Właściwości farmakodynamiczne
Nikotynamid

Nikotynamid (witamina PP) – charakterystyka ogólna

Nikotynamid (znany również jako witamina PP lub witamina B3) jest aktywną substancją, która wchodzi w skład wielu produktów leczniczych stosowanych zarówno w lecznictwie dermatologicznym, jak i preparatach multiwitaminowych do suplementacji doustnej i pozajelitowej. Substancja ta wykazuje wielokierunkowe działanie w organizmie człowieka, stanowiąc kluczowy element w wielu procesach metabolicznych i fizjologicznych.¹

Mechanizm działania nikotynamidu

Nikotynamid jako związek aktywny biologicznie pełni kluczową rolę w procesach metabolicznych komórek. Podstawowy mechanizm działania nikotynamidu polega na jego przekształceniu w ważne koenzymy: dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy (NAD+) oraz fosforan dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADP+). Formy te uczestniczą w przenoszeniu wodoru i elektronów podczas fundamentalnych procesów metabolicznych, takich jak:²

• Oddychanie komórkowe
• Glikoliza
• Biosynteza lipidów

³

Znaczenie metaboliczne nikotynamidu

Nikotynamid odgrywa istotną rolę w wielu szlakach metabolicznych organizmu. Bierze udział w przemianach:

• Węglowodanów
• Tłuszczów
• Białek
• Zasad purynowych i pirymidynowych
• Porfiryn

⁴

Ponadto, nikotynamid uczestniczy w syntezie związków wysokoenergetycznych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórek. Stanowi to podstawę jego wielokierunkowego działania metabolicznego i fizjologicznego.⁵

Działanie nikotynamidu w dermatologii

W preparatach dermatologicznych nikotynamid wykazuje wielokierunkowe działanie na skórę. Jako składnik produktu leczniczego Dernilan, nikotynamid odgrywa ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego stanu skóry, przy czym:⁶

• Poprawia ukrwienie skóry, co przyczynia się do lepszego odżywienia tkanek
• Jest niezbędny do prawidłowego rogowacenia się naskórka
• Przyczynia się do poprawy regeneracji tkanek skórnych

⁷

W połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak alantoina, kwas salicylowy i kamfora (jak w przypadku produktu Dernilan), nikotynamid wzmacnia efekt gojący i przeciwzapalny, uczestnicząc w procesach ziarninowania oraz ułatwiając usuwanie zgrubiałego, zrogowaciałego naskórka ze stóp i rąk.⁸

Działanie układowe nikotynamidu

Nikotynamid poza działaniem miejscowym na skórę wykazuje również szereg efektów ogólnoustrojowych. W szczególności wpływa na funkcjonowanie:⁹

• Układu pokarmowego – pobudza czynności wątroby i trzustki, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, wzmaga perystaltykę jelit
• Układu nerwowego – pełni ważną rolę w metabolizmie obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego
• Układu mięśniowego – uczestniczy w metabolizmie mięśni

¹⁰

Współdziałanie nikotynamidu z innymi witaminami

Nikotynamid, działając łącznie z witaminą C i metioniną, przyspiesza regenerację purpury wzrokowej, co ma istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku.¹¹ Ta synergistyczna interakcja pokazuje, jak ważna jest współpraca różnych składników odżywczych w zapewnieniu optymalnych funkcji fizjologicznych organizmu.

Zastosowanie nikotynamidu w preparatach wielowitaminowych

Nikotynamid stanowi istotny składnik wielu preparatów multiwitaminowych, zarówno do podania doustnego jak i pozajelitowego. Jest komponowany w różnych dawkach w zależności od przeznaczenia preparatu i grupy docelowej pacjentów.

Preparaty doustne zawierające nikotynamid

W preparatach doustnych nikotynamid występuje najczęściej w kombinacji z innymi witaminami z grupy B oraz witaminami A, C, D i E. Przykładem takiego preparatu jest Juvit Multi, który zawiera 30 mg nikotynamidu w 1 ml roztworu (około 27 kropli).¹² W tym preparacie nikotynamid działa w synergii z innymi witaminami, tworząc kompleksowy preparat wspomagający różnorodne funkcje organizmu.

