Przeciwwskazania stosowania
Nikotynamid

Przeciwwskazania stosowania nikotynamidu

Nikotynamid (witamina PP, witamina B3) jest substancją aktywną wchodzącą w skład wielu preparatów farmaceutycznych, zarówno w postaci monoterapii, jak i w preparatach złożonych. Jako składnik preparatów witaminowych i dermatologicznych, posiada szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do terapii z wykorzystaniem tej substancji.^{1 2}

Nadwrażliwość na nikotynamid

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających nikotynamid jest nadwrażliwość na substancję czynną. Jest to przeciwwskazanie wspólne dla wszystkich preparatów, niezależnie od ich postaci farmaceutycznej czy dawki. Objawami nadwrażliwości mogą być reakcje skórne, oddechowe lub ogólnoustrojowe po ekspozycji na nikotynamid.^{3 4 5 6}

W przypadku preparatów złożonych takich jak Dernilan, Elevit Pronatal, Juvit Multi, Soluvit N czy Viantan, przeciwwskazaniem jest także nadwrażliwość na którąkolwiek z pozostałych substancji czynnych wchodzących w skład preparatu.^{7 8 9}

Choroby wątroby jako przeciwwskazanie

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających nikotynamid w monoterapii jest ostra niewydolność wątroby. Nikotynamid jest metabolizowany w wątrobie, a jego podawanie pacjentom z ciężkimi zaburzeniami funkcji tego narządu może prowadzić do nasilenia istniejących zaburzeń.^{10 11}

Choroby przewodu pokarmowego

Czynna choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy stanowi istotne przeciwwskazanie do stosowania nikotynamidu w monoterapii. Pacjenci z aktywną chorobą wrzodową nie powinni przyjmować preparatów Vitaminum PP zarówno w dawce 50 mg, jak i 200 mg.^{12 13}

Dna moczanowa

Dna moczanowa jest kolejnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających nikotynamid. Związane jest to z faktem, że nikotynamid może wpływać na metabolizm kwasu moczowego, co potencjalnie może prowadzić do zaostrzenia objawów dny.^{14 15}

Przeciwwskazania związane z zastosowaniem nikotynamidu w preparatach złożonych

W przypadku preparatów złożonych zawierających nikotynamid wraz z innymi substancjami czynnymi, występują dodatkowe przeciwwskazania, które wynikają z obecności innych składników:¹⁶

Preparaty dermatologiczne

W przypadku kremu Dernilan, zawierającego nikotynamid w połączeniu z kamforą racemiczną, alantoiną i kwasem salicylowym, przeciwwskazane jest stosowanie na rozległe obszary uszkodzonej skóry oraz na błony śluzowe.¹⁷

Preparaty witaminowe i suplementy

Dla preparatów witaminowych zawierających nikotynamid (Elevit Pronatal, Juvit Multi, Soluvit N, Viantan) istnieją dodatkowe przeciwwskazania:

• Hiperwitaminoza A i/lub D – stan nadmiernego nagromadzenia witamin A lub D w organizmie^{18 19 20}
• Zaburzenia czynności nerek²¹
• Zaburzenia przemiany żelaza i/lub miedzi²²
• Hiperkalcemia (podwyższone stężenie wapnia we krwi)^{23 24 25}
• Hiperkalciuria (podwyższone wydalanie wapnia z moczem)^{26 27}
• Leczenie witaminą A lub leczenie syntetycznymi izomerami izotretynoiny i etretynianu – jednoczesne stosowanie z preparatami zawierającymi te substancje jest przeciwwskazane^{28 29}

Przeciwwskazania wiekowe

Niektóre preparaty zawierające nikotynamid nie są zalecane dla określonych grup wiekowych. Na przykład, preparat Viantan jest przeciwwskazany u noworodków, niemowląt i dzieci w wieku poniżej 11 lat.³⁰

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

We wszystkich przypadkach przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w składzie produktu leczniczego. Szczególną uwagę należy zwrócić na:^{31 32}

• Metylu parahydroksybenzoesan, który może być obecny w produktach takich jak Dernilan czy Soluvit N³³
• Białko sojowe/produkty sojowe lub białko orzeszków ziemnych/produkty zawierające orzeszki ziemne, które mogą znajdować się w niektórych preparatach (np. Viantan)³⁴
• Laktozę, która występuje w tabletkach Vitaminum PP (zarówno 50 mg, jak i 200 mg)^{35 36}

Szczególne grupy pacjentów i sytuacje kliniczne

Pacjenci z chorobami układu kostnego

U pacjentów z chorobami, które mogą prowadzić do hiperkalcemii lub hiperkalciurii, takimi jak nowotwory z przerzutami do układu kostnego, pierwotna nadczynność przytarczyc czy ziarniniakowatość, stosowanie preparatów złożonych zawierających nikotynamid wraz z witaminami D i/lub wapniem jest przeciwwskazane.³⁷

Pacjenci stosujący retinoidy

Pacjenci leczeni witaminą A lub syntetycznymi retinoidami (izotretynoina, etretynat) nie powinni jednocześnie stosować preparatów witaminowych zawierających nikotynamid wraz z witaminą A, ze względu na ryzyko hiperwitaminozy A.^{38 39}

Warto zaznaczyć, że beta-karoten uważany jest za źródło suplementacji witaminą A, co również należy brać pod uwagę przy ocenie ryzyka hiperwitaminozy.⁴⁰

Pacjenci z uszkodzeniami skóry

W przypadku preparatów dermatologicznych zawierających nikotynamid, takich jak Dernilan, przeciwwskazane jest stosowanie na rozległe obszary uszkodzonej skóry oraz na błony śluzowe, co związane jest z ryzykiem nadmiernego wchłaniania substancji czynnych i potencjalnych działań ogólnoustrojowych.⁴¹