Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Nikotynamid

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania nikotynamidu

Nikotynamid (witamina PP, witamina B3) jest składnikiem aktywnym wielu produktów leczniczych, zarówno jednoskładnikowych, jak i złożonych preparatów multiwitaminowych. Przy jego stosowaniu należy uwzględnić szereg specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które zależą od dawki, czasu trwania terapii oraz stanu zdrowia pacjenta.¹

Szczególne grupy pacjentów wymagające monitorowania

Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu nikotynamidu u pacjentów z następującymi schorzeniami:²

• Choroby wątroby lub dróg żółciowych (w tym żółtaczka w wywiadzie)
• Choroba wrzodowa przewodu pokarmowego
• Dna moczanowa
• Cukrzyca

¹

Dawkowanie i kontrola parametrów biochemicznych

Przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek nikotynamidu (np. 200 mg i więcej) zalecane jest przeprowadzanie okresowej kontroli parametrów laboratoryjnych:³

• Czynność wątroby – monitorowanie parametrów biochemicznych
• Stężenie kwasu moczowego we krwi (szczególnie u osób z dną moczanową)
• Stężenie glukozy we krwi (u pacjentów z cukrzycą)

⁴

Nie należy przekraczać zalecanych dawek nikotynamidu, szczególnie gdy pacjent przyjmuje inne produkty zawierające witaminy i składniki mineralne. Duże dawki wybranych składników, w tym nikotynamidu, mogą być szkodliwe dla zdrowia.⁵

Interakcje z innymi lekami i preparatami

Pacjenci stosujący inne produkty zawierające witaminy, związki mineralne lub inne produkty lecznicze powinni skonsultować z lekarzem jednoczesne stosowanie preparatów zawierających nikotynamid.⁶ Szczególnie istotne jest to podczas stosowania preparatów złożonych, które oprócz nikotynamidu zawierają inne witaminy, jak np. Juvit Multi czy Soluvit N.⁷

Reakcje nadwrażliwości

Zgłaszano ogólnoustrojowe reakcje nadwrażliwości na składniki preparatów zawierających nikotynamid. Reakcje te mogą mieć nasilenie od łagodnego do ciężkiego. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych reakcji nadwrażliwości należy natychmiast przerwać infuzję lub stosowanie leku.⁸

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Preparaty zawierające nikotynamid mogą zawierać różne substancje pomocnicze o znanym działaniu, które wymagają szczególnej uwagi:⁹

• Laktoza – produkty zawierające laktozę (np. Vitaminum PP 50 mg, Vitaminum PP 200 mg) nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.¹⁰
• Parabeny (metylu parahydroksybenzoesan, propylu parahydroksybenzoesan) – mogą powodować reakcje alergiczne (możliwe reakcje typu późnego).¹¹
• Alkohole (alkohol cetylowy, alkohol stearylowy) – mogą powodować miejscowe reakcje skórne (np. kontaktowe zapalenie skóry).¹²

Stabilność preparatów i warunki przechowywania

Niektóre witaminy, w tym nikotynamid, mogą być wrażliwe na czynniki zewnętrzne. Przy stosowaniu preparatów zawierających nikotynamid w formie infuzji należy pamiętać, że:¹³

• Preparaty liofilizowane nie mogą być podawane w postaci nierozpuszczonej
• Roztwory wodne preparatów witaminowych należy chronić przed światłem

Występowanie dużej zawartości tlenu w roztworze oraz ekspozycja na światło ultrafioletowe (bezpośrednie lub pośrednie światło słoneczne) może prowadzić do utraty niektórych witamin. Należy rozważyć te czynniki, jeżeli nie osiągnięto właściwego stężenia witamin u pacjenta.¹⁴

Szczególne środki ostrożności przy żywieniu pozajelitowym

Przy podawaniu nikotynamidu w ramach żywienia pozajelitowego należy pamiętać, że:¹⁵

• U pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe mogą wystąpić zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (cholestaza, stłuszczenie, zwłóknienie, marskość wątroby)
• Możliwe jest również zapalenie woreczka żółciowego i kamica żółciowa
• Zalecane jest regularne monitorowanie parametrów czynności wątroby

Dodatkowe uwagi dla szczególnych grup pacjentów

Przy stosowaniu preparatów zawierających nikotynamid u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek należy wziąć pod uwagę następujące kwestie:¹⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby:

• Mogą wymagać indywidualnego dostosowania suplementacji witamin
• Konieczne jest dokładne monitorowanie czynności wątroby przy wielokrotnym lub przewlekłym podawaniu preparatów witaminowych

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek:¹⁷

• Istnieje potencjalne ryzyko przedawkowania i/lub toksyczności ze względu na zmniejszoną zdolność nerek do wydalania nadmiaru witamin rozpuszczalnych w wodzie (w tym nikotynamidu)
• W trakcie hemodializy może wystąpić zwiększone zapotrzebowanie na witaminy rozpuszczalne w wodzie z powodu ich utraty podczas zabiegu
• Konieczne może być dostosowanie suplementacji do indywidualnych potrzeb pacjenta, w zależności od stopnia upośledzenia czynności nerek i obecności chorób współistniejących

Wpływ na badania laboratoryjne

Przy stosowaniu preparatów zawierających nikotynamid wraz z innymi witaminami należy wziąć pod uwagę, że niektóre składniki (np. biotyna) mogą wpływać na wyniki badań laboratoryjnych. Dotyczy to szczególnie badań opartych na oddziaływaniu biotyny i streptawidyny, co może prowadzić do fałszywie obniżonych lub fałszywie podwyższonych wyników, w zależności od rodzaju próby.¹⁸

Przy interpretacji wyników badań laboratoryjnych należy uwzględnić możliwy wpływ składników preparatów multiwitaminowych, szczególnie gdy obserwuje się brak zgodności wyników z objawami klinicznymi. W przypadkach podejrzenia interakcji zaleca się wykonanie alternatywnych badań niepodatnych na wpływ tych składników, jeżeli są dostępne.¹⁹