W preparacie elevit PRONATAL, przeznaczonym dla kobiet w ciąży, nikotynamid jest jednym z 12 witamin stanowiących część zrównoważonego zestawu mikroskładników odżywczych dla matki i płodu.¹³ Witaminy, w tym nikotynamid, są nieodzowne w procesach prawidłowego rozwoju i wzrostu płodu oraz niemowlęcia, uczestniczą w przemianach i tworzeniu węglowodanów, lipidów, kwasów nukleinowych i białek, jak również w syntezie aminokwasów, kolagenu i przekaźników nerwowych.¹⁴

Preparaty parenteralne zawierające nikotynamid

W preparatach do podania pozajelitowego nikotynamid również stanowi istotny składnik. Soluvit N, preparat w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji, zawiera 40 mg nikotynamidu w jednej fiolce.¹⁵ Jest to mieszanina witamin rozpuszczalnych w wodzie, w ilościach wchłanianych z diety doustnej, która służy utrzymywaniu lub uzupełnianiu odpowiedniego stanu odżywienia.¹⁶

Podobnie, preparat Viantan, również w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji, zawiera 40 mg nikotynamidu (witaminy B3) w jednej fiolce.¹⁷ Witaminy w tym preparacie, w tym nikotynamid, są niezbędnym składnikiem odżywiania, służącym do zachowywania integralności organizmu i jego funkcji. Podawane pozajelitowo zapobiegają konsekwencjom klinicznym niedoboru witamin w sytuacjach, gdy pacjent nie może lub nie powinien przyjmować pożywienia doustnie.¹⁸

Preparaty monoskładnikowe z nikotynamidem

Na rynku dostępne są również preparaty zawierające wyłącznie nikotynamid. Przykładem są produkty lecznicze Vitaminum PP 50 Polfarmex oraz Vitaminum PP 200 Polfarmex, które zawierają odpowiednio 50 mg i 200 mg nikotynamidu w jednej tabletce.¹⁹²⁰ Preparaty te stosuje się w przypadkach zwiększonego zapotrzebowania na witaminę PP lub w leczeniu jej niedoborów.

Zastosowanie terapeutyczne nikotynamidu

Nikotynamid, ze względu na swoje wielokierunkowe działanie, znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach medycyny:

• Dermatologia – preparaty miejscowe zawierające nikotynamid są stosowane w leczeniu chorób skóry związanych z zaburzeniami rogowacenia naskórka oraz w celu poprawy ukrwienia skóry
• Suplementacja witaminowa – w okresach zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, laktacja, rekonwalescencja)
• Żywienie kliniczne – jako składnik mieszanin do żywienia pozajelitowego dla pacjentów, którzy nie mogą przyjmować pokarmów drogą doustną
• Leczenie specyficznych niedoborów – w przypadku diagnozowanych niedoborów witaminy PP/B3

²¹²²

Znaczenie nikotynamidu w wielowitaminowych preparatach specjalistycznych

W preparatach ukierunkowanych na specyficzne grupy pacjentów, nikotynamid pełni istotną rolę jako część kompleksowych formulacji. W preparacie elevit PRONATAL, przeznaczonym dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, nikotynamid wraz z innymi mikroskładnikami odżywczymi przyczynia się do zapobiegania niedoborom witaminowo-mineralnym, które mogą wystąpić zarówno w organizmie kobiety, jak i dziecka.²³

Preparat ten jest zalecany również kobietom planującym ciążę, ponieważ odpowiednia podaż witamin, w tym nikotynamidu, może mieć znaczenie w zapobieganiu wadom rozwojowym płodu.²⁴

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych nikotynamidu

Nikotynamid (witamina PP/B3) jest substancją o szerokim spektrum działania farmakodynamicznego. Jako składnik koenzymów NAD+ i NADP+ uczestniczy w fundamentalnych procesach metabolicznych komórek, w tym w oddychaniu komórkowym, glikolizie i biosyntezie lipidów. Wpływa na prawidłowe funkcjonowanie wielu narządów i układów, w tym skóry, układu pokarmowego, układu nerwowego i mięśniowego.

W dermatologii nikotynamid wykazuje działanie poprawiające ukrwienie skóry i normalizujące proces rogowacenia naskórka. Jest istotnym składnikiem preparatów wielowitaminowych, zarówno doustnych jak i pozajelitowych, gdzie działa synergistycznie z innymi witaminami, przyczyniając się do utrzymania odpowiedniego stanu odżywienia organizmu.

Szczególne znaczenie ma zastosowanie nikotynamidu w preparatach dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, gdzie jako część zrównoważonego zestawu mikroskładników odżywczych przyczynia się do prawidłowego rozwoju płodu i niemowlęcia. W preparatach do żywienia pozajelitowego nikotynamid zapobiega konsekwencjom klinicznym niedoboru witamin u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować pokarmów drogą doustną.