, ale o zwiększonej ciężkości i objawach. Pacjenci ze stadium D mogą odczuwać duszność podczas wysiłku lub w spoczynku, zmęczenie, zmniejszoną zdolność do wysiłku, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, obrzęk nóg, brzucha i żył szyjnych.48
Monitorowanie progresji choroby
Częstotliwość badań echokardiograficznych zależy od ciężkości przypadku. Łagodne przypadki mogą być monitorowane co 3-5 lat. Wraz z postępem choroby badania powinny być wykonywane częściej.49
U około połowy pacjentów niedomykalność mitralna postępuje (pogarsza się z czasem), ale około 11% pacjentów doświadcza spontanicznej regresji stanu i poprawy objawów.50 Badania sugerują, że dwuletni wskaźnik przeżycia dla ciężkiej pierwotnej niedomykalności mitralnej wynosi 92%, ale sześcioletni wskaźnik jest znacznie mniej korzystny, spadając do 65%.51
Większość badań pokazuje, że osoby z ciężką pierwotną niedomykalnością mitralną prawie nieuchronnie będą potrzebowały operacji lub umrą w ciągu 10 lat. Ryzyko zgonu znacznie wzrasta z wiekiem.52 Jednak przy odpowiednim leczeniu rokowanie dla pierwotnej niedomykalności mitralnej znacznie się poprawia.53
Powikłania niedomykalności zastawki mitralnej
Gdy niedomykalność zastawki mitralnej się pogarsza, serce musi pracować ciężej, aby pompować krew do organizmu. Naprężenie serca może spowodować poszerzenie lewej komory, a mięsień sercowy może osłabnąć.54 Potencjalne powikłania ciężkiej niedomykalności mitralnej obejmują:
- Migotanie przedsionków – nieregularne i często szybkie bicie serca. Niedomykalność mitralna może wywołać to powszechne zaburzenie rytmu serca, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zakrzepów krwi i udaru mózgu.5556
- Nadciśnienie płucne – długotrwała nieleczona lub niewłaściwie leczona niedomykalność mitralna może zwiększać ciśnienie w naczyniach krwionośnych płuc. Wraz ze wzrostem ciśnienia w płucach gromadzi się płyn.57
- Zastoinowa niewydolność serca – w ciężkiej niedomykalności mitralnej serce musi pracować ciężej, aby pompować wystarczającą ilość krwi do organizmu. Dodatkowy wysiłek powoduje powiększenie lewej komory serca. Nieleczone osłabienie mięśnia sercowego może prowadzić do niewydolności serca.5859
- Zaburzenia rytmu serca – mogą pojawić się jako skutek powiększenia przedsionka60
- Infekcyjne zapalenie wsierdzia61
- Udar mózgu62
U pacjentów z ciężką regurgitacją, którzy nie przechodzą operacji naprawy zastawki, rokowanie jest niekorzystne – istnieje 20% szans na zgon w ciągu jednego roku i 50% szans na zgon w ciągu pięciu lat.63
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli występują nowe objawy lub istniejące objawy się nasilają.64 Natychmiastowej pomocy medycznej (telefon pod numer alarmowy lub wizyta na oddziale ratunkowym) wymaga:6566
- Nowa lub nasilona duszność
- Nowy lub zwiększony obrzęk nóg, kostek lub stóp
- Silny ból w klatce piersiowej
- Omdlenie lub utrata przytomności
Poważniejsze objawy, takie jak silna duszność, przyspieszony rytm serca, zawroty głowy, osłabienie i ból w klatce piersiowej, mogą wskazywać na ostrą niedomykalność mitralną, która jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowej interwencji chirurgicznej.67
Nawet w przypadku łagodnej niedomykalności mitralnej ważne jest regularne monitorowanie stanu przez lekarza, aby śledzić ewentualne zmiany w funkcjonowaniu zastawki i serca oraz wcześnie reagować na progresję choroby.6869
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.