Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Methotrexat-Ebewe 10 mg

Wpływ metotreksatu na płodność, ciążę i laktację

Metotreksat (Methotrexat-Ebewe) jest lekiem o działaniu genotoksycznym, który stwarza szczególne ryzyko dla pacjentów w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Istotną rolę odgrywa prawidłowa edukacja pacjentów dotycząca możliwych zagrożeń oraz wdrożenie odpowiednich środków zapobiegawczych.¹

Antykoncepcja u kobiet w wieku rozrodczym

W przypadku kobiet w wieku rozrodczym należy bezwzględnie przestrzegać następujących zasad:

• Przed rozpoczęciem terapii metotreksatem konieczne jest przeprowadzenie testu ciążowego w celu definitywnego wykluczenia ciąży²
• Należy stosować skuteczną antykoncepcję przez cały okres terapii oraz przez co najmniej 6 miesięcy po jej zakończeniu³
• W trakcie leczenia wskazane jest powtarzanie testów ciążowych, zwłaszcza po okresach przerw w stosowaniu antykoncepcji⁴
• Pacjentkom należy zapewnić kompleksowe doradztwo w kwestii zapobiegania ciąży i jej planowania⁵

Antykoncepcja u mężczyzn

Pomimo ograniczonych danych na temat ryzyka związanego z obecnością metotreksatu w nasieniu, należy wdrożyć następujące środki ostrożności:⁶

• Mężczyźni aktywni seksualnie oraz ich partnerki powinni stosować niezawodne metody antykoncepcji podczas terapii oraz przez minimum 3 miesiące po jej zakończeniu⁷
• W okresie leczenia i przez 3 miesiące po jego zakończeniu mężczyzna nie powinien być dawcą nasienia⁸

Warto zaznaczyć, że dostępne dane kliniczne nie wskazują jednoznacznie na zwiększone ryzyko wad rozwojowych lub poronień po narażeniu ojca na małe dawki metotreksatu (poniżej 30 mg/tydzień), natomiast dla większych dawek brakuje wystarczających danych do oszacowania ryzyka.⁹

Stosowanie metotreksatu w ciąży

Metotreksat jest przeciwwskazany w okresie ciąży we wskazaniach nieonkologicznych.¹⁰ Badania naukowe wykazały, że lek ten wykazuje silne działanie teratogenne u ludzi i prowadzi do znaczącego wzrostu ryzyka powikłań ciąży takich jak:

• Poronienia samoistne – występują u 42,5% kobiet narażonych na małe dawki metotreksatu (poniżej 30 mg/tydzień) w porównaniu do 22,5% u pacjentek przyjmujących inne leki¹¹
• Wady wrodzone – poważne wady rozwojowe występują u 6,6% żywych urodzeń po ekspozycji na małe dawki metotreksatu w porównaniu do około 4% przy stosowaniu innych leków¹²
• Wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu¹³

Leczenie metotreksatem w dawkach przekraczających 30 mg/tydzień w czasie ciąży wiąże się potencjalnie z jeszcze wyższym ryzykiem powikłań, choć brakuje wystarczających danych w tym zakresie.¹⁴

W przypadku zastosowania leku we wskazaniach onkologicznych należy przestrzegać następujących zaleceń:

• Szczególnie ryzykowne jest stosowanie metotreksatu w pierwszym trymestrze ciąży¹⁵
• Kobiety otrzymujące metotreksat powinny planować ciążę nie wcześniej niż po upływie 1-2 lat od zakończenia leczenia¹⁶
• W każdym przypadku należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści z leczenia do potencjalnego ryzyka dla płodu¹⁷

Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas leczenia metotreksatem lub w ciągu sześciu miesięcy po jego zakończeniu, konieczne jest:

1. Udzielenie szczegółowych porad medycznych dotyczących ryzyka dla dziecka¹⁸
2. Regularne wykonywanie badań ultrasonograficznych w celu monitorowania prawidłowego rozwoju płodu¹⁹

Metotreksat a karmienie piersią

Metotreksat przenika do mleka kobiecego, dlatego jego stosowanie w okresie laktacji jest przeciwwskazane.²⁰ Jeżeli konieczne jest włączenie metotreksatu u matki karmiącej, przed rozpoczęciem terapii należy przerwać karmienie piersią.²¹

Wpływ na płodność

Metotreksat może wywierać negatywny wpływ na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn poprzez:

• Zaburzenie spermatogenezy – może prowadzić do oligospermii (zmniejszona liczba plemników)²²
• Zaburzenie oogenezy – skutkujące nieprawidłowościami miesiączkowania lub brakiem miesiączki²³

Należy jednak podkreślić, że w większości przypadków zaburzenia płodności wywołane przez metotreksat są odwracalne po zakończeniu leczenia.²⁴

Ze względu na potencjalne działanie genotoksyczne metotreksatu w większych dawkach, pacjentom planującym posiadanie potomstwa należy rekomendować:

• Kobietom – w miarę możliwości konsultację w poradni genetycznej przed rozpoczęciem leczenia²⁵
• Mężczyznom – skorzystanie z możliwości przechowania nasienia przed rozpoczęciem terapii²⁶

Świadomość potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem metotreksatu w kontekście płodności, ciąży i laktacji, a także przestrzeganie odpowiednich środków ostrożności, ma kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ryzyka powikłań zarówno u pacjentów, jak i ich potomstwa.